«Vagner» taktikasi: nega yollanma jangarilar Rossiya armiyasidan samaraliroq uruşmoqda?

Qurşab olişning uddasidan çiqa olişmagaç, Rossiya qöşinlari yana ikki oy davomida katta yöqotişlar evaziga Ukraina bölinmalarini Severodonetsk va Lisiçanskdan siqib çiqariş bilan maşğul bölişdi.

Iyul oyi boşlarida Lisiçansk egallangaç, rossiyaliklar şarqdan Soledar va Baxmut ostonasiga çiqişdi, biroq şu yerda ularning olğa siljişi depsinib qoldi. Putin esa harbiylar hordiq çiqarişi kerak, deb hisobladi. Ikki oydan söng Ukraina QK öz qarşi hujumini boşladi. Avval Xerson, söngra Xarkiv oblastida. RF QK taşabbusni töliq boy berib, bir neça oyga mudofaa bilan maşğul bölib qoldi.

«Vagner» XHK öşandayoq frontda mavjud şart-şaroitlar uçun öz taktikasi töğri kelişini namoyon qilib bölgan edi. Popasnada yollanma jangarilardan iborat şturm guruhining jangi suratga olindi, ular razvedka droni yordamida Ukraina QKning özidan yirikroq bölinmasi pozitsiyasini egallaşga muvaffaq bölgan. Bu video Mariupoldagi va Luhansk oblastidagi Rubijnedagi köça janglaridan butkul farq qilardi.

Avgust oyidan boşlab «Vagner» XHK bir neça ön ming mahbus va iste’fodagi harbiylarni öz safiga safarbar qilib, resurslarini keskin kengaytirdi. Rossiya QK Donbass şimolidan çekinar ekan, «Vagner» olğa siljişda davom etardi. 1 avgust kuni yollanma jangarilar Vuhledar IESni egallab, janubdan Baxmut tomon sekin-asta bostirib bora boşladi. 

Oktyabr oyida «Vagner» XHK şunçalik kuçaydiki, ularga Horlivkadan Soledargaça frontning şimoliy qismi ham işonib topşirildi (u yerdagi muntazam qöşinlar kuzda yordamçi vazifani bajarişdi). Noyabr oyida Ukraina QK Xersonni ozod qilib, Luhansk oblasti şimolidagi Svatovega hujum qilişga uringanida, Rossiyaning barça harbiy kuçlari qiyin ahvoldaligiga qaramasdan «Vagner» XHK Soledar va Baxmutni egallaş uçun operatsiya tayyorlayotgani ma’lum böldi.

Ukraina QK Baxmut hududiga yordamçi kuçlar taşlay boşladi, şundan söng Svatove hududida harakat qilgan guruhni ham Donbass markazini qöşimça kuçaytiriş uçun safarbar qildi. Biroq, bu zaxiralar hozirgaça «Vagner» XHK siquvini töxtata olgani yöq. Rossiya qurolli kuçlarining qişda boşlangan barça hujumlari esa sezilarli natijalarga olib kelmadi.

Nega «Vagner» XHK samarali işlamoqda?

«Vagner» XHKni (miqyosi va u harakat qilayotgan yönaliş ölçami böyiça) RF QKning harbiy okruglar bazasida taşkil etilgan guruhlariga taqqoslaş mumkin. Yollanma jangarilar öz artilleriyasi va ma’lum miqdordagi aviatsiyasiga ham ega.

«Vagner» XHK taşkiloti va uruş olib boriş usullari haqida köp narsa ma’lum emas (jumladan, operatsiyalarni aynan kim tayyorlaşi, jangarilar ustidan kim qömondonlik qilişi, qanday şart-şaroitlarda yangi operatsiyalar işlab çiqilişi). Jangarilarning Yevgeniy Prigojinga işlovçi harbiy muxbirlarga aytgan kam sonli va aniq bölmagan hikoyalari uzuq-yuluq manba sifatida xizmat qiladi.

Bundan taşqari, Ukrainaga tegişli dronlar tomonidan «Vagner» yollanma jangarilarining harakatlari tuşirilgan tasvirlar, ukrainalik harbiylar va jurnalistlarning ölja sifatida qölga kiritilgan hujjatlarni örgangan boşqa harbiylarga bergan savollari va boşqa xabarlar ham bor. Bu xabarlarni mustaqil ravişda tasdiqlaş juda qiyin, lekin ular Rossiya tomonidan uruşning borişi haqida e’lon qilib borilgan hujjatli guvohliklar, pilotsiz boşqariladigan uçar qurilmalar videolariga zid emas.

