“Ikudzi” – ushbu atama yaponlarning bola tarbiyasidagi eng muhim unsurlarni ifodalovchi tushuncha bo‘lib, ana shu xususiyat uni boshqa millat vakillaridan ajratib turadi. Bu nafaqat pedagogik usullarning kombinatsiyasi, balki yangi avlodlarni o‘qitish va tarbiyalashga qaratilgan butun bir mexanizmdir.
Ona va bola – bir butun
Yaponiyada ota-onaga hurmat juda yuqori bo‘lib, bu ham bola hayotining dastlabki davrida shakllantiriladigan tushunchalardan biridir. Qadim zamonlardan beri yapon oilalarida farzand tarbiyasi ayolning burchi deb qaralgan. Agar ayol onalik maqomiga ega bo‘lsa, o‘zini bunga to‘liq bag‘ishlashi kerak. Bola uch yoshga to‘lgunga qadar ishga borish, bolani buvisi va buvisining qaramog‘ida qoldirish ular uchun yot tushunchalardir. Ayolning asosiy vazifasi ona bo‘lishdir va Yaponiyada o‘z majburiyatlarini boshqalarga o‘tkazish mutloq mumkin bo‘lmagan holatdir.
Bundan tashqari, bir yilgacha ona va bola deyarli bir butundir. Yaponlar qayerga borsa, nima qilsa ham bola doimo ayolning ko‘kragida yoki orqasida bo‘ladi. Shuning uchun Yaponiyada bolalar uchun «cho‘ntaklar» G‘arbda tarqatilishidan ancha oldin paydo bo‘lgan. Mana shu doimiy yaqinlik natijasi o‘laroq bolaning ongida onaga nisbatan hurmat erta yoshdayoq shakllanib bo‘ladi. Yaponlar uchun onasini xafa qilish yoki haqorat qilishdan-da yomon narsa yo‘q.
“Bola xudodir”
Ikudzi tamoyillariga ko‘ra, besh yilgacha bolaga xudo sifatida qarashadi. Ota-onalar farzandlariga hech qanday taqiq qo‘yishmaydi, unga baqirmaydilar, jazolamaydilar. Bola uchun «mumkin emas», «yomon», «xavfli» kabi so‘zlar yo‘q. Yevropada bunga bema’nilik, injiqlik, to‘liq nazoratning yetishmasligi sifatida qarashadi. Aslida esa Yaponiyada ota-onalarning obro‘si G‘arbga qaraganda ancha yuqori.
“Bola quldir”
Bola besh yoshga yetganda kutilmagan voqelikka duch keladi. U qat’iy qoidalar va cheklovlar bilan tanisha boshlaydi. Unga amal qilmaslik esa aslo mumkin emas. Gap shundaki, qadimgi davrlardan beri yapon jamiyati jamoa bo‘lib yashab kelgan. Tabiiy iqlim va iqtisodiy sharoitlar odamlarni jamoa bo‘lib yashashga va ishlashga majbur qilgan. Faqat o‘zaro yordam va umumiy birlik bilangina yetishtiriladigan guruchning hosildorligi to‘kin hayotni kafolatlagan.
Jamoat manfaatlari shunday tuzilganki, u yerda insonning har biri mexanizmning bir bo‘lagi. Agar siz bu mexanizmdan o‘z o‘rningizni topmasangiz, unda jamoat faoliyatida hech qanday ahamiyatga ega emassiz. Shuning uchun, besh yoshdan boshlab bolalarga guruhning bir qismi bo‘lish o‘rgatiladi. Yaponlar uchun ijtimoiy ajratishdan yomonroq narsa yo‘q va bolalar tezda shaxsiy xudbinlik va manfaatlarini qurbon qilishga odatlanishadi.
