Attestatsiyadan öta olmayotgan rus tili öqituvçilari: ularning şikoyatlari örinlimi?
|20:05 / 07.04.202254 16925 min
Maktab öqituvçilarining attestatsiya sinovlarida rus tili öqituvçilari «yiqilişmoqda» va ular sinov risoladagidek ötkazilmaganidan norozi. Testdan öta olmayotgan öqituvçilar 75 foiz atrofida.
Foto: Kun.uzFoto: Kun.uz
Bu boradagi murojaatlar bizgaça yetib keldi va meni 2800 dan ortiq a’zoga ega rus tili öqituvçilari guruhiga qöşib qöyişdi. Çetdan kuzatib, öqituvçilarga savollar berib, vaziyat qanday va ular nimadan norozi ekanligini eşitdim, mas’ullardan ham tuşuntiriş oldim. Quyida şu haqda batafsilroq gaplaşamiz. Barça e’tirozlarga javob berilgan, erinmasdan öqib çiqing.
Ma’lum bölişiça, mart oyining sönggi sanalarida milliy tilda öqitiladigan maktablarning rus tili fani öqituvçilari malaka toifalarini oşiriş uçun öz ixtiyorlari bilan (pulli), attestatsiya muddati kelganlari esa toifasini saqlab qoliş uçun (tekin) test sinovlari topşirişgan.
Pedagog kadrlar attestatsiyasi «Ta’lim töğrisida»gi Qonun, hukumatning 2021 yil 17 sentabrdagi «Maktabgaça, umumiy örta, örta maxsus, professional va maktabdan taşqari ta’lim taşkilotlari pedagog kadrlarini attestatsiyadan ötkaziş tartibini takomillaştiriş çora-tadbirlari töğrisida»gi 572-sonli qaroriga asosan Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Ta’lim sifatini nazorat qiliş davlat inspeksiyasi tomonidan ötkaziladi.
Sinov topşirayotgan öqituvçilar ikki bosqiçda 100 ballgaça (eng kamida 55 ball) yiğişlari lozim. Pedagogik mahorati va psixologik tayyorgarligi uçun 20 ballgaça maktabda qöyib beriladi. Qolgan 80 ballni oliş uçun öquv fani böyiça 1 soat içida 40 savolga javob berib, malaka test sinovlaridan ötişadi.
Öqituvçilar birinçi bosqiçda öz maktablaridan turli ballar olib kelişgan. Hamma e’tiroz ötkazilayotgan ikkinçi bosqiç test sinovlari bilan boğliq.
Asosiy e’tirozlar
Öqituvçilarning tölib-toşib hikoya qilişlariça, test savollari maktab dasturidan emas, Rossiyaning oliy öquv yurtlariga kiriş imtihonlari bazasidan olingan va öta murakkab tuzilgan. Savollar çalkaş, jadval va grafiklar bilan berilgan, ayrim savollar çalğituvçi, ularga ajratilgan vaqt (har bir savolga örtaça bir yarim daqiqa) yetarli bölmayapti.
Ayrim savollar çindan ham maktab dasturiga taalluqli emas. Jumladan, Maksim Gorkiyning neçta xotini bölgani, Vladimir Visotskiy qaysi kinoga kuy bastalamagan, asosan Rossiya telekanallarida körsatiladigan filmlarga oid savollar uçraganini yozişmoqda.
Öqituvçilar guruhida bu borada sörovnoma ham ötkazilgan va 92 foiz söralganlar test savollarida xatolik borligi va aksariyat qismi maktab darsliklaridan tuzilmaganini tasdiqlaşgan.
Mavzuga oid
Vaziyat şundayki, S1 xalqaro sertifikatiga ega bölgan, Rossiyaning nufuzli oliygohlarida sinovdan ötgan, biroq sertifikati hali röyxatga olinmagan öqituvçilar ham malaka test sinovlarini topşira olişmagan.
Öqituvçilarning aksariyati 40 ta savoldan 20-24 tasiga töğri javob berilganini texnik xato deb hisoblaşmoqda. Ular sinov natijalari qayta körib çiqilişini, texnik xato bartaraf etilişini istaşmoqda.
