256 metrlik to‘g‘on va arzon energiya. Qambarota-1 GES qurilishidan kutilmalar

«Shu nuqtai nazardan, rejalashtirilgan gidroelektr stansiya Markaziy Osiyoning yagona energetika halqasiga birlashtirilishi mumkin bo‘lgan qo‘shimcha ishlab chiqarish quvvatlarini yaratishni ta’minlaydi. Bu o‘z navbatida ichki mintaqaviy bozorni arzon elektr energiyasi bilan ta’minlashga ko‘maklashadi. Shunday qilib, umumiy energetika bozorini shakllantirish yo‘lida yana bir qadam qo‘yiladi.

Bundan tashqari, chiqarilgan energiya manbalari uchinchi mamlakatlar bozorlariga yetkazib berilishi mumkin. Qambarota-1 GESning ishga tushirilishi har yili 234 mln dollarlik energiya eksport qilish imkonini beradi».

Yana bir muhim jihat, loyihaning amalga oshirilishi Norin daryosi suv resurslarini samaraliroq boshqarish orqali sug‘orish ehtiyojlarini ta’minlaydi. Bu, ayniqsa, yozda yuqori harorat tufayli suv tanqisligi kuzatilayotgan mintaqa uchun juda dolzarbdir. Bundan tashqari, Qambarota-1 GES loyihasining amalga oshirilishi nafaqat sug‘oriladigan yerlarni suv bilan ta’minlashda, balki sanoat obektlarini elektr energiyasi bilan uzluksiz ta’minlashda ham muhim rol o‘ynaydi.

«Umuman olganda, arzon va ekologik toza energiya manbai bo‘lgan gidroelektr stansiyalarini qurish zamon talabidir. Xususan, dunyo bo‘ylab tovarlarning ekologik tozaligi ustidan nazorat kuchaymoqda. Masalan, Yevropa Ittifoqi 2026 yilda yuqori karbonat angidrid chiqindilari bilan ishlab chiqarilgan tovarlarga soliq solishni rejalashtirmoqda. Shu munosabat bilan GESda elektr energiyasini ishlab chiqarish O‘zbekiston va Qirg‘izistonga ekologik toza energiyadan ishlab chiqarilgan raqobatbardosh mahsulotlarni tashqi bozorlarga olib chiqish imkoniyatini beradi», – deydi mutaxassis.

Qambarota-1 GESni qurish to‘g‘risidagi investitsiya shartnomasi O‘zbekiston va Qirg‘iziston suv-energetika sohasida hamkorligining mantiqiy davomi ham hisoblanadi.

«O‘tmishdagi munozaralarga qaramay, Toshkent va Bishkek bu boradagi hamkorlikning o‘zaro maqbul mexanizmlarini ishlab chiqdi. Mamlakatlar o‘rtasida mavsumiy energiya almashinuvi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lib, unga ko‘ra, O‘zbekiston qo‘shni davlatga bahor va kuzda elektr energiyasini yetkazib beradi. Qirg‘iziston esa yozda uni qaytaradi. Buning natijasida O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi ehtiyoji uchun zarur miqdorda suv oladi, Qirg‘iziston o‘z navbatida undan kerakli vaqtda foydalanish uchun suv to‘plash imkoniyatiga ega bo‘ladi.

Ushbu va boshqa jarayonlarni yanada samarali muvofiqlashtirish maqsadida 2022 yil avgust oyida Suv resurslarini birgalikda boshqarish bo‘yicha qo‘shma komissiya o‘z ishini boshlagan.

Bundan tashqari, mamlakatimiz Qirg‘izistonga elektr energiyani yetkazib berish va tranzit qilishda faol ishtirok etmoqda. Shunday qilib, O‘zbekiston nafaqat Qirg‘izistonga elektr energiya yetkazib beradi, balki o‘zining energiya tarmoqlari orqali Turkmanistondan elektr energiyasi tranzitini ta’minlamoqda. Uning hajmi 2021-2022 yillarda 1 mlrd KW-soatdan oshdi», – deyiladi Badalovning maqolasida.

Ma’lum bo‘lishicha, bir qancha muddat avval O‘zbekiston va Tojikiston Zarafshon daryosida ikkita gidroelektr stansiya qurishni boshlagan. Bu kabi loyihalar Markaziy Osiyoda suv-energetika sohasidagi o‘zaro manfaatli hamkorlik – birlashtiruvchi omil bo‘lib xizmat qilishi mumkinligini ko‘rsatmoqda.

«Umuman olganda, Shavkat Mirziyoyevning Qirg‘izistonga davlat tashrifi yakunlari bo‘yicha misli ko‘rilmagan kelishuvlarga erishildi. Tomonlar o‘zaro maqbul kelishuvlarni topish orqali eng qiyin masalalarni ham konstruktiv ravishda hal qilish qobiliyatini namoyish etdi. Bunday hamkorlik shunga o‘xshash masalalar bilan to‘qnashib, yechimini izlayotgan boshqa mintaqalar uchun namunali modelga aylanishi mumkin», – deydi SMTI yetakchi ilmiy xodimi Javohir Badalov.