“Özmetkombinat” işi böyiça sudlangan tadbirkorlar adolat istamoqda

Sudlanuvçilarning advokati Abdurahmon Hamidov “Özmetkombinat” bilan boğliq jinoyat işi 2017 yil oxirida Boş prokuratura huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarşi kuraşiş departamenti tomonidan qözğatilganini, bunga asos qilib 2009-2017 yillarda “Özmetkombinat” mahalliy firmalar bilan daval xomaşyosini qayta işlaş şartnomalarini tuzib faoliyat yuritgani asos qilib olinganini ma'lum qildi.

“Daval xomaşyosi – bu metallolom, ya'ni temir va boşqa qora metall çiqindilari.

Tekşiruvçilarning xulosasiga köra, Vazirlar Mahkamasining qaroriga asosan “Özmetkombinat” bilan bunday şartnomalarni tuziş taqiqlangan bölgan, vaholanki qarorda bunday taqiq belgilanmagan. Bundan taşqari, Vazirlar Mahkamasining yana bir qaroriga asosan Kombinat uşbu firmalarga mahsulotni faqat birja narxlari böyiça sotişi şart bölgan emiş. Vaholanki, bu yerda mahsulot oldi-sotdi bitimi emas, daval xomaşyosini qayta işlaş şartnomasi böyiça olingan. Ya'ni daval xomaşyosini Kombinatga yetkazib berib, qayta işlangan mahsulot uçun xizmat haqini tölab olgan.

Şu taxlitda 2009-2017 yillarda daval xomaşyosini qayta işlaş şartnomalari asosida firmalar olgan mahsulot birja narxida qayta hisoblanib, uşbu qiymatdan ular topşirgan metallolom qiymati va tölab berilgan qayta işlaş xarajatlari ayirib taşlanib, oradagi farq “Özmetkombinat” mulkini özlaştiriş yöli bilan talon-toroj qiliş deb baholangan. Körib turganimizdek, aybdorlik mazmunining özida mantiq yöq.

Aybdorlikning eng asosiy dalili firmalarda ötkazilgan tekşiruv dalolatnomalari hisoblanadi. Yuridik ma'lumoti bölmagan davlat soliq xizmati xodimlari tekşiruv dalolatnomalarida qonun hujjatlarini “huquqiy tahlil” qilgan holda şartnomalar öz-özidan haqiqiy bölmagan noqonuniy bitim hisoblanadi degan notöğri xulosa qilişgan. Bu holat vraç ma'lumoti bölmagan odam tomonidan bemorga tibbiy diagnoz qöyilişiga öxşaydi”, – deydi advokat Abdurahmon Hamidov.

Himoyaçiga köra, apellyatsiya instansiyasi sudida tekşiruv dalolatnomalari işonçga sazovor bölmagan nomaqbul dalil ekani öz tasdiğini topgan.

“Bu quyidagiça amalga oşirildi:

Birinçidan, şartnomalarning noqonuniy ekanligiga oid huquqiy xulosalar mutlaqo notöğri ekanligi aniqlandi;

Ikkinçidan, firmalarda tekşiruv ötkazgan davlat soliq xizmati va Boş prokuratura huzuridagi Departament tekşiruvçilari sudda söroq qilinganlarida tekşiruv dalolatnomalaridagi şartnomalarning noqonuniy ekanligiga oid huquqiy xulosalarni ular yozmaganlarini, uşbu xulosalarni kimlar yozganini bilmasliklarini tan olib körsatma berişdi;

Uçinçidan, tekşiruvçilar zarar hisoblaş jadvallarini ham özlari tuzmaganlarini tan olib körsatma berişdi va natijada uşbu jadvallarni aynan kimlar tuzganligi noma'lum ekanligi aniqlandi;

Törtinçidan, göyoki yetkazilgan deb hisoblangan moddiy zarar tekşiruv davrida ataylab sun'iy ravişda bir neça barobarga oşirib hisoblab çiqilgani aniqlandi va sudda söroq qilingan tekşiruvçilar: “Oşirib hisoblaş holatlari advokat tomonidan töğri aniqlangan” deb körsatma berişdi;

Beşinçidan, sud sörov qilib olgan bir qator hujjatlar, ya'ni, “Özmetkombinat” rahbarining şartnomalarni tuzişga ruxsat berişni sörab Boş vazir örinbosari nomiga yozgan xati va Boş vazir örinbosari E.Şoismatovning şartnomalarni tuzişga ruxsat beruvçi rezolyutiv körsatmasi, “Özmetkombinat”ning biznes-rejalari va ularni tasdiqlagan Kuzatuv kengaşi yiğilişi bayonnomalarini örganiş orqali “Özmetkombinat” Boş vazir örinbosarining rasmiy yozma ruxsati bilan, hukumat rahbarlarining ogohligida va töliq nazorati ostida firmalar bilan daval şartnomalarini qonuniy tuzib faoliyat yuritgani töliq tasdiqlandi” – deydi advokat.

