Hindistondagi sensatsiya. Özbekistonlik şaxmatçilarning ğoliblik sari yöli
|21:05 / 09.08.202233 27510 min
Özbekiston şaxmatçilari tarixda ilk marta olimpiada çempioni bölişdi.
Şaxmat böyiça Özbekiston milliy jamoasi Hindistonning Çennay şahrida ötkazilgan şaxmat olimpiadasida birinçi örinni egalladi. Bungaça nufuzli turnirdagi eng yaxşi natija uzoq 1992 yilda qölga kiritilgandi – kumuş medal. Şaxmat olimpiadasi özi qanday musobaqa, unda kimlar iştirok etadi, favoritlar qaysi jamoalar edi, sensatsiya taqdim qilgan yoş şaxmatçilarimiz qanday natijalarni körsatişdi, quyida şular haqida.
Şaxmat olimpiadasi qanday turnir?
Şaxmat olimpiadasi – Xalqaro şaxmat federatsiyasiga (FIDE) a’zo mamlakatlar örtasidagi jamoaviy musobaqa bölib, 1927 yildan buyon ötkazib kelinadi.
Har bir jamoa tarkibida tört nafar asosiy va bir nafar zaxira şaxmatçisi böladi. Jamoa a’zolariga reyting böyiça birdan törtgaça raqamlangan taxtalar biriktiriladi. Masalan, eng yaxşi şaxmatçi har doim birinçi taxtada dona suradi.
Bu yil şaxmat olimpiadasi 44-marta, Hindistonda esa birinçi marta ötkazildi. Unda 186 mamlakatning 188 ta jamoasi iştirok etdi. Hindiston mezbon sifatida uçta jamoa bilan qatnaşdi. Ayollar turnirida esa 160 mamlakatning 162 jamoasi (Hindistondan yana uç jamoa) iştirok etdi. Şaxmatçilarning umumiy soni – 1736 nafar.
Qoidalar qanday?
Albatta 186 mamlakat milliy jamoalari iştirokidagi turnirni taşkil qiliş vaqt nuqtayi nazaridan oson emas. Şu tufayli, şaxmat olimpiadasi Şveytsariya tizimi böyiça ötkaziladi. Unda 2-turdan boşlab, har bir turda bir xil oçko jamğargan jamoalar özaro öynaydi. Şu sababli, har bir turda deyarli teng kuçli jamoalar töqnaş keladi. Bu esa köp sonli iştirokçilar qatnaşayotgan turnirni qisqa vaqtda yakunlaş imkonini beradi. Musobaqa 11 turdan iborat böladi.
Şaxmat olimpiadasi jamoaviy musobaqa bölgani sababli, öyinçilar ğalaba uçun 1 oçko va durang uçun yarim oçko oladilar. Yakunda oçkolar jamlanadi. Har bir milliy jamoa ğalaba uçun 2 oçko, agar öyin durang bilan yakunlansa, bir oçko oladi.
Har bir öyinda şaxmatçiga 90 daqiqa vaqt ajratiladi. 40 yurişdan keyin yana 30 daqiqa qöşimça vaqt beriladi.
Eng köp oçko töplagan jamoa olimpiada ğolibi böladi. Turnirda pul mukofoti yöq, ğoliblar Hamilton-Rassel kubogi bilan taqdirlanadi.
Uşbu kubok birinçi rasmiy şaxmat olimpiadasida ingliz magnati Frederik Hamilton-Rassel tomonidan sovrin sifatida taqdim etilgan. Şu sababli uning nomi bilan ataladi.
Mavzuga oid
Şaxmat olimpiadasi tarixi
Şaxmat olimpiadasi 1950 yildan boşlab har ikki yilda bir marta ötkazib kelinmoqda.
Eng köp oltin medalni SSSR şaxmatçilari qölga kiritgan – 18 ta. Keyingi örinlarni AQŞ (6), Rossiya (6), Vengriya (3), Armaniston (3), Ukraina (2), Xitoy (2), Yugoslaviya (1), Polşa (1) va Germaniya (1) egallab turgandi. Endi ularning qatoriga Özbekiston ham qöşildi.