Çunki avvalroq, 25-26 mart kunlari tojik tili (boşlanğiç), 29 mart kuni ona tili va adabiyoti test sinovlarida ballarni hisoblaşda texnik xatolik sodir bölgan va bu sinalganlarga ball qöşib beriş bilan bartaraf etilgan. Öz-özidan, rus tili fanidan topşirganlar ham testda töplagan past ballarini texnik xatolik ölaroq qabul qilişmoqda va töğrilanişini, oçiği, ball qöşib berilişini söraşmoqda.
Köp yillik stajga ega bölgan öqituvçilar stressga tuşib qolgani, maktab jamoasi oldida yuzi şuvut bölgani, asabiylaşib, qon bosimi kötarilgani, tasdiqlanmagan ma’lumotlarga köra, hattoki ayrim viloyatlarda öqituvçilar vafot etganini yozişmoqda.
«Ötgan yili sinovda 87,5 ball olgandim. Toifa darajasini bosqiçma-bosqiç berişadi, deb aytişdi. Yana imtihonga kirib, 46 ball jamğaribman. Men kimning şarofati bilan bir yil içida tönkaga aylanib qolganimni bilmoqçiman», — deb savol qöygan öqituvçilardan biri Şahnoza Rahmatullayeva.
«Şuhratjon, bu vaziyatni jiddiy yoritişingizni iltimos qilamiz. Bunaqasi bölgan emas. Ötgan yili rus tili fanini rus sinflar uçun topşirgan edim. Hozirgidan ança yuqori natija olganman. Yeçolmagan savollarimga çindan ham bilmaganman, deya iqror bölganman. Bu yilgi attestatsiyada milliy sinflarga rus tili öqituvçilari uçun savollar undan ança qiyin. Qiyin bölsa ham, yeçolmasam xafa bölmasdim , savollarning özi ğaşingizni keltiradigan darajada tuşunarsiz va çalkaş. Öşa test savollarini tuzganlarni yiğib, şu testlarni yeçib berişlarini talab qilaman. Bizga ma’naviy va ruhiy zarba berişdi. Qonun oldida javob berişsin», — deb yozadi yana bir öqituvçi Mohigul Habibullayeva.
«Hurmatli muxbir. Biz sizga suyangan holda yuragimizdagi dardlarimizni oçyapmiz. Endi bitta najotimiz sizdan. Hali attestatsiyaga kirmagan öqituvçilar topşirganlarning kayfiyatini körib ruhi tuşyapti. Axir ustozlarga bölgan hurmat, insonni xörlaş bundan ortiq bölmasa kerak? Butun Özbekistonda biz rus tili öqituvçilari şarmanda böldik-ku? Test yeçayotib, ustozlar kompyuter oldida jon beryapti, nahotki odamning qadri şunçalar past bölsa?! Men ham 32 yillik iş tajribasiga ega birinçi toifali rus tili öqituvçisiman. Men ham pul tölab, navbatdan taşqari topşirgandim. Hamma qatori 42 ball+18=60 ball oldim. Oliyga ötolmadim. Nafaqaga 4 oy qoldi. Boşqa ustozlarning gaplariga qöşilgan holda, qayta attestatsiya qilişlarini söraymiz», — deb yozdi Nasiba Qöziyeva.
Nahotki hammasi öqituvçilar saviyasi bilan boğliq?
Test sinovlariga kirgan öqituvçilarning ayrimlari savollarni rasmga ham tuşirib çiqişgan ekan. Ularning barçasini keltira olmayman: test savollarini tarqatiş örinli emas. Öşa savollar guruhda muhokama qilina boşlandi.
Savollar tört xil murakkablikda tuzilar ekan. Mening jurnalist közimga juda oson savol bölib köringan quyidagi savolni ham ayrim rus tili öqituvçilari qiyin va çalğituvçi savollar sirasiga kiritişdi.
Bu savolda uçinçi javob töğriligi qurollanmagan köz bilan körinib turibdi. Va bu savolning javobini topişga köpi bilan 10 soniya vaqt ketadi. Şunday deb aytib, ayrimlardan baloga qoldim.
