Yopiqlikka intilish. O‘zbekiston asosiy moliyaviy hisobotlarini davriy ochiqlashni to‘xtatdi

Norasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, ichki qarz jamg‘arilishi keskin oshmoqda, tashqi qarzning esa tarkibi va mundarijasi o‘zgarmoqda. Qarzga xizmat ko‘rsatish xarajatlarining davlat budjetiga yuki ortib bormoqda”, deya yozadi Otabek Bakirov.

Jumladan, davlat tashqi qarzi bo‘yicha oxirgi hisobot 2022 yilning III chorak yakunlari bo‘yicha e’lon qilingandi va unda O‘zbekiston davlat qarzi 26,2 mlrd dollarni tashkil etishi keltirib o‘tilgandi. Mart oyining oxirida o‘tkazilgan matbuot anjumanida vazir o‘rinbosari Dilshod Sultonov davlat qarzi va budjet taqchilligi bilan bog‘liq savollarga javob qaytarish jarayonida, 2023 yilning 1 yanvar holatida O‘zbekiston davlat qarzi 29,2 mlrd dollarga yetganini ma’lum qildi. O‘tgan yilning oxirgi choragi davomida qariyb 3 mlrd dollar miqdoridagi tashqi qarz mablag‘lari kimdan va qanday shartlar bilan jalb qilingani haqidagi hisobot esa jamoatchilikka ochiqlangani yo‘q.

Rasmiy va aniq axborot yo‘q joyda turli shubha-gumonlar paydo bo‘ladi. Munosabat berilmasdan, sirligicha qoldirilmoqchi bo‘lgan ma’lumotlar unga bo‘lgan qiziqishni yanada oshiraveradi. Masalan, banklarda ta’lim kreditlari berish vaqtincha to‘xtatilgani haqida xabarlar tarqaldi. Bunga sabab sifatida banklarga resurs ajratilmayotgani keltirib o‘tilgan. E’tiborga molik jihati, 2023 yil budjeti bo‘yicha ta’lim kreditini moliyalashtirish jamg‘armasi orqali ta’lim kreditini moliyalashtirishga 1,7 trln so‘m mablag‘ ajratilishi ko‘zda tutilgan. Bu 2022 yilga nisbatan deyarli ikki barobarga ko‘p. Nega unda resurs bilan muammo bo‘lmoqda, degan savolga esa javob olishning imkoni yo‘q. Chunki Iqtisodiyot va moliya vazirligi budjet mundarijasi va ijrosi bo‘yicha ma’lumotlarni taqdim qilishni joiz deb hisoblamayapti.

O‘zbekistonlik soliq to‘lovchilar ularning hisobidan shakllantiriladigan budjet to‘g‘risida batafsil, ochiq va shaffof ma’lumotlarni olishga, o‘rganishga to‘la-to‘kis haqli. Yangilangan Konstitutsiyada ham hukumat zimmasiga ochiqlik va samaradorlikni ta’minlash vazifasi yuklatildi. Ya’ni vazirlik va idoralar ochiq, shaffof, qonuniy va effektiv ishlashi kerakligi konstitutsiyaviy talabga aylandi. Davlat budjetini shakllantirish, uning daromad va xarajat qismlarini belgilashda jamoatchilik nazoratini amalga oshirish normalari kiritildi.

Mamlakatdagi katta ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlar ochiqlik, oshkoralik, xalq oldida hisobdorlik, jamoatchilik nazoratini kuchaytirishga asoslanayotgan davrda Iqtisodiyot va moliya vazirligining yopilib olishga urinayotgani islohotlarni obro‘sizlantirishdan boshqa narsa emas.

Daromad va xarajatlari yopiq, na parlamentga, na jamoatchilikka hisobdor bo‘lgan bunday vazirlik va uning yopiqlik siyosati ishonchsizlikni kuchaytirib, e’tirozlarni ko‘paytiraveradi.

Doston Ahrorov