Pölat Bobojonov içki işlar organlarining qonun ustuvorligini ta’minlaş borasidagi sakkizta dolzarb vazifalarini ma’lum qildi

Qarorga asosan hozirgi kunda jismoniy şaxslarga tegişli M1 toifadagi (yengil) transport vositalari respublika böyiça tadbirkorlik sub’yektlariga tegişli diagnostika stansiyalarida majburiy texnik körikdan ötkazilişi yölga qöyildi. Şuningdek, mazkur qaror  bilan avtotransport vositalari egalari uçun bir qator qulayliklar yaratildi.

Jumladan, jismoniy şaxslarga tegişli bölgan transport vositalari egalarining xohişiga köra eksterritoriallik tamoyili asosida xohlagan hududda texnik körikdan ötkazilişi belgilandi.

Transport vositalarini texnik körikdan ötkaziş davri 1 yanvardan 31 dekabrga qadar etib belgilandi (avval aprel-sentabr oylarida edi).

Yangi transport vositalarini DYHXX organlarida röyxatga olişda texnik körikdan ötkaziş olib taşlandi. 2021 yil 1 sentyabrdan boşlab esa, barça transport vositalariga texnik körikdan ötganligi töğrisidagi talonlarni beriş amaliyoti bekor qilindi.

2021 yil 1 avgustdan boşlab, tadbirkorlik sub’yektlari tomonidan haydovçilik guvohnomasini oliş uçun imtihon qabul qiliş tartibi joriy etilib, mazkur jarayonni jamoatçilik tomonidan, şu jumladan Internet tarmoği orqali kuzatiş imkoni yaratildi.

Aholi osoyiştaligini ta’minlaş va mahallalarda huquqbuzarliklarning barvaqt oldini oliş böyiça “Obod va xavfsiz mahalla” tamoyiliga asoslangan tizim joriy qiliş işlari yanada jadallaştirildi. Bugungi kunda içki işlar organlari faoliyatini taşkil etişning mutlaqo yangi mexanizmlari joriy etilmoqda. Jumladan, har bir mahalla, oila va şaxs kesimida jinoyatçilik sabablarini aniqlaş va ularni bartaraf etiş orqali huquqbuzarliklar oldini oliş va jinoyatçilikka qarşi kuraşişga oid muammolar bevosita joylarning özida hal etilyapti.

Jinoyatçilik ahvolidan kelib çiqib, tuman, şahar va mahallalar toifalarga ajratilib, hokimliklar, sektorlar va jamoatçilik bilan hamkorlikda “jinoyat öçoqlari”ni bartaraf etiş uçun barça zarur kuç va vositalar jalb qilinmoqda. “Respublika — viloyat — tuman — mahalla” tizimi asosida yaxlit boşqaruv va uzluksiz nazorat qiliş mexanizmlari joriy etildi.

Sohani töliq raqamlaştiriş yönalişida ham muhim qadamlar qöyildi. Bosqiçma-bosqiç içki işlar organlarining tayanç punktlari negizida mahalla huquq-tartibot maskanlari taşkil etilmoqda. Profilaktika inspektoriga masofadan turib murojaat yuboriş va uni körib çiqiş jarayonini kuzatib boriş, aholi bilan özaro tezkor muloqotni yölga qöyiş, profilaktika inspektorlari va sektor rahbarlari faoliyatiga baho beriş imkonini beruvçi “Smart mahalla” axborot dasturi işga tuşirildi.

Tuman va şahar içki işlar organlari faoliyatining samaradorligini oşiriş maqsadida Toşkent şahridagi 24 ta içki işlar bölimi va ayrim tuzilmalarining rahbarlik lavozimlari maqbullaştirilib, böşayotgan ştat birliklari poytaxt içki işlar organlarining profilaktika va tergov-tezkor tuzilmalarini kuçaytirişga yönaltirildi. Tuman va şahar probatsiya bölinmalari tegişinça tuman va şahar içki işlar organlarining bevosita böysunuviga ötkazilib, probatsiya hisobiga olingan şaxslarni kunlik nazorat qilişda profilaktika inspektorlari bilan hamkorlik yölga qöyildi.

