Rossiya Belarusga taktik yadro qurolini joylaştiradi. Yadroviy uruş yaqinmi? Ğarb bunga qanday javob beradi?

— Vaşingtonning, taşqaridan qaraganda, vaziyatni keskinlaştirişga urinişiga xotirjamlik bilan munosabatda bölişi nimadan dalolat beradi?

— AQŞning reaksiyasi, ular Putinning öyinlarini öynamoqçi emasligini körsatmoqda. Xuddi 2022 yil fevral oyida strategik kuçlarning jangovar tayyorgarligi oşirilganidan keyin bölgani kabi. Putin AQŞning e’tiborini tortiş uçun Ukraina uruşiga yadro omilini olib keladi, lekin bundan heç narsa çiqmaydi.

Menimça, bu töğri siyosat. AQŞ javob bermayapti va öz yadroviy kuçlarining tayyorgarligini özgartirişni rejalaştirmayapti. Ya’ni ular Moskvaning öyiniga qöşilişni rad qildi. Demak, bu uruşda yadro omili hali şakllanmagan. Ikkinçi Karib dengizi inqirozi haqida gap yöq.

— Ya’ni Ğarb davlatlaridan heç qanday javob kutmaslik kerakmi? Putinning qarori Yevropadagi kuçlar muvozanatini özgartiradimi?

— Katta ehtimol bilan yöq, çunki Belarusga taktik yadro qurollari joylaştirilişi mumkinligi mutaxassislar uçun yangilik emas. 2022 yil fevral oyida mamlakat Konstitutsiyasiga özgartirişlar kiritildi, unga köra Belarus neytral va yadroviy kuçdan voz keçgan davlat bölişni töxtatdi. Iyun oyida Putin Belarusga «Iskandar» raketa tizimlari va yadroviy missiyalarni bajariş uçun modernizatsiya qilingan Su-25 samolyotlarini yuborişga tayyorligini ma’lum qildi.

Yil oxiriga kelib, bu masalalar hal qilindi. Bundan taşqari, Belarus Rossiyadan allaqaçon S-400 zenit-raketa komplekslarining ikkita divizionini olgan. Şuningdek, Moskva Su-30SM qiruvçi samolyotlari va «Protivnik-Ge» radarlarini ham Minsk ixtiyoriga ötkazdi — ya’ni Belarusda qurollar, xususan, yadroviy qurollar joylaştiriluvçi xavfsiz zona yaratiş uçun barça narsa bor.

Şunday qilib, yadro quroli Belarusda paydo bölişi haqidagi tuşunça ötgan yiliyoq paydo bölgandi. Keça buni rasman tasdiqlaşdi.

Polyaklar yoki boşqa kimdir Rossiyaning Belarusga taktik yadroviy qurollarni joylaştirişiga javoban AQŞ va Ğarbning yadroviy davlatlariga öz hududlariga yadro qurolini joylaştirişni taklif qilişi mumkin. Ammo AQŞ va NATOning bu tarzda javob qaytarişi dargumon. Ötgan yili ham bu borada muzokaralar ötkazildi, lekin ular muzokara darajasida qolib ketdi.

— Uning hududida taktik yadro qurolining mavjudligi Belarusni yadroviy davlatga aylantiradimi?

— Birinçidan, şuni tuşuniş kerakki, dunyoda yangi yadro qurollari paydo bölmaydi, ular şunçaki Rossiyadan Belarusga köçiriladi. Hozirça gap Moskva qurollarni qanday köçirişida: yadro kallaklari taşuvçilardan alohida saqlanadi, taşuvçilar esa yadroviy qurolsiz mavjud.

Aftidan, Rossiya Belarusga yetkazib berilgan yadro qurollari ustidan nazoratni saqlab qoladi va Belarusda Rossiya mudofaa vazirligining 12-boş boşqarmasining töliq nazorati ostida bölgan yadro kallaklari uçun maxsus ombor yaratadi. Ya’ni yadro qurollarni tarqatmaslik rejimi rasman buzilmaydi. Belarus yadroviy davlatga aylanmaydi.

— Belarusga taktik yadro qurolini joylaştiriş qarori Rossiyaning yadro siyosatida yana nimalarni özgartiradi?

— Endilikda Putinning umuman mantiqsiz qarorlar qabul qilayotganini aniq aytiş mumkin. Mart oyida Xitoy rahbari Si Jinpingning Moskvaga taşrifi yakunlari böyiça deklaratsiya imzolandi, unda yadro qurolini milliy çegaralardan taşqariga joylaştirmaslikning ahamiyati, AQŞning Yevropada taktik yadro qurolini saqlab qolişi va NATO ittifoqçilarining bu masalaga integratsiyalaşuvi Moskva va Pekin tanlagan yölga teskari yöl ekani ta’kidlandi.

Va oradan bir neça kun ötib, Putin şu haqda qaror çiqarmoqda. Hozirça şunisi aniqki, Putin özini yadroviy qurollarni tarqatmaslik rejimi himoyaçisi degan ma’naviy «kuziri»dan mahrum qildi va buning evaziga heç narsa ololmadi.