«Bu yerda köça qonunlari amal qiladi»: dunyoning eng xavfli şaharlari
|00:20 / 21.05.202347 7488 min
Köpçilik xorijga sayohat qilişdan avval boradigan davlatidagi xavfsizlik masalasiga alohida qiziqadi. Albatta, hamma xavfsiz, tinç, rivojlangan maskanlarga safar qilişni istaydi. Bejiz köpçilik davlatlar aholi va mehmonlar uçun “Xavfsiz şahar” konsepsiyasini ilgari surmaydi. Ammo dunyoda şunday şaharlar ham borki, ularda bir kunning özida yuzlab jinoyatlar yuz beradi, önlab odamlar qurbon böladi.
«Şaharning katta qismida politsiyani deyarli uçratmaysiz...»
Jahondagi iste’mol mahsulotlari narxlari, jinoyat körsatkiçi haqidagi statistik ma’lumotlarni taqdim etuvçi Numbeo portali Venesuela poytaxti Karakasni jahondagi eng xavfli şahar deya topgan.
Karakasda 2 milliondan ziyod aholi istiqomat qiladi. Aholining milliy va irqiy tarkibi öta xilma-xil. Köpçilik qismi ispanlar va hindular aralaşuvidan tarkib topgan metislardir. Şuningdek, yevropaliklar avlodlari, qora tanlilar ham istiqomat qiladi.
Aytilişiça, Karakasda jinoyatçilik bilan vaziyat şu darajaga kelib qolganki, bu şaharda yolğiz va qöriqçisiz sayohat qiliş, öz jonini katta xavfga qöyiş bilan teng.
Venesuela bir neça yillardan beri kuçli iqtisodiy inqirozni boşdan keçirmoqda. Jahondagi eng katta neft zaxiralarini özida jamlagan davlat epsiz boşqaruv va tuturiqsiz siyosat oqibatida jar yoqasiga kelib qoldi. Natijada ahvol juda yomonlaşib, jinoyatçilik darajasi keskin oşib ketdi.
Oxirgi beş yilda Karakasda har ming kişiga örtaça bitta qotillik töğri keladi. Şaharda har kuni önga yaqin kişi qotillik va banditlar hujumi sabab qurbon böladi.
Karakasda aholining 70 foizi xaroba uylarda istiqomat qiladi. Mutaxassislarga köra, şaharda jinoyatçilikning keskin ortib ketişiga uç asosiy sabab bor: moliyaviy inqiroz, işsizlik va tuşunarsiz iqtisodiy-ijtimoiy siyosat.
Karakasning katta qismida şunçaki köça qonunlari amal qiladi. Bu yerlarda politsiyani aytarli uçratmaysiz. Juda ulkan jinoyatlar yoki yirik operatsiyalar vaqtidagina ularni körişingiz mumkin. Ijtimoiy munosabatlar öz holiga taşlab qöyilgan.
«Aksariyat mahallalarga elektr yetib bormagan. Ayniqsa keçqurun çiroq yöq xaroba mahallalardan ötib borayotganda, sizga birov hujum qilmasligiga yoki tirik qolişingizga birov kafolat bera olmaydi», – deydi Karakasga taşrif buyurgan rossiyalik bloger Ilya Varlamov.
«Ugo Çaves davrida tartib-intizom bor edi. Maduro iqtisodiy inqiroz fonida politsiyadagi ştatlarni qisqartirdi. Aholi ham politsiyaga işonmay qöydi. Endi Karakasda köçada, metroda, bekatda — qayerda qulay bölsa sizni tunaşga yoki öldirişga urinişadi. Hukumat faqat boy kvartallar, taşkilotlar binolari joylaşgan hududlarni nazorat qila oladi», deya yozadi bloger.
Mavzuga oid
Sönggi ma’lumotlarga köra, boşboşdoqlik va oğir ahvol tufayli olti milliondan oşiq kişi Venesuelani tark etgan. 28 millondan oşiq nufusga ega davlat aholisining qariyb 20 foizi xorijda sarson-sargardon bölib yurişga majbur...
JARdagi “jar”likka qulagan köçalar
Janubiy Afrika respublikasining biryöla uç şahri — Yoxannesburg, Durban va poytaxt Pretoriya nafaqat mamlakatning, balki dunyoning eng xavfli manzillaridan sanaladi.
JAR dunyoda jinoyatçilik eng köp tarqalgan mamlakatlardan biridir. Statistikaga köra, davlat hududida bir kunda 50 dan oşiq qotillik sodir etiladi. Bir yilda bu raqam 18 mingdan oşiqni taşkil etadi. Bundan taşqari yana 18 mingdan oşiq suiqasdlar böladi.
Mamlakat Afrika qit’asidagi nisbatan rivojlangan davlatlardan biri sanalsa-da, sayyohlar u yerga borişdan avval xavfsizlik va ehtiyotkorlik masalasiga alohida e’tibor berişsa ziyon qilmaydi.
JARda jinoyatçilik 1980-yillardan keyin keskin köpaya boşladi va yangi asr bösağasida özining çöqqisiga yetdi. Şaharlarda asosan qotillik, öğrilik va zörlaş holatlari köp tarqalgan. Sayyohlar köp taşrif buyuradigan mintaqalarda esa moliyaviy qalloblik va çöntakkesarlik köp uçraydi.
