1991 yil 31 sentyabr. O‘zbekiston parlamenti davlat mustaqiligini e'lon qildi. Respublikada yashayotgan yosh-u qari, barcha o‘z-o‘zidan yangi bir davlat fuqarosi sifatida e'tirof etildi. Aksar ko‘pchilik bundan xursand edi albatta.
Ammo, ko‘plab vatandoshlarimizda fuqarolik masalasi muammo bo‘lib qoldi. Mustaqillikning dastlabki yillarida bunga parvo qilmaganlar uchun bu ne'mat yillar o‘tib hayot-mamot masalasiga aylanib bordi. Haddan ortiq byurokratiyani deb shu zaminda tug‘ilib o‘sgan ne-ne insonlar arosatda qolgani ham bor gap.
Anvar Shamarov
«1984 yilda Toshkent tumanida dunyoga keldim. 2001 yili o‘rta maktabni bitirdim va barcha muammo shundan keyin boshlandi. Menga fuqarolik berilmasligi sababi sifatida ota-onamning Qozog‘iston fuqarosi ekanligi ko‘rsatilgan. Lekin, “O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligi to‘g‘risida”gi qonunda respublika fuqaroligini olish shartlaridan birinchisi sifatida shu yerda tug‘ilganlik belgilab qo‘yilgan. Afsuski, bu qoida menga kelganda ishlamadi. Alam qiladigan jihati shuki, tengdoshlaringiz bemalol fuqarolik pasportini oladi, siz uchun bu muammoga aylanadi.
O‘zingizni o‘zbek deb hisoblaysiz, kelajagingizni shu yurt bilan bog‘lagansiz, bor salohiyatingizni shu yurt uchun sarflamoqchisiz, biroq buning uchun sizga yo‘l ochilmagan. Qonunan haqingiz bor, lekin kimlarningdir, ayrim shaxslar tashabbusi bilan ruxsat yo‘q.
Chet elga chiqish uchun kulrang tusdagi pasport berilar edi. Shuni olib Qozog‘istonga bormoqchi bo‘lganman. O‘zbekistondan chiqishda muammo bo‘lmadi, Qozog‘istonga kirganimdan keyin, ular meni rasmiylashtirib topshirib yubormoqchi ham bo‘lishdi, chunki ularga kirish uchun viza olishim shart bo‘lganligini keyinroq bildim.
2006 yilda xususiy korxonaga ishga kirmoqchi bo‘lganimda pasportimni so‘rashgan. Men hujjatimni ko‘rsatganimda “loshadiniy pasport”mi degan. Men hayron bo‘ldim. Tushunmadim ham nimaligini. Shunda u kishi “ippodromda poyga chopadigan otlarning ham shunga o‘xshash pasporti bo‘ladi. Senda ham shunaqa, O‘zbekistonda faqat yashash huquqiga egasan, boshqa huquqqa ega emassan”, degandi.
2005 yilda yuqori lavozimli bir kishi bilan ko‘rishib, shu kishidan so‘raganman fuqarolik olish imkoniyatimni. U kishi jilmayib, sizga o‘xshaganlar ko‘p, sizlar qachonki siyosat almashsa, fuqarolik olishingizlar mumkin, deb 25 yil prezidentlik qilgan insonning suratiga ishora qilgan edi», - deb so‘zlab berdi Anvar Shamarov.