Eng köp oltin medal qölga kiritgan şaxmatçilar reytingida ham tabiiyki sovet şaxmatçilari peşqadamlik qiladi – Tigran Petrosyan (9), Vasiliy Smislov (9), Garri Kasparov (8), Mixail Tal (8).
Özbekiston şaxmatçilari natijalari
Şaxmat böyiça Özbekiston milliy jamoasi 1992 yildan buyon olimpiadada iştirok etib kelmoqda.
Öşa yili Filippin poytaxti Manilada ötkazilgan nufuzli turnirda Özbekiston şarafini Valeriy Loginov, Grigoriy Serper, Aleksandr Nenaşev, Sergey Zagrebelniy, Mixail Saltayev va Saidali Yuldaşev himoya qilgandi. Yakunda ular Rossiya milliy jamoasidan keyin ikkinçi örinni egallab, kumuş medallarini qölga kiritişdi. Bugungi kunga qadar uşbu natija şaxmatçilarimiz tomonidan qölga kiritilgan yagona yutuq bölib turgandi.
Çennay şahridagi şaxmat olimpiadasi ötkazilayotgan zal fide.com
Çennay olimpiadasi
2022 yilgi şaxmat olimpiadasi tartib böyiça 44-bölib, 29 iyul kuni Hindistonning Çennay şahrida boşlandi.
Turnirda FIDE reytingidagi eng yaxşi ön nafar şaxmatçidan 5 nafari iştirok etgani, uning saviyasi yuqori ekanidan dalolat beradi.
Misol uçun, jahon çempioni Magnus Karlsen Norvegiya milliy jamoasi şarafini himoya qildi. Şuningdek, kuçli önlikka kiradigan şaxmatçilar Fabiano Karuana , Levon Aronyan va Uesli So AQŞ milliy jamoasida dona surdi.
Sobiq jahon çempioni Vişvanatan Anand mezbon mamlakat safida öynaş örniga jamoaga murabbiylik qilişga qaror qildi. Şaxmat böyiça 2023 yilgi jahon çempionligiga da’vogar bölgan Yan Nepomnyaşçiy va Din Lijen Rossiya milliy jamoasi musobaqadan çetlatilgani, Xitoyda esa COVID-19 bilan boğliq çeklovlar borligi tufayli musobaqada iştirok etolmadi.
Olimpiadani ötkazib yuborgan boşqa maşhur şaxmatçilar orasida fransiyalik Alirizo Firuzjo va Maksim Vaşe-Lagrav ham bor. Teymur Rajabov COVID-19 infeksiyasi oqibatlari tufayli musobaqa boşlanişiga oz vaqt qolganda vatani Ozarboyjon milliy jamoasi safidan çiqdi. Vetnam milliy jamoani musobaqaga yubormagani bois, Le Kuang Liyem ham turnirda iştirok etmadi.
Favoritlar kimlar edi?
Şubhasiz, juda kuçli jamoalar qatorida sanalgan Rossiya va sönggi olimpiada ğolibi Xitoy şaxmatçilarining turnirda iştirok etmasligi köplab jamoalarning ğoliblikka bölgan imkoniyatini oşirdi.
Örtaça 2771 reyting balliga ega va tarkibida Fabiano Karuana, Levon Aronyan, Uesli So, Lener Dominges va Sem Şenklend bölgan AQŞ milliy jamoasi eng asosiy favorit sifatida sanalayotgan edi.
Eng yuqori örtaça reytingga ega va tarkibida Vidit Santoş Gujrati, Pentala Xarikrişna, Arjun Erigaisi bölgan Hindiston milliy jamoasi, şuningdek, jahon çempioni Magnus Karlsen boşçiligidagi Norvegiya milliy jamoasi ham medallarga da’vogar edi.
Biroq, sovrin uçun kuraş umuman boşqa jamoalar örtasida keçdi.
Özbekiston milliy jamoasi şaxmatçilari (Özbekiston şaxmat federatsiyasi)
Özbekiston milliy jamoasi iştiroki
Özbekiston milliy jamoasi şaxmat olimpiadasiga eng yoş tarkib bilan yöl oldi desak mubolağa bölmaydi.