Operativ darajada «Vagner» XHK Rossiya muntazam qöşinlaridan nimasi bilan farq qiladi?

• «Vagner» XHK qömondonligi RF QKga xos bölmagan katta egiluvçanlikni namoyiş qiladi. Masalan, Baxmut uçun janglarda «Vagner» XHK boş zarba yönalişlarini köplab marta özgartirib turgan. Agar noyabr oyida yollanma jangarilar Baxmutni janubdan şturm qilib, aylanib ötişni niyat qilgandek köringan bölsa, dekabr oyida XHK kutilmaganda Soledar atrofidagi özini mustaqil deydigan «LXR» qöşinlarini almaştirib, şahar atrofidagi bir neça posyolkalarni egallab oldi. Baxmutdan janubroqda jangarilar örniga havo-desant qöşinlari qismlari jang qilayotgandi. Söngra «Vagner» yana Baxmut janubidan hujum uyuştirib, Opitne şaharçasini egallab oldi, biroq keyin yana Soledar tarafdan bor kuçi bilan hujum boşladi va şaharga yorib kirildi. Bundan keyin yana janubdan zarba berildi va yollanma jangarilar Baxmut mudofaasi uçun öt muhim bölgan Klişçiyivka posyolkasini egallaşdi. Baxmut şahrining özida ham xuddi şu tariqa kuçlar taqsimoti vektorlari almaşib turibdi. Zarba yönalişining bu qadar tez-tez almaştirilişi Ukraina QK zaxiralarini ham çarçatdi. Bunday yondaşuv Vuhledarga hujumdan tubdan farq qiladi. U yerda RF qömondonligi (Şarqiy harbiy okrug) bir neça oylardan buyon bir yönalişdagi taktikalardan foydalanib, muvaffaqiyat qozona olmayapti.
• «Vagner» XHK kuç va vositalarni bir joyga jamlaşni yaxşiroq eplaydi, şuningdek özining şturmçi otryadlari va hamda ularni qöllovçi kuçlari — artilleriya, aviatsiya va h.k. örtasida yaxşi hamkorlikni yölga qöya olgan.

Tan oliş kerak, bir tomondan «Vagner» XHKning oçiq-ravşan ojiz tomonlari ham bor. Kompaniya RF QKdan farqli ölaroq, Ukraina qöşinlarining çuqur mudofaasi tomon mexanizatsiyalaşgan bölinmalardan foydalanib, tezkor zarba berişga hattoki urinib ham ötirmaydi. Yollanma jangarilardan iborat şturmçi otryadlar piyoda hujum qiladi, texnikadan esa uzoqroqdan öt oçiş va askarlarni old çiziqqa eltib qöyiş uçun foydalaniladi. Ukrainaning navbatdagi pozitsiyasini egallagaç, XHK u yerni mustahkamlaydi, qanotlarni xavfsizlaştiradi va keyingi hujumga tayyorgarlik köradi. Bular sababli XHK otryadlarining hujumi uslubiy, biroq juda sekin köriniş olmoqda. Bu esa Ukraina QKga yollanma jangarilarning asosiy zarba bergan joyiga qöşimça kuçlarni yetkazib keliş imkonini bermoqda. 2022 yil iyulidan 2023 yil martigaça «Vagner» XHK har qanday yönalişda özlari ilk marta jangga kirişgan Popasnadan 30 kilometrdan ortiqroqqa siljiy olmagan.

«Vagner» XHK uslublari juda «resursxör». Kompaniya tirik kuçlarda katta yöqotişlar bermoqda va juda köp öq-dori sarflamoqda. Yaqinda Prigojin unga oyiga 10 ming tonna öq-dori lozimligini ta’kidladi. Uning bayonotidan aynan qanday öq-dorilar kerakligi noaniq, lekin gap faqat snaryad va baravar öt oçiş reaktiv tizimlari (BÖORT) uçun raketalar haqida borgan bölsa, örtaça öq-dorining oğirligi 50 kg deb olinsa, XHK uçun sutkasiga 6,5 ming snayard kerakligi kelib çiqadi. Bu esa, Ukraina qömondonligi bayonotiga köra, ukrainlar şu muddat içida frontning barça nuqtalarida işlatadigan snaryadlar miqdoridan ham köproq.

Taktika darajasida yollanma jangarilarning harakatlari Rossiya muntazam armiyasidan nimasi bilan farq qiladi?

Ukrain manbalariga köra, aynan «Vagner»ning taktikasi Ukraina QKga katta muammolar tuğdirmoqda.