Içki işlar vazirligida Tezkor-qidiruv departamenti, Jamoat xavfsizligi departamenti, Transport va turizm obektlarida xavfsizlikni ta’minlaş departamenti hamda Ma’naviy-ma’rifiy işlar va kadrlar bilan ta’minlaş departamenti taşkil etildi.

Şu bilan birga, Yangi Özbekistonning 2022–2026 yillarga möljallangan Taraqqiyot strategiyasi hamda “Inson qadrini uluğlaş va faol mahalla yili”da amalga oşirişga oid davlat dasturi bilan adolat va qonun ustuvorligini ta’minlaş hamda mamlakat xavfsizligini kuçaytiriş borasida içki işlar organlari oldiga ham bir qator dolzarb vazifalar qöyildi.

Birinçidan, Davlat dasturida jinoyatga qöl urgan şaxslarni soğlom turmuş tarziga qaytariş böyiça yangi tizim joriy etiş lozimligi belgilandi. Bunda insonparvarlik va bağrikenglik prinsiplaridan kelib çiqqan holda, barça turdagi koloniyalarda mehnat qilayotgan mahkumlarning koloniyadagi ish staji umumiy mehnat stajiga qöşib hisoblaş tartibi joriy etiladi.

Buning natijasida mahkumlarning pensiya ta’minotini yaxşilaş orqali ular tomonidan moliyaviy muhtojlik ortidan takroran jinoyat sodir etilişining oldi olinadi. Mahkumlarda mehnat qiliş iştiyoqi ortadi, işlaş jarayonida kelgusida özini ta’minlaşga imkon beradigan kasb-hunar egallaşga muvaffaq böladi. Qolaversa, bu xalqaro inson huquqlari va penitensiar huquq tizimlari reyting va indekslarida respublikamizning nufuzi oşişiga xizmat qiladi.

Şuni alohida ta’kidlaş lozimki, jazo muddatini ötab ozodlikka çiqqan şaxslar jamiyatda öz örnini topa olmayotganligi sababli yana jinoyat yöliga kirmoqda. Bunga barham beriş maqsadida ozodlikka çiqayotgan fuqarolarni kelgusida jamiyatda öz örnini topişiga amaliy kömaklaşiş uçun dastlabki ijtimoiy-moddiy yordam paketi tizimini joriy qiliş maqsadga muvofiq.

Bunda jazoni ötab bölgan va özining aniq loyihasini (tadbirkorlik, işlab çiqariş, me’morçilik va h.k.) taqdim etib, mustaqil faoliyatini boşlamoqçi bölgan fuqarolarga probatsiya xizmatini rivojlantiriş jamğarmasi hisobidan bir martalik moddiy yordam beriş amaliyoti yölga qöyiladi. Natijada yiliga örtaça 1 300 dan oşiq sudlangan şaxslarning dastlabki ijtimoiy-moddiy yordam paketidan foydalanişi uçun imkoniyat yaratiladi. Sudlangan şaxslarning “dastlabki ijtimoiy-moddiy yordam paketi”dan maqsadli foydalanganligi, ijtimoiy aloqalarini töliq tiklaganligi, xulq-atvori va mehnat faoliyatini beş yil davomida monitoring qilib boriş böyiça idoralararo nazorat tizimi joriy etiladi.

Ikkinçidan, Davlat dasturidagi yana bir muhim masala,  harakatlaniş erkinligini çeklaş bilan boğliq çoralarni qöllaşda qonuniylikni sözsiz ta’minlaş hamda raqamli texnologiyalarni joriy etiş orqali jamoatçilik nazoratini kuçaytirişdir. Bu borada, harakatlaniş erkinligi çeklangan şaxslar saqlanuvçi muassasalarni boğlab turuvçi yagona elektron tizim yaratiladi va muassasalarda saqlanayotgan kontingent haqida aniq va tezkor ma’lumotlarga ega böliş imkoniyati yaratiladi. Yagona elektron reyestrning işga tuşirilişi natijasida harakatlanişi çeklangan şaxslar muassasaga joylaştirilgan vaqtdan boşlab vakolatli muassasaning ma’muriyati tomonidan mazkur reyestrga kiritib boriş tartibi belgilanadi hamda muassasalarning oçiqligi va şaffofligi töliq ta’minlanadi.

