17 mart kuni Niderlandiyaning Haaga shahrida joylashgan Xalqaro jinoyat sudi Rossiya prezidenti Vladimir Putinni hibsga olish uchun order berdi. U va Rossiya bolalar huquqlari bo‘yicha ombudsman Mariya Lvova-Belova Xalqaro jinoyat sudi (XJS) tomonidan ukrainalik bolalarni ommaviy tarzda o‘g‘irlash va Rossiyaga noqonuniy narzda, ota-onalari roziligisiz olib ketishda gumonlanmoqda.
Bu qidiruv Rossiya uchun, uning prezidenti uchun nimani anglatadi? Putin chindan ham qamalishi mumkinmi? Xalqaro jinoyat sudi majburiyatlarini tan olgan davlatlar Putinni Haaga tribunaliga ushlab beradimi? Bu savollarga javobni ikki qismga bo‘lish mumkin: huquqiy va siyosiy.
Huquqiy nuqtayi nazardan ham bir qancha ziddiyatlar paydo bo‘ladi. Avvalo, dunyo davlatlari rahbarlari – prezidentlar, bosh vazirlar va podshohlarning shaxsiy immuniteti – daxlsizlik huquqi bo‘ladi. Ya’ni ular istalgan paytda istalgan yerda qamoqqa olinishi, ta’qib qilinishi mumkin emas. Xo‘sh, XJS orderi Putinning prezidentlik immunitetiga ta’sir qiladimi?
Xalqaro huquqqa ko‘ra, Haaga tribunali hukmlari davlat rahbarlarining immunitetini tan olmaydi. Agar davlat rahbarlaridan kimdir XJS tomonidan jinoyatda gumon qilinsa, sud o‘sha shaxsning immuniteti tugashini kutib o‘tirmaydi. Agar real imkoniyat paydo bo‘lsa, gumonlanayotgan davlat arbobini qamoqqa olaveradi.
Rossiya Haaga tribunali yurisdiksiyasini, ya’ni vakolatlarini tan olmasa, uning hukmlari kuchga ega bo‘ladimi?
Rossiya Haaga tribunali yurisdiksiyasini tan olmasligi Putinga nisbatan order kuchini yo‘qotmaydi. Chunki, ayblovchi tomon Ukraina, jinoyat qilingan joy – Ukraina, shuning uchun bu ayblov Rossiya uchun katta huquqiy muammo bo‘lib qoladi.
Qolaversa, bu o‘rinda, xalqaro munosabatlarda ham ziddiyatlar paydo bo‘ladi. Misol uchun, Haaga tribunali oldida to‘liq majburiyat olgan biror davlat o‘zaro aloqalarda Putinning ham immunitetini tan olishga majbur. Bu holatda nima qilish mumkin? Aytaylik, qo‘shni Tojikiston, u XJS oldida majburiyatlar olgan va Putinning immunitetini ham tan olishga majbur. Agar Rossiya prezidenti Tojikistonga kelib qolsa, rasmiy Dushanbe nima qilishi kerak?
Bu masalani Tojikiston hukumati o‘zi hal qiladi. Agar istasa, Putinni ushlab berishi mumkin. Lekin buning ehtimoli kam. XJS oldida majburiyatlar olgan har qanday davlat yadroviy qudratga ega davlat prezidentini ushlab berishdan oldin uning real oqibatlarini hisobga oladi.