• XHK frontda şturm otryadlari bilan harakat qiladi, ular esa öz navbatida şturm guruhlaridan iborat. Ukraina harbiylari va jurnalistlariga köra, guruhda yetti kişidan 50 kişigaça bölişi mumkin.
• Guruhlar bildirmasdan ukrain pozitsiyalariga yaqinlaşib keladi (ular asosan tunda harakat qilişadi, joylardagi boşpanalardan berkinişda foydalanişadi). Har bir guruhda razvedka droni bor (RF muntazam armiyasida bu narsa haliyam taqçil), u bilan Ukraina QK pozitsiyasi sinçiklab örganiladi. Ta’kidlanişiça, guruh komandiri (yo uning örinbosarlari) pozitsiyaga yaqinlaşişning batafsil rejasini elektron xaritada qabul qilib oladi va unda har bir yollanma jangarining yönalişi aniq-tiniq qilib belgilab qöyilgan. Razvedka ma’lumotlari orqali jang uçun yetarli vositalar (ustunlikka erişişni ta’minlovçi şturmçilar soni, öt oçiş nuqtalarini yöq qiliş uçun yetarli öq-dorilar miqdori) hisoblab çiqiladi.
• Köplab guruhlarga artilleriya körinişida kuçaytiriş biriktirilgan, ular Ukraina QKning hujum qilinayotgan pozitsiyasini öqqa tutadi. Artilleriyaning «söndiruvçi» öt oçişlari şturm guruhi pozitsiyaga yuzma-yuz yaqinlaşiş imkonini beradi. Şundan söng yollanma jangarilarning «öt oçuvçi guruhi» işga kirişadi va Ukraina QKning oşkor bölgan öt oçiş nuqtalariga minomyotlardan, avtomatik va qöl granatomyotlaridan zarba beradi.
• Şundan söng okoplar va binolarni şturm qiliş boşlanadi. Ularni jangarilarning hammasini dron orqali kuzatib turgan komandirlari himoyalangan aloqa liniyalari orqali boşqarişadi.
• Şturm guruhlari katta qat’iyat namoyiş etadi: muvaffaqiyatsiz yakunlangan hujum yana qaytalanişi mumkin. XHK artilleriyasi Ukraina QK zaxiralari jang maydoniga yetib kelişiga xalaqit berişga intiladi.
• Yaqin masofali janglarda zirhli texnikadan juda kam foydalaniladi. Lekin aviatsiyadan yollanma jangarilar RF harbiy kosmik kuçlaridan ham köproq foydalanadi (Armiya samolyotlari Ukraina HHM ta’sir zonasiga tuşmaslikka intiladi, XHK aviatsiyasi esa jang maydoni uzra parvoz qilib, yöqotişlarga duçor bölmoqda). Töğri, yollanma jangarilarda aviatsiya soni kamroq, yöqotişlari ham u qadar katta emas.
• Turli videolarga köra, XHK artilleriyasi ham soçib joylaştirilgan, bu ham katta yöqotişlarning oldini oliş uçun qilingan. Bu yaxşi boşqaruv va aloqani ham talab qiladi. Rossiya muntazam armiyasida (uruşning dastlabki bosqiçlarida ayniqsa) qurol-yaroğlar bir joyga jamlangan edi va katta yöqotişlar berilardi.

«Vagner»ning bunday taktikasining eng ojiz tomoni — şturmçilar orasidagi katta yöqotişlar. Ukraina harbiylari va jurnalistlariga köra, yöqotişlarning katta qismi okoplarni şturm qiluvçi yollanma jangçilar hissasiga töğri keladi va ularning orasida mahbuslar juda köp. Natijada «Vagner» XHK «arzon resurs»ni öylanmasdan işlatib, sobiq harbiylar safidan yaxşi öqitilgan mutaxassislarning jonini omon saqlab qoladi.

Umuman olganda, bu uzoq Birinçi jahon uruşida foydalanilgan standart şturm taktikasini eslatib yuboradi. Turli tasvirlaşlarga köra, asosiy farq «vagner»çilar razvedka va tezkor qaror qabul qiliş orqali ustunlikka ega bölmoqda — ya’ni Ukraina Rossiya muntazam armiyasining köplab bölinmalari ustidan ustunlikka ega bölayotgan jihat tufayli muvaffaqiyatga erişmoqda.

Ukraina QK bunday (bir qaraganda sodda) taktikaga qarşi nimadir qilişi mumkinmi?

«Vagner» taktikasini örganib çiqqan ukrain harbiylariga köra, Ukraina QKning muammosi — köplab ukrain bölinmalarining mudofaasi statik ekanligida: ular okoplarda va binolar içida — aynan qömondonlik buyurgan joyda qimirlamay ötirişadi. Yollanma jangarilarning barça yaqinlaşuv yöllarini doimo kuzatib turiş uçun razvedka vositalari (dronlar) yetişmaydi. Aynan şu muammolar Ukraina QKga qarşilik qila olmayotgan Rossiya armiyasiga ham xos.