Şu savolning töğri javobi törtinçi javob deb tortişgan, savolda «eksperimentalniy material» degan jumla borligi 4-javob töğriligiga dalolat böladi, degan öqituvçilar böldi. Çunki 4-javobda «material» degan söz qatnaşgan ekan. Hayratdan yoqa uşladim! «Subbota»ni «şestnitsa» deydigan mana şunday öqituvçilar hamon bor ekan va ular bolalarimizga ta’lim berişmoqda. Testdan norozi bölişmoqda: qiyinroq savollarni asti qöyavering endi!
Boz ustiga, guruhda öqituvçilar ijtimoiy tarmoqlar orqali XTV, Ta’lim inspeksiyasiga jamoaviy murojaatlar yöllaşga qaror qilişdi. Öşa murojaat matnini ham oçiği, özim xatolardan tuzatib, tahrirlab berdim. Toki, xatolar özlariga qarşi dastak bölib qolmasligi uçun.
Öz-özidan, ayrim milliy tilda öqitiladigan maktablardagi rus tili fani öqituvçilarining saviyasi haminqadarmikan, degan xulosaga keladi kişi. Lekin butun respublika böylab öqituvçilarning darajasi şunday, degan xulosaga keliş qiyin. Çunki aksariyat ustozlar boşqa savollar çalğituvçi edi, deyapti va bu hol öqituvçilarning ham e’tirozida jon borligidan dalolat berayotgandek.
Inspeksiyadagilar nima deydi?
Ta’lim sifatini nazorat qiliş inspeksiyasida işlovçilar ham bu gaplardan bezib qolişibdi. Inspeksiyaning apellyatsiya komissiyasida işlovçi Raşid Tojiboyev öz Telegram-kanalida şunday yozadi:
«Hafta oğir ötdi.
Oldinlari oliy ma’lumotli öqituvçi oliy toifani olişi uçun 13 yil kerak bölgan bölsa, hozirda kamida 1,5 yil talab etiladi. Nafaqadagi, köp yillik mehnat stajiga ega öqituvçilar, öquvçilari xalqaro olimpiadalari sovrindorlari, xalqaro sertifikatga ega öqituvçilarga imtiyozlar berilgan.
Barça fanlardan test formatlari (fan qamrovi, fan mazmuni, savollar turi, vaqt me’yorlari va baholaş mezonlari) e’lon qilindi. Tayyorgarlik uçun namunaviy test savollari sinov rejimida joriy qilindi. Test savollari takomillaştirilib, öqituvçiga yangi bölgan manbadan foydalanildi.
Lekin baribir malaka sinovidan öta olmagan öqituvçilarning e’tirozlari töxtamayapti. 14 martdan beri apellyatsiya komissiyasida işlayotgan bölsam, öqituvçilar tomonidan turli tahdidlar, tamagirlik holatlari, pora taklif qilişlar, sökiş va qarğişlar bölmoqda.
Test savollariga yangiça yondaşilgani bois, darslikda isbotlab beriş talab etilmoqda. Ta’lim inspeksiyasining saytidan şaxsiy nomerimni olib, ertalabgaça 30 martalab telefon qiliş holatlari bölmoqda. Barçasi bilan ZOOM orqali boğlanib, özining savollar kitobi bilan taniştirganimda, xatolarini körib, birdan unsiz bölib qolmoqda.
Xullas, hujjat topşirgan 281 ming nafar öqituvçiga yoqişning imkoni bölmayapti».
Uşbu masala böyiça Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Ta’lim sifatini nazorat qiliş inspeksiyasiga ham öqituvçilar tomonidan yangragan e’tirozlarga javob oliş va boşqa savollar bilan murojaat qildik.
Inspeksiyaning matbuot kotibi Şavkat Xöjaqulovning ma’lum qilişiça,sönggi yillarda malaka toifasi beriş jarayonini adolatli va şaffof taşkil etiş uçun sinovlari real vaqt rejimida, barça qulaylik, şart-şaroitlar yaratilgan, şuningdek, zamonaviy axborot kommunikatsiya texnologiyalari vositalari bilan ta’minlangan xonalarda onlayn tarzda ötkazilmoqda.
