Masalan, 2022 yilning mart-may oylarida kuchli yog‘ingarchilik oqibatida Buxoro, Jizzax, Namangan, Samarqand, Surxondaryo, Sirdaryo va Toshkent viloyatlarida 15 ga yaqin yirik sel va ko‘chkilar sodir bo‘ldi.
Oqibatda 9 nafar inson halok bo‘ldi. 245 ta xonadon, 19 ta ko‘prik zarar ko‘rdi, 450 dan ortiq bosh chorva mollari nobud bo‘lgan.
Shu o‘rinda savol tug‘iladi. So‘nggi vaqtlarda O‘zbekistonda halokatli tabiat hodisalari chindan ko‘payib boryaptimi yoki ular avvaldan bo‘lgan-u, biz uni bilmasmidik?
Sellarning halokatli oqibatlaridan himoyalanish va insonlar o‘limini kamaytirish uchun nimalar qilish kerak? O‘zbekistonda bu borada qilinayotgan ishlar yetarlimi?
Kun.uz muxbiri shu kabi savollar atrofida iqlimshunoslar – Erkin Abdulahatov va Nodirshoh Mamadaliyev bilan suhbatlashdi.
Kun.uz: Xo‘sh, aslida sel toshqinlari qanday vujudga keladi?
Nodirshoh Mamadaliyev: Sel va suv toshqinlari asosan yuqori tog‘li hududlarda intensiv yomg‘irlar (ya’ni jala yomg‘ir) yog‘ishi oqibatida vujudga keladi.
Bunday ofatlar shuningdek, yozgi mavsumda yog‘ingarchilik bo‘lmagani uchun kuzatiladi. Bunda yuqori havo harorati oqibatida qor va muzliklarning jadal erishi kuzatiladi.
Yuqori tog‘li hududlarda yomg‘irlarning bir daryo o‘zani bo‘ylab oqib kelishi va bir necha soy suvlarining birlashishi oqibatida esa aholi yashash joylarida sel va suv toshqini yuzaga keladi.
Fikrimcha, so‘nggi yillarda sel va suv toshqini hodisalarining sonida keskin o‘zgarish bo‘lgani yo‘q. Shunchaki, axborot texnologiyalari, OAV va ijtimoiy tarmoqlarning rivojlanishi natijasida biz ko‘proq hodisalardan xabar topyapmiz.
Avvallari bu kabi hodisalardan xabardor bo‘lishda qiynalardik yoki juda kech olardik bunday ma’lumotlarni.
Erkin Abdulahatov: O‘zbekistonlik iqlimshunoslarda 1832 yildan boshlab to hozirgacha kuzatilgan sel suv toshqinlari bo‘yicha ma’lumotlar bor.
