Vodiydan yoki poytaxtdan vohaga qarab yo‘l olganda Sirdaryodagi katta yo‘l yoqasida qovunqoqi ko‘tarib turgan bolalarga ko‘zingiz tushadi. Ko‘pchilik sovuqda turib sotishayotganiga qaraganda qovunqoqi qimmat bo‘lsa kerak, deb o‘ylaydi, lekin unday emas. Jahon bozorida kilosi 22 dollargacha sotiladigan qovunqoqi bizda arzon. Birinchi qo‘ldan kilosini 10-12 ming so‘mdan olishingiz mumkin.
Bu mahsulot ancha yillardan buyon tayyorlanadi. Biz bilan suhbatda bo‘lgan katta yoshlilar esini taniganidan buyon qoqi sotishini aytganiga qaraganda, bu milliy brendning yaxshigina tarixi bor. Bir necha yillardan buyon esa qovunqoqini qadoqlab sotish, eksport qilish yo‘lga qo‘yilgan. Ayniqsa Mirzacho‘ldagi qishloqlarda yashovchilar bu mahsulotni tayyorlashning hadisini olgan.
Avgust oyidan boshlab qovunlarni quritib, qoqi qilish jarayoni boshlanadi. Bizda bu mehnatkashlarning faoliyatlari bilan tanishish fikri sovuq tushganda keldi-da, keyingi yil yozda reportaj qilarmiz, deb birrov surishtirdik. Sirdaryodagi qishloqlardan birida qovunqoqilarning oxirgi «partiyasi» quritilayotganidan xabar topgach, borishga qaror qildik.
Sirdaryo viloyati Xovos tumanidagi Oqchangal qishlog‘iga borib ko‘rdikki, qovun u yerlarda ko‘pchilikning qozon qaynatish manbasi ekan. O‘z yerlarida qovun tugul biror giyoh ham o‘sishi qiyin bo‘lgani uchun cho‘lliklar hosildor yerlarga oilasi bilan chiqib, dehqonchilik qiladi, qovun ekadi. Yozda qovun sotish bilan shug‘ullanishsa, kuzda kechki qovunlar sotib bo‘lingach, biroz uringan qovunlarni qoqi qilib sotishadi.
«Qurigan qovunning hammasi bir xil, ularning faqat suvi farq qiladi», deydi dehqonlardan biri nega yaxshi qovunlar quritilmasligini izohlar ekan. Uning aytishicha, yaxshi qovunni butunligicha sotsa, yaxshiroq foyda qoladi. Shu sabab biroz uringanlari quritiladi. Bu uchun maxsus maydonlar, quritish dorlari tayyorlab qo‘yilgan. Butun oila, yosh bolalar ham shu ish bilan band, qozon shundan qaynaydi axir.