Uçinçidan, Davlat dasturi doirasida huquqbuzarliklarning oldini oliş tizimi sifat jihatidan yangi bosqiçga olib çiqiladi. Hozirgi kunda huquqbuzarliklar bilan boğliq holatlar aniqlangan taqdirda, ta’lim, soğliqni saqlaş muassasalari tomonidan zudlik bilan hududiy içki işlar organi navbatçilik qismiga telefon orqali xabar qilinişi şartligi belgilangan. Biroq içki işlar organlariga xabar beriş va ularni röyxatga oliş borasida inson omili iştiroki sababli, huquqbuzarlik faktlari hamda ular bilan boğliq boşqa holatlar haqida xabarlar zudlik bilan içki işlar organlariga berilmasdan yaşiriş holatlari kuzatilmoqda. Şu bois, mazkur muassasalar bilan içki işlar organlari örtasida yagona avtomatlaştirilgan axborot tizimini joriy etiş orqali xabarlarning zudlik bilan içki işlar organlariga kelib tuşişi va ularning röyxatga olinişini ta’minlaş, tergov-tezkor guruhlarining voqea joyiga tezkorlikda yetib boriş imkoni yaratiladi.

Içki işlar organlarida “E-ma’muriy ish” elektron tizimi joriy etilgan bölib, respublika böyiça ma’muriy huquqbuzarliklarni aniqlaş hamda qonuniy çora köriş vakolatiga ega bölgan vazirlik va idoralarning elektron tizimlari bilan integratsiya qilingan. Mazkur tizimga yangi avtomatlaştirilgan axborot tizimini integratsiya qiliş yordamida bir yil davomida takroran sodir etilişi oğirlaştiruvçi holat sifatida baholanadigan ma’muriy huquqbuzarliklarni sodir etgan şaxslar hisobini bir yil mobaynida yuritiş va muddat ötişi bilan avtomatik ravişda hisobdan olib taşlaş imkoniyati yaratiladi.

Törtinçidan, Davlat dasturi doirasida jamoat tartibini saqlaş böyiça patrullik xizmati faoliyatini sifat jihatidan yangi bosqiçga kötariş belgilangan. Bu borada tekşiriş uçun fuqaroni içki işlar bölimiga olib boriş amaliyotidan voz keçiladi va barça ma’lumotlarni joyida tekşiriş tizimi yölga qöyiladi. Natijada xodimlar vaqti tejalib, patrullik yönalişlari nazoratsiz qolişi, eng asosiysi fuqarolarning ovora bölişi oldi olinadi.

Mazkur vazifalarni amaliyotga tatbiq etiş xodimlarni xizmatda foydalaniş uçun 4 000 dan oşiq elektron planşetlar bilan ta’minlaşni taqozo etadi. Uşbu planşetlar içki işlar organlarining elektron axborot tizimlariga integratsiya qilinib, şubha uyğotgan fuqaroni içki işlar organiga keltirişni istisno etgan holda uni tegişli axborot bazalari orqali joyida tekşiriş yölga qöyiladi.

Xodimlarning bodikameralar bilan xizmat olib borişi xizmatning şaffofligini ta’minlaydi. Bundan taşqari, fuqarolar tomonidan xodimlarga nisbatan sodir etilişi mumkin bölgan salbiy holatlar oldi olinişiga xizmat qiladi. Masalan, Toşkent şahar içki işlar organlarining jamoat tartibini saqlaş tizimi xodimlariga 2 mingga yaqin bodikamera tarqatilib, xizmat olib borişi yölga qöyilişi özining ijobiy samarasini berdi.

