Paradoks: bug‘doy eng ko‘p yetishtiriladigan o‘lkalarda ocharchilik
Bu ayanchli jarayon Ukraina, Janubiy Rossiya, Qozog‘iston va Qirg‘iziston hududlariga eng ko‘p zarar yetkazgan. Boshqa hududlarda ham uning ta’siri sezilgan. Bundan tashqari, 30-yillardagi ocharchilik SSSR tarixidagi eng sertalafotli bo‘lgani uchun ham ko‘p eslanadi. Shuningdek, 1921-22 yillarda, Ikkinchi jahon urushi tugagach ham, ittifoqdosh respublikalarda ocharchilik ro‘y bergan.
«Golodomor» shunisi bilan xarakterli ediki, u mamlakatning eng ko‘p don yetishtiriladigan o‘lkalarida sodir bo‘lgandi.
Odatda katta ocharchilikka ikkita asosiy sabab keltiriladi: Stalinning kollektivlashtirish siyosati va qurg‘oqchilik. Bunda bolsheviklarning epsiz «bug‘doy siyosati» asosiy aybdor sifatida ko‘riladi. Quloqlashtirish natijasida don yetishtiruvchi boy dehqonlar toifasi deyarli yo‘q qilingandi.
Tarixchilar orasida ocharchilik Stalin tomonidan boy va o‘ziga to‘q dehqonlarga qarshi uyushtirilgan urush sifatida ham ko‘riladi. Rossiyalik tarixchilar Danilov va Zeleninga ko‘ra, «Stalinni naqadar oqlashga urinmaylik, u golodomorning bosh aybdori bo‘lib qoladi, chunki uning siyosati ostida ahvol shu darajaga kelib qoldi...».
Mazkur tarixiy fojiadan eng ko‘p jabrni Ukraina tortgan. Rasmiy raqamlarga ko‘ra, qurbonlar soni 3 mln 917 ming kishidan oshadi, RSFSRda bu raqamlar 3 mln 264 ming, Qozog‘istonda 1 mln 258 mingdan oshiq kishini tashkil etadi.
Ukraina: ocharchilik va siyosat
Foto: Daily Express / Hulton Archive / Getty Images
Ukrainada «golodomor» ukrain xalqiga nisbatan genotsid deya 2006 yildayoq tan olingan. G‘arbga moyil ko‘riladigan Viktor Yushenko davrida ushbu ocharchilik masalasi katta siyosat darajasiga chiqadi.
Yushenko davrida Ukraina xavfsizlik xizmati ocharchilikka oid 5 mingdan oshiq hujjatlarni arxivdan chiqargan. Kiyevda maxsus xotira kompleksi va yodgorlik barpo etilib, u yer xorijiy delegatsiyalar tashrif buyuradigan joyga aylanadi.