Toifani oşiriş uçun faqat bilim, pedagogik mahorat, psixologik tayyorgarlik va faoliyat natijadorligi talab qilinadigan bölgan. Bir toifadan keyingisiga ötişdagi 5 yillik muddat çeklovi olib taşlangan. Öz ustida işlaydigan va malakali öqituvçilar endi har yili ikki marta toifa sinovlarida iştirok etişlari mumkin.
Ş.Xöjaqulovning aytişiça, bunday yangilikdan ayrim yoşi katta öqituvçilar norozi, yoş pedagoglar esa yangilikni töliq qöllab quvvatlaşadi.
Özingiz öylang, sönggi uç yilda 300 ming nafardan ziyod pedagog öz ixtiyori bilan muddatidan avval attestatsiyada iştirok etiş uçun ariza bilan murojaat qilgan. Natijada, şu davr içida oliy toifali öqituvçilar 2 barobarga, birinçi toifalilari esa 1,5 barobarga oşgan.
Xöş, rus tili fani böyiça savollarni kim tuzgan?
Savollarni inspeksiya jalb qilgan ekspert-öqituvçilar tuzişgan. Boşqa mustaqil ekspertlar esa ularni ekspertizadan ötkazişgan. Bu ekspertlar ötgan yillar davomida malaka sinovlarida yuqori natija körsatgan eng bilimli öqituvçilar orasidan tanlab olinar ekan.
Nazorat savollarini şakllantirişda asosan darsliklarga emas, davlat ta’lim standartlariga suyangan holda, pedagogning kompetentligini hamda pedagogik mahoratini oçib berişga e’tibor qaratilgan.
Test savollarini haqiqiy imtihon jarayonida işlatiş uçun, ekspertiza, aprobatsiya, validlik va işonçlilik tahlillari kabi bir neça jarayonlardan ötkazilar ekan.
Savollar rus saytlaridan olingan, Rossiyadagi rus tili öqituvçilari uçun tuzilgan, maktab dasturida ötilayotgan mavzulardan yiroq, degan iddaoni ilgari surişmoqda, degansavolimizga inspeksiyaga test tuziş böyiça ekspert sifatida jalb qilingan maktab öqituvçisi (şaxsi sir) javob berdi.
«Rossiyaning «Yedinyy gosudarstvennyy ekzamen» loyihasi öqituvçilar emas, balki bitiruvçi öquvçilar bilimini sinaş maqsadida ötkaziladi. Malaka (test) sinovlarida savollar uşbu loyihadan olinmagan, yurtimizda amalda bölgan davlat ta’lim standartlari asosida tuzilgan. Lekin misollar Rossiyaning uslubiy saytlaridan, rus yozuvçi va şoirlarining asarlaridan keltirilgan. Rus tili grammatikasidan test savollarini tuzişda ingliz, fransuz yoki amerikalik adiblarning asarlaridan foydalanmaslikni ma’qul körganman. Biroq dars ötişda öqituvçi öquvçi uçun qöşimça manbalardan foydalana olişi zarur.
Test tuzişda amaldagi dasturlardan çetga çiqilmaganiga 100 foiz kafolat beraman. Köpçilik rus tili (milliy maktablarda) öqituvçilarining e’tiroziga sabab bölgan «Slojnyye predlojyeniya. Sintaksis slojnogo predlojyeniya. Slojnopodçinennyye, slojnosoçinennyye, bessoyuznyye predlojyeniya» mavzulari asosida tuzilgan testlar böldi. Bu mavzular milliy maktabning 9-sinflari uçun möljallangan darsliklardan olingan. Misollar esa rus adiblarining asarlaridan olingan.
Amaldagi darsliklarda testologlarimiz tomonidan asos qilib olingan zamonaviy pedagogik texnologiyalar qöllanilgan, ammo ming afsuski, ba’zi pedagoglarimiz ularning darsliklarda borligidan xabari ham yöq. Ular öquvçilarga bilim berişda zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanişganda, attestatsiya testlarini yeçişda qiynalmagan bölişar edi.