Bugungi kunda patrul-post xizmati bölinmalari xizmat ötaşi belgilangan 48 ta yirik şaharda 2 751 ta mahalla mavjud bölib, ularda kriminogen vaziyatdan kelib çiqqan holda 4 298 ta patrullik yönalişlari taşkil etilgan. Patrul xizmatining bosqiçma-bosqiç avto va motopatrul şakliga ötkazilişi 5–6 ta piyoda patrul naryadi yönalişlarini 1 ta avtoekipaj yönalişi bilan qamrab oliş imkonini beradi. Şuningdek,  patrullik naryadlarining yuqori mobilligi voqea sodir etilgan joyga qisqa muddatlarda yetib borişini ta’minlaydi.

Beşinçidan, Davlat dasturi doirasida yöl infratuzilmasini takomillaştiriş va xavfsiz harakatlaniş şaroitlarini yaratiş belgilangan. Bugungi kunda yöllarning holati tobora soni ösib borayotgan transport vositalarining tirbandliklarsiz harakatlanişini ta’minlaşga imkon bermaydi. Buning ustiga yöl harakati iştirokçilari uçun harakatni taşkil etiş töğri va tizimli yölga qöyilmagan. Şu sababli Özbekiston Respublikasining “Yöl harakatini taşkil etiş töğrisida”gi qonunini qabul qiliş maqsadga muvofiq.

Şuningdek, yöl harakati qatnaşçilariga qulaylik yaratiş maqsadida, 4 246 kilometr aholi yaşaş punktlarida piyodalar uçun trotuarlar, 4 147 kilometr aholi yaşaş punktlarida va ularni boğlovçi yöllarida veloyölaklar barpo  etilişi, 4 448 kilometr aholi yaşaş punktlari sun’iy yoritilişi, 701 ta svetofor (325 ta svetofor transportlar uçun va 376 ta svetofor piyodalar uçun) örnatilişi, 208 ta yerusti va yerosti piyodalar ötiş joylarini quriş lozim. Yana 2 731 ta tartibga solinmagan piyodalar ötiş joylari sun’iy yoritilişi, 81 ta yöl ötkazgiçlar quriş, 2 310 ta joyda şovqin çiziqlarini çiziş, 2 904 ta joyda örnatilgan talab asosida sun’iy notekisliklarni taşkil etiş kerak.

Bundan taşqari, harakatni boşqariş tizimini töliq raqamlaştiriş maqsadida quyidagi çora-tadbirlar amalga oşirilişi belgilangan. Respublikamizdagi 560 ta çorrahada aqlli (smart) svetoforlar örnatiladi, 600 ta çorraha aqlli intellektual kameralar bilan hamda tezlik ölçovçi qurilmalar bilan jihozlanadi, 2 500 km uzunlikdagi yöllarda yöl çiziqlari zamonaviy texnologiyalar bilan çiziladi, 500 ta piyodalar ötiş joylari aqlli intellektual kameralar hamda sensor qurilmalari bilan jihozlanadi.

Ta’kidlaş joizki, mazkur tizim yagona boşqaruv asosida işlaşi, töliq avtomatlaştirilganligi bilan bir qatorda, elektr ta’minoti bilan boğliq muammoli vaziyatlarda töliq avtonom rejimda bir neça soat işlay oliş kabi bir qator afzalliklarga ega.

Şu bilan birga, respublikadagi yöl-transport hodisalarining har törtinçisi belgilangan tezlik me’yorlarini buzib harakatlaniş oqibatida kelib çiqayotganligini inobatga olgan holda, yöllarda onlayn tizimda işlovçi tezlikni ölçaş moslamalari hamda uçuvçisiz apparatlar yordamida transport oqimini nazorat qiliş va tezkor boşqarişning elektron tizimi yölga qöyilişi rejalaştirilgan.

