O‘zbek davlatchiligini yuqori bosqichga ko‘tara olgan, milliy tiklanish uchun xalqqa tarixiy tayanch bo‘lgan sohibqiron nafaqat o‘z davrida, balki bugun ham Yangi O‘zbekiston taraqqiyotida o‘z o‘rniga ega, deb yozadi Farg‘ona davlat universiteti rektori Bahodirjon Shermuhammedov.
Ma’lumki, Vatanimiz tarixining “ikkinchi Renessans” davri Amir Temur va temuriylar davriga to‘g‘ri keladi. E’tirof etish zarurki, buyuk sarkarda nafaqat mamlakatimiz, balki jahon tarixida ham tub burilishlar sodir etgan shaxs sifatida yuksak ahamiyatga ega. Adolat va ulug‘vorlik timsoli, dunyoni lol etgan buyuk sohibqiron Amir Temur tavalludining 686 yilligi bugun yurtimizda keng nishonlanmoqda. O‘zining yetuk va ulug‘ siymosi bilan bashar eliga tarixiy ibrat bo‘lgan mohir sarkarda hayoti, uning bosib o‘tgan yo‘lini o‘rganish bugun har bir o‘g‘il-qizlarimiz uchun sharafdir.
Uning davlatchilik faoliyati haqida so‘z yuritganda, bir qator o‘ziga xos jihatlarni alohida ta’kidlash zarur. Mamlakatni mo‘g‘ul istibdodidan ozod etib, mustaqil markazlashgan davlatga asos solganligi, Xitoydan to O‘rta yer dengizi sohillarigacha bo‘lgan ulkan hududni birlashtirib, o‘zaro urushlarga chek qo‘yganligi, Buyuk ipak yo‘li faoliyatini qayta tiklaganligi, qudratli Oltin O‘rda davlatining tor-mor etilishi natijasida sharqiy Yevropa xalqlarining, ayniqsa, Rossiyaning mo‘g‘ul zulmidan ozod bo‘lishini tezlashtirganligi, fan va madaniyatning taraqqiy etishiga homiylik qilish orqali jahon tarixida “Temuriylar davri renessansi”ga asos solganligi – bularning barchasi – Amir Temur siymosining ulug‘vor haqiqatlarini ko‘rsatib beradi.
Amir Temur birinchi navbatda bunyodkor shaxs va har tomonlama yetuk, bilimli kishilardan edi. Uning faoliyatiga nazar tashlar ekanmiz, har bir odimida yurt farovonligi, obodligi, ta’lim, fan va san’atning rivoji uchun qayg‘urishini ko‘rishimiz mumkin. Ayniqsa, ziyolilarning, ilm ahlining mehnatini qadrlagan, olimlar bilan suhbatlashar ekan, qarashlarini o‘rgangan, din, ta’lim va madaniyatga muhabbati bilan Shamsuddin qozi, Jaziriy, Shayx Buxoriy va boshqa ko‘plab mashhur olim va ulamolarni o‘ziga rom qilib olgan. U o‘z saroyida mushoiralar o‘tkazib turar va o‘zi ham mushoiralarda ajoyib she’rlar o‘qir edi. Hazrat Alisher Navoiy “Majolisun-nafois”da bunday yozadi: – “Temur Ko‘ragoniy – … agarchi nazm aytmoqqa iltifot qilmaydurlar, ammo nazm va nasrni andoq xub mahal va mavqeda o‘qibdurlarkim, aningdek, bir bayt o‘qimoq, ming yaxshi bayt aytqoncha bor”.
Qolaversa, “Temur tuzuklari”da Amir Temur qalamiga mansub quyidagi bayt ham uning she’riyatdan yiroq bo‘lmaganligini ko‘rsatadi:
“Yorga yetkur ey sabo, Kim makr qilmushdir mang‘a,
Qildi ersa kimga makrin, qaytadur bir kun ang‘a.”
