NASA 27 sentabrda DART deb nomlangan kosmik zondi bilan “Dimorf” asteroidiga zarba berdi. Bu missiya keyinchalik xavf solishi mumkin bo‘lgan samoviy jismlardan Yerni himoyalash qanchalik murakkabligini tahlil qiladi. Yerga xavfli kosmik jism urilishi ko‘lamini 114 yil oldin Sibirga kelib tushgan meteorit orqali tasavvur qilish mumkin. “Tunguska voqeasi” bilan tarixga kirgan to‘qnashuvda 80 million daraxt yonib ketgan.
Asteroid, kometa, meteor va meteorit
Kosmik jismlarning yer bilan to‘qnashuvi ayrim hududlar uchun halokatli bo‘lishi mumkin. Kosmik jism deganda asteroid, kometa va meteor va meteorit kabilar tushuniladi. Bularning barchasi Quyosh atrofida aylanadigan jismlardir. Xo‘sh, bu 4 jism bir-biridan nimasi bilan farq qiladi? Asteroid kichik, toshli obekt bo‘lib, teleskopdan yorug‘lik bo‘lib ko‘rinadi.
Kometaning asteroiddan farqi muz va changdan iboratligida. Kometa Quyoshga yaqinlashganda, undagi muz va chang bug‘lana boshlaydi. Natijada u teleskopda loyqa bo‘lib ko‘rinadi.
Meteor va meteorit ham deyarli alohida narsa. Meteorit – asteroid yoki kometaning kichik bo‘lagi. Meteorit Yerga yaqinlashib, Yer atmosferasiga kirganda, meteorga aylanadi.
Toshli Tunguskada nima bo‘lgan?
“Tunguska voqeasi” bilan tarixga kirgan voqea Sibirdagi Yenisey daryosi bo‘yidagi Krasnoyarsk shahri yaqinidagi Toshli Tunguska daryosi bo‘yida sodir bo‘lgan. 1908 yil 30 iyun tongida 10–40 megatonna portlash quvvatiga ega meteorit Yerga kelib tushib, portlaydi.
Portlash Sharqiy Sibir Taygadagi 2150 kilometr kvadrat o‘rmonlardagi 80 million daraxtni yo‘q qilgan. Voqeaga guvoh bo‘lganlar kamida 3 kishi halok bo‘lganini aytishadi. 50-60 metr o‘lchamdagi bu tosh asteroid 27 km/s tezlikda harakatlangan. Obekt yerga 5-10 kilometr balandlikda parchalanib ketgan deb taxmin qilinadi. “Tunguska voqeasi” yozma tarix boshlangandan beri Yerda eng katta kosmik jism portlashi hisoblanadi. Aslida, yer tarixida “Tunguska voqeasi”dan kattaroq kosmik jismlar portlashi ham sodir bo‘lgan.