Apellyatsiyaga ariza bergan aksariyat öqituvçilar bilan test savollarini tahlil qilganimizda, ular «şu misolni darslikdan topib, körsatib bering», deb talab qilişdi. Nahotki pedagoglarimiz unutib qöyişgan, darsliklardagi maşqlar, misollar öquvçilar uçun möljallangan, attestatsiya esa öqituvçilar, oliy ma’lumotli mutaxassislarning bilim darajasini belgilaydi. Şunday ekan, misollar ham pedagog bilim darajasida bölişi kerak. Grammatik qoidalar darslikdan, misollar rus adabiyoti asarlaridan olingan. Ulardan barça foydalanadi: Rossiya ham, Özbekiston ham, boşqa davlatlar ham.
Bugungi pedagog tinmay öz ustida işlaşi, zamondan orqada qolmasligi uçun öz bilim, malaka va könikmasini oşiriş maqsadida tinmay badiiy asarlar, uslubiy qöllanmalar, ensiklopedik naşrlar va fan va ta’limga oid saytlardagi manbalardan öqib-örganib, doimo izlanişi şart. Pedagoglik — oson kasb emas. Şuni bilib tanlaganmiz. Biz bilim, ziyo tarqatuvçimiz. Hozirgi attestatsiya esa öqituvçilarni öz ustida işlaşga undaydigan, zarur payti majbur qiladigan yaxşi mexanizm, desa ham böladi», — degan test savollarini tuzgan öqituvçi.
Test savollarining mavzusi qayerdadir avvaldan e’lon qilinganmi?
Ş.Xöjaqulovga köra, ötgan yildan boşlab, Ta’lim inspeksiyasi tomonidan barça 33 ta umumta’lim fanlaridan test topşiriqlari formati (fan mazmuni tarkibi, savollar soni, topşiriqlar turi, vaqt me’yori) va baholaş mezonlari e’lon qilindi.
Har yili malaka (test) sinovlari oldidan haqiqiy imtihon holatiga yaqinlaştirilgan, test topşiriqlari formatiga mos tarzda namunaviy savollar orqali öz bilimlarini yana bir bor sinovdan ötkaziş imkoniyati yaratilgan.
Nazorat savollarini şakllantirişda asosan darsliklarga emas, davlat ta’lim standartlariga suyangan holda, pedagogning kompetentligini hamda pedagogik mahoratini oçib berişga qaratilgan.
Ötgan yilgi malaka sinov testlariga qaraganda bu yilgilari çindan ham murakkab deyilişiga asos bormi? Savollar murakkabmi yoki öqituvçilarning malakasi past?
Malaka sinovlarida iştirok etgan ayrim pedagoglarimiz eskiça testlarga örganib qolişganligi attestatsiya jarayonida sezilib qoldi. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarga asoslangan, moslaştirişni, mantiqiy qiyoslaşni talab etuvçi yangi şakldagi testlarni oğriqli qabul qilişdi. Barça test savollari amaldagi ta’lim dasturiga muvofiq va Davlat ta’lim standartlari talablariga mos ravişda tuzilgan.
Uşbu fandan apellyatsiya jarayonida iştirok etgan murojaatçilarga fan mutaxassisi tomonidan qayerda xato qilganligi tuşuntirib berildi.
Öta olmagan öqituvçilarning barçasining malakasi past deyişdan yiroqmiz. Ular orasida köp yillik stajga ega tajribali ustozlar ham bor. Şunçaki ularga yangiça metodikalar asosida öz ustilarida işlaş böyiça yordam beriş, seminarlar taşkil qiliş zarur böladi.