Abdurahmon Hamidovning aytişiça, işni apellyatsiyada köriş jarayonida tadbirkorlarning aybsiz ekani öz tasdiğini topgan bölsa-da, apellyatsiya sudlov hay'ati sud hukmini asosiy aybdorlik qismida öz kuçida qoldirgan.

“Tekşiruv dalolatnomalarining nomaqbul va işonçga sazovor bölmagan dalil ekanligi tasdiqlangan bir holatda ayblov hukmining kuçda qoldirilişi adolat va odil sudlov prinsiplariga zid emasmi?

Eng açinarlisi, sudlanuvçilarning aybsizligini, ya'ni ayblov hukmining asossiz ekanligini tasdiqlovçi yuqorida körsatib ötilgan holatlar, şuningdek himoyaçilar va sudlanuvçilarning asoslantirilgan vajlari, sud sörov qilib olgan va advokatlar taqdim etgan hujjatli dalillar apellyatsiya ajrimida umuman muhokama qilinmagan va ularga umuman baho berilmagan. Ya'ni, nima sababdan sud ularni inobatga olmagani tegişli xulosalar bilan umuman asoslantirilmagan” – deydi sudlanuvçilarning advokati.

Sudlanuvçilarning boşqa bir advokati Abdumalik Abdullayevning qöşimça qilişiça, dalolatnomalardagi “daval xomaşyosini qayta işlaş şartnomalari haqiqiy bölmagan noqonuniy bitim” degan xulosani mustahkamlaş maqsadida tergovçi sudga oid iqtisodiy ekspertiza tayinlagan va ekspertiza xulosasi vakolatli bölmagan organ (Hadiça Sulaymonova nomidagi ekspertiza markazi) tomonidan berilgan. Ya'ni, ekspertiza markazida xöjalik yurituvçi sub'yektlar örtasida tuzilgan şartnomalarning qonun talablariga muvofiq tuzilganligi böyiça ekspertiza tadqiqotlari ötkazilmasligi ayon bölgan. Biroq, sud hukmida uşbu dalil ham aybdorlikni isbotlovçi dalil sifatida keltirib ötilgan.

Apellyatsiya sud majlisida qatnaşgan advokat Xurşid Rustamov ham ayblovni mantiqsiz deb hisoblamoqda.

“Tasavvur qiling, siz kilogrammi 2 ming sömdan bölgan 100 ming sömlik 50 kg buğdoyni tegirmonga olib bordingiz, qayta işlaş xizmat haqiga 50 ming söm tölab, buğdoyingizni un qilib olib ketdingiz. Jami, 50 kg un sizga 150 ming sömga tuşdi. Bir neça yil ötib, tegirmonga tekşiruvçilar kelib: “Olib borgan buğdoyingdan çiqqan unni birja orqali sotib olişing kerak edi, şu payt 1 kg unning birjadagi narxi 5 ming söm bölgan, agar sen birjadan sotib olganingda 50 kg un 250 ming sömga tuşardi” deb, oradagi 100 ming sömlik “zarar”ni sizdan undirişsa, şu adolatdan böladimi?

Yoki tegirmonçi qayta işlaş xarajatiga tölangan pulni olib, buğdoydan çiqarilgan un mahsulotini qaytarmasdan, unni birjadan sotib olasan deb buğdoy egasini haydab yuborsa, uning bu işi qonuniy böladimi?” – deydi Xurşid Rustamov.

Ma'lumot uçun, 2020 yil 15 maydagi sud hukmi bilan:

Sanobar Yoqubova JKning 167-moddasi 3-qismi “a” va “v” bandlari, 179-moddasi, 189-moddasi 1-qismi, 209-moddasi 2-qismi “a” va “b” bandlari, 227-moddasi 2-qismi “a” bandi va 243-moddasida nazarda tutilgan jinoyatlarni;

Farhod Jörayev JKning 167-moddasi 3-qismi “a” va “v” bandlari, 179-moddasi, 189-moddasi 1-qismi, 209-moddasi 2-qismi “a” va “b” bandlari, 227-moddasi 2-qismi “a” bandida nazarda tutilgan jinoyatlarni sodir etganlikda aybdor deb topilgan.

2021 yil 23 mart kuni apellyatsiya sudi ularga nisbatan barça moddalar böyiça ayblovlarni öz kuçida qoldirgan.

Abbos Salaydinov
Tasvirçi va montaj ustasi – Abduqodir Tölqinov