Bundan taşqari, hozirgi kunda eng dolzarb masalalardan biri bölib qolayotgan haydovçilikka nomzodlarni öqitiş va ulardan imtihonlar qabul qiliş tizimini isloh qilişga katta e’tibor qaratiladi. Bunda, öquv taşkilotlari faoliyatini töliq taftişdan ötkaziş, ularga litsenziya beriş tizimini komissiya tartibida taşkillaştiriş, öquv metodikasini töliq qayta körib çiqiş, taşkilotlarning moddiy texnika bazasini kuçaytiriş orqali ta’lim beriş sifatini yaxşilaş, nomzodlarni öqitiş uçun tölov stavkalarni qayta körib çiqiş hamda respublika böyiça yagona narx belgilaş kabi masalalar töliq qayta körib çiqiladi.

Kelgusida imtihon oliş tizimi ham butunlay özgaradi. Tadbirkorlik sub’yektlarini jalb qilgan holda, respublikaning har bir hududida zamonaviy, töliq avtomatlaştirilgan hamda inson omili butunlay çeklangan imtihon oliş markazlari taşkil etiladi va nomzodlardan haydovçilik guvohnomasini oliş uçun imtihonlar maxsus ölçaş uskunalari (datçik)lar bilan jihozlangan avtomobillarda olinadi.

Respublikadagi muntazam YPX maskanlarini raqamlaştiriş orqali jamoat xavfsizligini ta’minlaş samaradorligi oşiriladi. Bunda, hozirda mavjud 29 ta yöl-patrul xizmati maskanlariga zamonaviy axborot kommunikatsiyalari va texnologiyalarini joriy qilgan holda uşbu maskanlar inson omilisiz transport vositalarining tösiqsiz harakatlanişini ta’minlaş, “yaşil” va “qizil” yölak tamoyili asosida yagona tizim bosqiçma-bosqiç joriy etiladi.

Tizimning joriy etilişi xodimlar va fuqarolar örtasidagi muloqotni çeklaş, qoğoz körinişidagi bayonnomalardan voz keçiş, xodimlarning ish faoliyatini onlayn nazorat qiliş, vaqtni tejaş, qoidabuzarlik töğrisida “SMS” xabar yuboriş kabi qulayliklarni yaratdi.

Bugungi kunda mavjud tizimlarni Yöl harakati xavfsizligi xizmatining “Yagona avtomatlaştirilgan axborot tizimi”ga joylaştiriş böyiça işlar amalga oşirilmoqda.

Kelgusida jamoat xavfsizligini ta’minlaş tizimi joriy qilinişi natijasida respublikamizda, yöl harakati xavfsizligi, yöl-transport hodisalari, tirbandliklar va jinoyatlarning oldini oliş, jamoat tartibini saqlaş, qidiruvdagi şaxslarni aniqlaş, jinoyatlarning “issiq izidan” oçilişi va yöl infratuzilmasi rivojlanişi ta’minlanadi.

Oltinçidan, Davlat dasturi doirasida içki işlar organlarini xalqning işonçli himoyaçisi sifatida xalqçil professional tuzilmaga aylantiriş közda tutilgan. Bu borada tegişli normativ huquqiy hujjat loyihasi işlab çiqilib, unda içki işlar organlarini xalqning işonçli himoyaçisi sifatida xalqçil professional tuzilmaga aylantiriş hamda aholi bilan maqsadli işlaşga, inson qadr-qimmati, uning huquq va erkinliklarini samarali himoya qilişga yönaltirilgan tizim sifatida şakllantiriş nazarda tutiladi. 

Uşbu hujjatga köra, içki işlar organlari xodimlarining “Kasbiy madaniyat kodeksi” işlab çiqilib, uni amaliyotga samarali tatbiq etiş mexanizmlari belgilab beriladi. Içki işlar organlarini xalqparvar xodimlar bilan töldiriş, fuqarolar murojaatlari bilan işlaş natijadorligi hamda ijtimoiy fikr asosida baholaş tizimi joriy etiladi.

“Inson qadri uçun” tamoyiliga asosan xizmat olib boruvçi yangi Özbekiston Içki işlar organlari tizimini yaratiş maqsadida, sohani bilimli, zamonaviy fikrlaydigan, yuksak insoniy va professional salohiyatga ega yoş kadrlar bilan töldirişga alohida urğu berilgan. Içki işlar organlarida Jamoatçilik kengaşlarini tuziş orqali tizim faoliyati ustidan samarali jamoatçilik nazoratini örnatiş nazarda tutilmoqda.