Ta’kidlaş joizki, Hukumat qaroriga asosan 2022 yil 1 sentabrdan boşlab çet tili fani öqituvçilari, şu jumladan rus tili (milliy maktablarda) fani öqituvçilari attestatsiyasi jarayonida öquv fani böyiça malaka sinovlari Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Ta’lim sifatini nazorat qiliş davlat inspeksiyasi tomonidan tinglab tuşuniş, öqiş, yoziş hamda gapiriş kompetensiyalarini baholaşni nazarda tutuvçi kasbiy sinov şaklida amalga oşiriladi. Sinovlarni yangiça tartibda ötkaziş uçun ayni paytda ilğor xorijiy tajribalar örganilmoqda.
Bunda S1 darajadagi milliy yoki unga tenglaştirilgan mos darajadagi xalqaro tan olingan sertifikatga ega çet tili fani öqituvçilariga öquv fani böyiça malaka sinovidan maksimal ball beriş tartibi saqlab qolinadi.
25-26 mart kunlari tojik tili (boşlanğiç), 29 mart kuni ona tili va adabiyoti test sinovlarida ballarni hisoblaşda texnik xatolik sodir bölgan va ball qöşib beriş bilan bartaraf etilgan. Rus tili fanidan topşirganlar ham testda töplagan past ballarini xuddi şunday texnik xatolik deb qabul qilişmoqda va töğrilanişini söraşmoqda. Bu borada texnik xatolik röy berganmi?
Yöq, texnik xatolik faqatgina uşbu holatda kuzatilgan bölib, bu böyiça rasmiy bayonot ham berildi va yöl qöyilgan xato zudlik bilan bartaraf etildi.
Har bir fan böyiça jarayonlarning töğri taşkil etilişi muntazam monitoring qilib boriladi. Texnik xatoliklar aniqlanganda, pedagoglar e’tiroz bilan murojaat qilgan-qilmaganidan qat’i nazar, ularning yakuniy natijalari qayta hisoblanadi hamda bu böyiça jamoatçilikka e’lon qilinadi.
Afsuski, uşbu bayonotlarni ayrim öqituvçilar notöğri tuşunişdi. Attestatsiyadan öta olmagan ayrim pedagoglar Telegram ijtimoiy tarmoğida guruh taşkil qilgan holda hamkasblari örtasida yuqori turuvçi taşkilotlarga köproq ariza berilsa, deputatlarga, jurnalist va blogerlarga murojaat qilinsa, ijtimoiy tarmoqlarda köproq e’tirozlar bildirilsa, natijalar bekor bölib, ball qöşib berilişi yoki qayta imtihon ötkazilişi mumkin, deya xato tarğibotlar olib borişmoqda. Hattoki blogerlar orqali e’tirozlarni e’lon qiliş uçun pul yiğiş takliflari ilgari surildi.
Hukumat qarori bilan tasdiqlangan nizomga köra ball qöşib beriş yoki qayta sinovlar ötkazişga faqatgina xatolik yuz bergan holatdagina ruxsat beriladi. Rus tili böyiça esa bunday xatolik kuzatilmagan.
Hozirgaça milliy tildagi maktablardagi rus tili öqituvçilarining neça nafari sinovdan ötdi va ularning qança foizi muvaffaqiyatli topşirişdi?
Ta’lim tili rus tili bölmagan umumta’lim muassasalar (sinflar)da faoliyat yuritayotgan kamida S1 va undan yuqori darajadagi milliy yoki unga tenglaştirilgan mos darajadagi xalqaro tan olingan sertifikatga ega 3600 nafar rus tili fani öqituvçilariga 2022 yilning birinçi yarmida ötkazilayotgan malaka (test) sinovlariga jalb qilinmasdan eng yuqori ball berildi. Sertifikatini attestatsiya hujjat topşiriş yakunlanganidan keyin olgan pedagoglarda esa 2022 yilning ikkinçi yarmida attestatsiyada iştirok etmasdan toifa oliş imkoniyati mavjud.
Joriy yilda ta’lim tili rus tili bölmagan maktab öqituvçilari uçun ötkazilayotgan malaka (test) sinovlarida uşbu sertifikatni ola olmagan yoki hali olişga ulgurmagan 9391 nafar öqituvçi jalb qilingan. Test sinovlari natijasiga köra, respublika böyiça örtaça ball 40 ballni (80 ballga nisbatan) taşkil etgan.