Travel Ask ma’lumotlariga köra, JAR poytaxti Pretoriya mamlakat markazi, sayyohlar uçun qulay maskan bölişiga qaramasdan, dunyoning eng xavfli manzilgohlari reytingida yuqori örinlarda turadi. Şahar oq tanli irqçilar uyasi ham sanaladi. Aparteid oqibatida yuzaga kelgan notenglik va irqlararo kelişmovçilik hanuz kuzatiladi.
Aparteid va ijtimoiy adolatsizlik oqibatlari
Jamiyatşunoslar fikriça JARdagi mazkur noxuş statistika sababi yillar davomida yuritib kelingan adolatsiz ijtimoiy siyosat va irqiy ajratuv siyosati (aparteid) mahsuli hamdir.
Respublikada köpinça oq tanli ozçilik yaxşi şaroitlarda yaşaydi, ammo qora tanlilar orasida qaşşoqlik, giyohvandlik köp tarqalgan. Ijtimoiy notenglik odamlarni jinoyat qilişga undaydi, deyiladi ma’lumotlarda.
Janubiy Afrika xavfsizlik muammolarini örganiş instituti vakili Yoxan Burgerga köra, mamlakatda sönggi yillarda jinoyat olami jilovlanyapti, masalan 2010-yillarga kelib, qotilliklar 1995 yilga nisbatan 44 foizga kamaydi.
Şunday bölsa ham, mamlakatga kelayotgan turistlar ma’lum xavfsizlik çoralarini körişi maqsadga muvofiq.
Burger sayyohlarga qator ogohlantirişlar berib ötişni lozim topgan. Jumladan, köçaga çiqqanda odamlarga qimmatbaho buyum va hamyonlarni körsatmaslikka harakat qiling, ularning e’tiborini tortmaslikka urining. Jinoiy tödalar mavjud hududlarga yolğiz bormang. Iloji boriça mahalliy aholidan yaxşi taniş orttirgan ma’qul. Qayergadir borişdan avval u bilan maslahatlaşib yölga otlaniş kerak.
Mazkur qoidalarga amal qilmaslik JARda köngilsiz voqealar qahramoniga aylanişga olib kelişi mumkin. JARning nisbatan xavfsiz va tinç şaharlari Keyptaun, Blumfonteyn va Kimberlidir.
Rio-de-Janeyro: usti çiroyli, içi xavfli...
Braziliyaning eng yirik şaharlaridan biri bölgan Rio-de-Janeyro özining gözalligi va turistik salohiyati bilan sayyohlarning e’tiborini tortib keladi. Ammo...
Rio-de-Janeyro xavflilik darajasi böyiça biz yuqorida aytgan Karakas, Pretoriya kabi şaharlardan qolişmaydi. Şaharda hatto 2010 yilda hukumat kuçlari va narkotik savdosi bilan şuğullanuvçi kuçlar örtasida çinakam uruş yuz bergan.
Natijada 40 kişi qurbon bölgan, 2 mingdan ortiq kişi hibsga olingan, 181 dan oşiq maşina va avtobuslar yoqib yuborilgan. Bundan taşqari jinoyatçilik sabab, 2018 yil Braziliya senati şaharga armiyani kiritişga majbur bölgan, şaharda amalda harbiy holat joriy etilgandi. Şaharda istiqomat qiluvçilarga köra, hali-hanuz politsiya va jinoiy tödalar örtasida töqnaşuvlar yuz berib turadi.
Braziliyada istiqomat qiladigan, asli kelib çiqişi rossiyalik bölgan Tatyana Torresga köra, nafaqat Rio, balki butun Braziliyada bir yilda 5 mingdan oşiq ayollar zöravonlik ortidan öldiriladi. Bu bir kunda deyarli 12 braziliyalik degani.
«Men xavfsizroq tumanda istiqomat qilaman. Umuman olganda köçaga çiqişda öz qoidalarim bor. Taqinçoqlar va qimmatbaho buyumlar bilan köçaga çiqmayman. Faqat işonçli va rasmiy taksi xizmatlaridan foydalanaman. Köproq turistlar bor joylarda töxtaşga harakat qilaman, çunki u yerlarda politsiya işlayotgan böladi. Şaharning yarim aholisi xaroba uylarda istiqomat qiladi. U taraflarga bormagan ma’qul», – deydi Tatyana Torres.
Köpçilik şaharlar kabi Rio-de-Janeyroda tabaqaviy böliniş va sinfiylik juda kuçli. Aholining katta qismi kambağal hududlar – favelalarda yaşaşadi. Har bir favelalar hatto öz jinoiy tödalariga ega, bu joylarda hatto maktab, şifoxona kabi ijtimoiy obektlar ham yöq.
Markaziy Osiyoda vaziyat qanday?
Crime Index by Country taqdim etgan ma’lumotlarga köra, Markaziy Osiyoda Afğoniston poytaxti Kobul jahonning eng xavfli şaharlaridan biridir.
Afğonistonda yarim asrdan beri davom etayotgan talotöplarni hisobga olsak, bunda siyosiy omil yuqori ekanini köramiz.
Possovet Markaziy Osiyo hududida Qirğiziston jinoyat darajasi yuqoriroq davlat sanaladi, undan keyingi poğonani esa Qozoğiston egallagan.
Numbeo reytingida Qozoğistonning eng yirik megapolisi Olmaota ançagina yomon natijani qayd etgan, u hatto Bağdod, Bayrut, Tehron kabi şaharlaridan köra xavfliroq deya e’tirof etilgan.
Özbekiston esa umumreytingda Vengriya, Norvegiya kabi Yevropa davlatlari bilan bir qatorda xavfsiz mamlakatlar qatoridan joy olgan.