Nihoyat, Ukraina QK oliy qömondonligining qat’iyatsizligi ham mudofaadagilarga qöşimça muammolar olib keldi. Bu Baxmut uçun janglarning katta qismida rossiyalik yollanma jangarilar son jihatdan ustunlik qilganida körinadi. Bu şaroitda Kiyev mana bunday qilişi mumkin edi:

• Yetarli tarzdagi zaxiralarni xavf ostida qolgan front uçastkalariga taşlab, tomonlarning son jihatdan ustunligini tenglaştirib, taşabbusni öz qöliga oliş;
• Yoki Baxmutni himoya qilayotgan qöşinlarni zarba ostidan olib çiqib, işonçliroq pozitsiyalarga joylaştiriş (ya’ni çekiniş).

Hozirça Kiyev bu ikki variantdan birini tanlaş borasida aniq qaror bergani yöq: hanuz Baxmut ostonasiga taşlangan qöşinlar soni yetarli emas. Albatta qandaydir qarorga, masalan, bir oy avvalgidan yomonroq şaroitda kelinsa kerak.

Nega Rossiya armiyasi «Vagner» kabi uruşişga intilmayapti?

Ehtimol, şunday istak bölişi ham mumkin. Ukraina manbalari ölja sifatida qölga kiritilgan, Rossiya muntazam armiyasida şturm guruhlarini taşkil etiş böyiça yöriqnomalar nusxasini e’lon qilişdi (ularning haqiqiy ekanini tasdiqlaşning imkoni yöq). «Vagner» şturmçilaridan ular zirhli texnika bilan kuçaytirilişida farq qiladi. Bunday guruhlardan şturm batalonlari şakllantiriladi (ular ham turli texnikalar bilan kuçaytiriladi).

Bunday şturm otryadlari allaqaçon RF qurolli kuçlarining köplab bölinmalarida («Ştorm» nomi ostida) tuzilmoqda va Ukraina mudofaasining zaif statik nuqtalariga qarşi «muvaffaqiyat bilan» qöllanmoqda. Biroq, «Vagner» XHKning tajribasini takrorlaş Rossiya armiyasi uçun qiyin böladi. Şturm otryadlari tuzilayotgan bölinmalar turli-tuman: köpçiligida razvedka vositalari va himoyalangan aloqa tizimlari yetişmaydi, qömondonlik esa bunday egiluvçilanlikni qöllaşga tayyor emas.

Bundan taşqari, Rossiya jamiyati safarbar qilinganlar «Vagner» XHK şturmçilari kabi qirila boşlasa bu holni hazm qilişi qiyin böladi. Şu sababli hukumat bunday sinovdan qoçişga harakat qiladi.

Nihoyat, «Vagner» XHKning kelajagi ham tuman ostida. Aftidan, Yevgeniy Prigojin RF Mudofaa vazirligini 2023 yil fevralidan buyon yetarli öq-dorilarni yetkazib bermayotganlikda ayblab, ziddiyatga kirişgan. Xususan, uning sözlariga köra, bu hol Baxmutni egallaşda qiyinçilik va yollanma jangarilar örtasida ortiqça qurbonlar vujudga keltirmoqda. Öz navbatida harbiy idora bu ayblovlarni «noörin bayonotlar» deb atamoqda va 2022 yilda «köngillilar otryadi talabnomalari 140 foizga bajarilgani»ni ta’kidlamoqda.

Prigojinning sözlariga köra, u ortiq qamoqxonalardan mahbuslarni yollay olmaydi (bu iş bilan endi faqat harbiylar şuğullana olişini mahbuslarga kömak körsatadigan huquqbon Olga Romanova yozgan edi). «Vagner» XHK uruşda qatnaşiş evaziga ozod böliş imkoniyatini qölga kiritişi mumkin bölgan mahbuslar evaziga «erkin» jangçilarni jalb qilişni rejalaştirmoqda. Biroq, bu resursdan ham katta hajmda foydalanib bölingan: undan butun yil davomida XHKning özi, hududlar va RF mudofaa vazirligi foydalanib kelgan.

Prigojinning Rossiya qömondonligi bilan ziddiyati neçoğlik jiddiy ekanligiga ham, bu hol uruşning keyingi borişida yollanma jangarilar roliga qanday ta’sir ötkazişiga ham real baho beriş juda qiyin.