C1 darajadagi xalqaro va milliy sertifikati bor pedagoglarimiz bilan qöşib hisoblanganda jami 4786 nafar (36,84 foiz) pedagoglar toifasini oşirgan, 1187 nafar (9,14 foiz) pedagog toifasini saqlagan va 7018 nafar (54,02 foiz) pedagog salbiy natija qayd etgan.
(Alohida e’tibor berişingizni istardim: S1 sertifikati egalari çiqarib taşlansa, 9391 nafar öqituvçidan 7018 nafari — ya’ni 75 foizi testdan öta olişmagan — Ş.Ş.)
C1 darajadagi xalqaro va milliy sertifikatisiz öqituvçilar kesimida tahlil qilinganda 2373 nafar (25 foiz) pedagog ijobiy natija qayd etgan. Toifasini oşirib olganlarning maoşi ham kötariladi.
Muvaffaqiyatsiz topşirgan öqituvçilarni nima kutadi?
Salbiy natija qayd etgan pedagoglarning 70 foizi navbatdan taşqari öz ixtiyori bilan attestatsiyada iştirok etgan bölib, Vazirlar Mahkamasining 572-sonli qarori bilan tasdiqlangan Nizomning 7-bandiga asosan ularga nisbatan salbiy qaror çiqarilmaydi hamda ular amaldagi toifasi böyiça maoş oladilar.
Agar majburiy (har 5 yilda bir marotaba böladigan) attestatsiyada pedagog salbiy natija qayd etsa, toifasi bir poğona pasayadi va maoşi ham toifaga mos tarzda kamayadi.
Mutaxassis (oliy ma’lumotli öqituvçi) lavozimidagi pedagog kadrlar navbatdagi majburiy attestatsiyadan öta olmagan taqdirda, iş beruvçi xodimning malakasi yetarli bölmaganligi sababli, u bilan tuzilgan mehnat şartnomasini mehnat töğrisidagi qonunçilik hujjatlarida belgilangan tartibda bekor qiliş huquqiga ega. Bu qoida faqatgina mutaxassis toifasidagilarga tegişli, ya’ni ikkinçi, birinçi va oliy toifali öqituvçilar toifasi pasaygani işdan böşatişga asos bölmaydi.
Öqituvçilarga malaka sinovlarini qayta topşirişlariga imkoniyat beriladimi?
Ha, albatta, köp sonli öqituvçilarning talablariga asosan 2022 yildan boşlab attestatsiya jarayonlari har yilda ikki marotaba ötkazilişi yölga qöyildi. Qayta iştirok etiş uçun Ta’lim inspeksiya veb-sayti yoki Davlat xizmatlari markazi, yo bölmasam yagona davlat interaktiv xizmatlari portal orqali murojaat qilişlari mumkin. Heç qanday çeklov yöq. Yuqorida ta’kidlanganidek navbatdan taşqari, öz ixtiyori bilan attestatsiyada iştirok etişmoqçi bölişsa, bazaviy hisoblaş miqdorining bir barobari (270 ming söm) miqdorida haq tölaşadi.
Malaka (test) sinovlarini topşirgan öqituvçilarning apellyatsiyasi qay tartibda körib çiqiladi?
Attestatsiya natijalaridan norozi bölgan pedagog kadrlar natijalar e’lon qilingan kundan boşlab ön kun mobaynida apellyatsiya komissiyasiga yozma ravişda ariza (şikoyat) berişlari mumkin.
Apellyatsiya komissiyasi attestatsiya boşlangandan keyin ön kun içida Ta’lim inspeksiyasi boşliğining buyruğiga köra har bir ta’lim turi böyiça yetti kişidan iborat tarkibda tuziladi.
Apellyatsiya komissiyasiga murojaat qiliş yozma ravişda yoki Ta’lim inspeksiyasining rasmiy veb-sayti orqali elektron tarzda amalga oşiriladi.
Murojaat etuvçi pedagog kadrlar apellyatsiya komissiyasi tomonidan murojaati körib çiqilişi jarayonida bevosita yoki masofadan turib onlayn tarzda iştirok etişi mumkin.
