Tarixda Fransiyani ulkan imperiyaga va Yevropaning katta qismini o‘zining vassaliga aylantirgan Napoleonning Rossiyada omadi kelmaydi. Aynan sharqqa qilingan katta hujum Napoleonning shuhratiga putur yetkazib, uning hokimiyatdan qulashini tezlashtiradi.
Urushgacha vaziyat va qit’a qamali
Hech qanday urush o‘z-o‘zidan sodir bo‘lmaydi, unga bo‘lgan vaziyat yillar davomida pishib yetiladi. Fransiyada amalda 1799 yilda hokimiyatni qo‘lga olgan Bonapart «Napoleon yurishlari» deya ataluvchi zafarli urushlarni boshladi. 1805 yilda Avstriya, 1806-1807 yillarda Polsha va Prussiyaga qarshi muvaffaqiyatli janglar qilindi, bungacha Italiya va boshqa hududlar ham bo‘ysundirilgandi.
1806 yilda Prussiya egallangach, Napoleon keskin qaror qabul qildi: g‘alabalardan mast bo‘lgan imperator jahonning eng katta mustamlakachilaridan biri — Britaniya imperiyasiga qit’a qamali e’lon qildi. Qit’a qamali Napoleon hukmronligi ostidagi yerlarda Britaniya bilan savdo qilishni taqiqladi. Okeanorti mustamlakalariga boy inglizlar iqtisodi katta jabr ko‘rsa-da, inqirozga uchramadi. Fransiyaning iqtisodiy qamali teskari ta’sir bera boshladi. Buning ustiga Rossiya qog‘ozda qit’a qamaliga qo‘shilishga rozi bo‘lsa-da, betaraf bayroq ostida Britaniya bilan faol aloqalarni davom ettirdi. Bu Napoleonni g‘azablantirdi.
Ishning orqaga ketgani sabab imperatorga yana bir yirik va g‘olibona urush kerak edi. Prussiya va Avstriya qo‘lloviga erishgan Napoleon katta, ammo iqtisodiy zaifroq bo‘lgan Rossiya imperiyasiga urush ochishga qaror qildi.
Urush
Fransiyaning «Buyuk armiya»sida 600 mingdan oshiq askar bo‘lgani aytiladi. Aytish joizki, ularning yarmini fransuzlar tashkil etgan, qolgani vassal davlatlar vakillari edi. Fransuzlardan so‘ng nemis va polyaklar ko‘pchilikni tashkil etgan. Rossiya armiyasining 450 mingdan oshiq jangchisi bor edi, shuningdek, 600 mingdan oshiq kishi mobilizatsiya qilinadi.
Manbalarga ko‘ra, Napoleon urushni tez tugatishni maqsad qilgan. U bevosita Rossiyani qo‘shib olishni emas, uni vassalga aylantirishni istardi. Asosiy niyat Britaniyani cho‘ktirish bo‘lsa, Rossiya bu ishda unga yordam berishi kerak edi. Hatto Napoleon Rossiya yordamida Hindistonga yurishni niyat qilgani aytiladi.
