Tadbir davomida Abdulla Abduqodirov dastlab O‘zbekistonda elektr energiyasi uchun ta’riflarni oshirish borasida berilayotgan takliflarga o‘z munosabatini bildirdi.
Unga ko‘ra, bugungi kunda soha oldida narxlarni oshirishdan avval qilinadigan “ming bitta” ish bor va bularni qilmay turib narx oshirish hech qanday natija bermaydi.
“Iqtisodchi Otabek Bakirov elektr energiyasi uchun ta’riflarni (narxlarni) oshirish masalasini ko‘taribdi. Hozir Alisher Qodirov ham shu masalani ko‘targani uchun o‘z fikrimni bildirib ketsam.
Men iqtisodchi sifatida bunga butunlay qarshiman. Chunki sohaning ichiga kirsangiz, ming bitta hal qilinmagan masalalar bor. Avval shularni hal qilib, keyin ta’riflar masalasini ko‘tarish kerak.
Masalan, bizda hozir elektr energiyasi gazni yoqish orqali olinadi. Lekin 1990 yillarning boshida sovet ittifoqi “uch-uch-uch” nomli tizim qilgandiki, unga ko‘ra, elektr energiyasi uchdan bir holatda mazut yoqish, uchdan birida gaz va yana uchdan birida ko‘mir yoqish orqali olinardi.
Lekin Valeriy Atayev ismli vazirimiz hammasini gazlashtirishga o‘tkazgan. Mazut ham, ko‘mir ham o‘sha paytlarda bir tiyin edi. Qolaversa, o‘zimizda chiqardi. Hozir butunlay gazga o‘tirganmiz. Hozirgi muammolar o‘shanda boshlangan.
Xo‘p, bugun aholiga nima uchun fundamental savol bermaymiz. Nima uchun odamlarga ikki xil energiya berishimiz kerak, bir xil energiya bersak bo‘lardi-ku. Masalan, elektr bilan ovqat pishirsa ham bo‘ladi, uy isitsa ham bo‘ladi. Yevropaning ko‘plab mamlakatlari, jumladan, Fransiyada odamlarga faqat elektr energiyasi beriladi. Germaniyada ham xuddi shunday, elektr beriladi, gaz berilmaydi. Nima uchun biz hamma joyga hamma energiyani yetkazib berishimiz kerak. Bu energitlar uchun fundamental masala.
Ikkinchidan, xo‘p, gaz sohasi asosiy soha deyilgan bo‘lsa, unda qanday muammolar bor?
Birinchidan, avvalroq O‘zbekiston xaritasiga qarashganda asosiy investorlarga xaritadagi shu butun maydonlarni bo‘lib berishgan. Bo‘lib berilayotganda ularga investor bo‘lganing uchun asosiy pulingni geologiya-razvedkaga tashlaysan degan shart ham qo‘yilgan. Keyin shu yerdan gazni qazib olishing va uni olib chiqib ketishing mumkin, deyilgan.
Bu ularga geologiya-razvedkaga sarflagan pulni kompensatsiya qilish uchun aytilgan. Lekin “investorlar” nima qildi? Bir so‘mlik xarajatini bizga o‘n so‘m deya ko‘rsatdi. Masalan, burg‘ilash uskunasi butun infrastrukturasi bilan 2-2,5 mln dollar turadi. Ular bizga xuddi shu infrastrukturani 6-7 mln dollar deya ko‘rsatdi. Demak, ular O‘zbekistondan 6-7 mln dollarlik gazni olib chiqib ketaverdi.