Apellyatsiya komissiyasi pedagog kadrning attestatsiya jarayonlariga oid murojaatini körib çiqib, quyidagi qarorlardan birini qabul qiladi:
pedagog kadrning töğri baholanganligi, öquv fani böyiça test va malaka sinovi materiallarida xato va kamçiliklar, şuningdek, sinovlarni ötkaziş jarayonida taşkiliy-texnik jihatdan kamçiliklar aniqlanmagan taqdirda, attestatsiya natijalarini özgartirişsiz qoldiriş;
pedagog kadrning pedagogik mahorati va psixologik tayyorgarligi notöğri baholanganligi, öquv fani böyiça test yoki malaka sinovi materiallarida xato va kamçiliklar mavjudligi aniqlangan taqdirda, attestatsiya natijalarini özgartiriş;
öquv fani böyiça test yoki malaka sinovlarini ötkaziş jarayonida taşkiliy-texnik jihatdan kamçiliklar mavjudligi aniqlangan taqdirda, test sinovlarining qaytadan topşirilişini taşkil etiş.
Apellyatsiya komissiyasi qarori nusxasi murojaat etuvçi pedagog kadrga apellyatsiya komissiyasi qarori çiqqan kundan e’tiboran beş kun muddatda taqdim etiladi.
Öqituvçilarga savollarga notöğri javob berganini körsatib berişning texnik imkoniyati bormi?
Umuman, ariza bilan murojaat qilgan pedagoglarga test tuzgan ekspertlar iştirokida test savollarida yöl qöygan xatolari körsatib berilmoqda. E’tirozlariga javob qaytarilmoqda. Özlari bajargan test savollari va belgilangan javoblari taqdim etilmoqda.
Biroq testni yakunlaşlari bilan ekranda natija köringandan öşa zahoti qaysi savolga töğri yoki notöğri javob berganini körsatiş imkoniyati yöq. Sababi ayrim fanlar böyiça test sinovlari bir neça kun davom etadi va testlar xavfsizligini ta’minlaş muhim. Bundan taşqari, xatolarni köriş köproq vaqt olişi navbatda turgan boşqa pedagoglarga noqulaylik tuğdiradi.
Tajribada kördikki, murojaat bilan murojaat qilgan pedagoglar qöliga test savollarini berganimizda test javoblarida xato borligini ta’kidlaşadi. Ekspert tuşuntirib berganidan keyingina xatolarini anglab yetişadi.
Söngsöz örnida
Nima ham derdik, rus tili fani uçun test savollarini tuzgan öqituvçi bilvosita savollar murakkab ekanini tan olgan va milliy tilda öqitiluvçi maktablarning rus tili öqituvçilari bilan Rossiyadagi maktab öqituvçilari saviyasi örtasida farq bölmasligi kerak, degan maksimalistik qaraşga ega ekanini körsatgan.
Savollarning çalkaş, mantiqiy fikrlaşga qarab tuzilgani ham test yeçişga ajratilgan 1 soat yetarli emas, degan xulosani beradi. Çunki öqituvçilarning köpçiligiga savolni öqib tuşunib, anglab olgunça vaqt ham yetmay qolgan. Şu sababli ularning har törtovidan uç nafari testdan öta olmagan. Özbek tilidagi maktablarning rus tili öqituvçilarining ham aksariyati özbeklardir. Ya’ni, rus tili baribir ular uçun ona tili emas. Şu jihati unutilgan.
Bu hol e’tiroz bildirayotgan maktab öqituvçilari qisman haq ekanini anglatadi. Töğrisini tan oliş kerak, Toşkent, Samarqand va Navoiy kabi şaharlarda rus tili öqituvçilarining malakasi yuqoriroq, çunki bu şaharlarda rus tili hamon muomalada, ya’ni darsdan taşqari köçadagi muloqot asnosida ham olingan bilim mustahkamlanib boradi. Lekin viloyatlarda bunday emas. Öz-özidan viloyatlardagi öqituvçilarga bunday baland «planka» qöyiş özini oqlamasligi tayin.