Içki işlar organlari faoliyatini aholi bilan maqsadli işlaşga yönaltiriş, uning xizmat faoliyatiga xos bölmagan funksiya va tuzilmalarini maqbullaştiriş maqsadida, amalga oşirilayotgan faoliyat töliq xatlovdan ötkaziladi. Barça kuç va vositalar mahalla fuqarolar yiğinlarida samarali faoliyat taşkil etişga yönaltirilib, tegişli mas’ul rahbarlar faoliyatiga mahalla miqyosida amalga oşirilgan işlarning natijadorligi asosida baho beriladi.

Yettinçidan, huquqni muhofaza qiluvçi organlarning yangi qiyofasi şakllantirilib, ular faoliyati xalq manfaatlari, qadr-qimmati, huquq va erkinliklarini samarali himoya qilişga yönaltiriladi.

2022 yilning 1 apreliga qadar respublikaning barça mintaqalarida “Smart mahalla” elektron dasturini joriy qiliş rejalaştirilgan.

“Smart mahalla” elektron dasturining afzalliklari şundaki, aholi mavjud muammolari böyiça uyidan turib, tun-u kun töğridan töğri yaşaş joyi böyiça sektor rahbarlariga murojaat etişi, muammolarini bartaraf etgan sektor rahbarining faoliyatiga xolisona baho beriş imkoniyatini yaratadi. 

Şuningdek, aholi töğridan töğri sektor rahbari va hududiy profilaktika inspektoriga murojaat qilib, natijasi böyiça axborot oliş, yuqori turuvçi organlarga şikoyat qilişi mumkin böladi. Ayni kunlarda Samarqand viloyatida “Smart mahalla” elektron dasturi test rejimida sinovdan ötkazilmoqda. Bugungi kunda viloyatda yaşovçi 688 mingdan ortiq fuqaro şu dasturga ulangan.

Ötgan yildan boşlab respublikaning barça hududlarida jinoyat va hodisalar haqidagi ariza va xabarlarni qayd etuvçi “102” tizimi yölga qöyildi. Mazkur tizim orqali jinoyatlar haqidagi barça ariza va xabarlar inson aralaşuvisiz avtomatlaştirilgan tarzda qayd etiladi. Endilikda, uşbu tizim orqali avval turli mayda noxuş holatlar (telefon, velosiped boşqa qimmat bölmagan buyumlar yöqolişi, köçadagi janjal kabi) böyiça xabar bermaganlar ham içki işlar organlariga murojaat qilmoqda.

Sakkizinçidan, fuqarolarning axborot oliş va tarqatiş erkinligi borasidagi huquqlarini yanada mustahkamlaşga erişiladi. Ma’muriy javobgarlik töğrisidagi va Jinoyat Kodeksining şaxsiy hayot daxlsizligini buziş bilan boğliq moddalari takomillaştiriladi.

Xususan, şaxsning şaxsiy yoki oilaviy sirini taşkil qiluvçi ma’lumotlarni uning roziligisiz tarqatganlik uçun nazarda tutilgan ma’muriy javobgarlik, bunday ma’lumotlarni internet tarmoği orqali tarqatganligi uçun jinoiy javobgarlik, ma’lumotlarni nooşkora ravişda yiğiş uçun möljallangan maxsus texnik vositalar yordamida qonunga xilof ravişda yiğganlik uçun jinoiy javobgarlik çoralari kuçaytiriladi.

Taraqqiyot strategiyasi va Davlat dasturida Içki işlar organlari oldiga qöyilgan dolzarb va mas’uliyatli vazifalarning bajarilişi Vazirlik rahbariyati tomonidan alohida nazoratga olinib, sifatli ijrosi ta’minlanadi. Buning uçun Içki işlar vazirligi va uning quyi tizimlarining imkoniyati ham, salohiyati ham yetarlidir.

Pölat BOBOJONOV,
Özbekiston Respublikasi içki işlar vaziri, general-leytenant