Özbekistonning birinçi raqamli şaxmatçisi Nodirbek Abdusattorov endi 18 yoşga töladi. U xalqaro grossmeyster hisoblanib, dunyo şaxmat reytingida 2677 oçko bilan 64-örinda bormoqda. 20 yoşli Nodirbek Yoqubboyev 2620 oçko bilan 158-örinni, 17 yoşli Javohir Sindarov esa 2629 oçko bilan 139-örinni egallab turibdi. Şuningdek, tarkibda 27 yoşli Jahongir Vohidov va 20 yoşli Şamsiddin Vohidov ham bor edi.
Dastlabki 2 turda şaxmatçilarimiz deyarli qarşilikka duç kelişmadi. Nepal va Farer orollari bir xil – 4:0 hisobida mağlub etildi. Uçinçi turda Sloveniya milliy jamoasi 3:1 hisobida doğda qoldirildi.
Birinçi eng kuçli raqib 4-turda yöliqdi – musobaqa favoriti AQŞ. Biroq, yoş şaxmatçilarimiz juda qiyin keçgan bahsda durangga erişdi. Öyin taqdirini Nodirbek Abdusattorovning supergrossmeyster Fabiano Karuano ustidan qozongan ğalabasi hal qildi.
Beşinçi turda Slovakiya şaxmatçilari 4:0 hisobida mağlub etildi.
Oltinçi turda özbekistonliklar yana bir jiddiy raqib – Hindiston milliy jamoasiga qarşi dona surişdi. Bu bahs ham 2:2 natijasidagi durang bilan yakunlandi. Şamsiddin Vohidov öz raqibi Krişnan Saşikirandan reytingda qariyb yuz poğona pastda turgan bölsa-da, uni mağlub etib, jamoani muqarrar mağlubiyatdan qutqarib qoldi.
Yettinçi turda Peru şaxmatçilari 4:0 hisobida osonlikça taslim etildi.
Sakkizinçi turda Germaniya milliy jamoasi 2,5:1,5 hisobida mağlub etildi. Hal qiluvçi oçkoni Nodirbek Yoqubboyev keltirdi. U Mattias Blyubaumni mağlub etişga erişdi.
Töqqizinçi turda Özbekiston milliy jamoasi yana bir prinsipial raqib Armanistonga qarşi dona surdi. Armanistonliklar turnir jadvalida Özbekistonni ta’qib qilib kelayotgandi. Katta ehtimol bilan bu bahsning ğolibi turnirdagi çempionlikka asosiy da’vogar bölar edi. Şaxmatçilarimiz 3:1 hisobidagi ajoyib ğalabani qölga kiritib, olimpiada peşqadami bölib olişdi. Javohir Sindarov Samvel Ter-Saxakyanni, Jahongir Vohidov esa Robert Ovanisyanni yengib, juda qimmatli oçkolarni keltirişdi.
Öninçi turda Özbekiston milliy jamoasi Hindiston-2 jamoasi bilan kuraşdi. Uçta taxtadagi bahslar yakunlanganidan söng şaxmatçilarimiz 1:2 hisobida ortda borişayotgandi. Ammo Nodirbek Abdusattorov öta qiyin keçgan bahsda iroda körsatib, Gukeş ustidan ğalabaga erişdi. Dramatik tarzda keçgan bahsda raqib şaxmatçisiga yuriş qiliş uçun vaqt yetmay qoldi. Bu esa şaxmatda mağlubiyatga teng.
Sönggi tur oldidan Özbekiston milliy jamoasi Armaniston bilan bir xil – 17 tadan oçko jamğarib, birinçi örinda edi. Musobaqada ğolib çiqiş uçun şaxmatçilarimiz Niderlandiyani har qanday hisobda mağlub etişi kifoya qilardi.
Ammo sönggi öyinlar oson bölmadi. Dastlabki uçta taxtadagi bahslar durang natija bilan yakunlandi. Bu vaqtda Armaniston Ispaniyani, Hindiston-2 esa Germaniyani mağlub etib, onlayn jadvalda Özbekistonni quvib ötgandi.
Sönggi taxtada esa Jahongir Vohidov raqibi Maks Varmerdamni tom ma’noda «ezib qöydi». U öyin oxirigaça taşabbusni qöldan boy bermay, raqibni mağlubiyatni tan olişga majbur qildi. 2,5:1,5 hisobida ğalaba qozongan Özbekiston milliy jamoasi ilk bor şaxmat olimpiadasi çempioni böldi.
