Qimmatlashayotgan uy-joylar: Toshkentdagi “narx pufagi” yanada kengaygan bo‘lishi mumkin

Markaziy bankning 2022 yil yakunlari bo‘yicha tayyorlangan “Moliyaviy barqarorlik sharhi”da Toshkent ko‘chmas mulk bozorida “narx pufagi” yuzaga kelayotgani haqida alohida to‘xtalib o‘tilgan.

“Pandemiyadan keyingi qondirilmagan talabning yuzaga kelishi, imtiyozli ipoteka kreditlari va subsidiyalar bo‘yicha davlat dasturlari orqali uy-joyga bo‘lgan talabning rag‘batlantirilishi natijasida 2021 yilda Toshkent shahri uchun bir dona uy-joy narxining bozor va fundamental qiymatlari o‘rtasidagi farq o‘rtacha 120 mln so‘m atrofida shakllandi.

Tashqi geosiyosiy vaziyatning keskinlashuvi norezidentlar tomonidan Toshkent shahridagi yashash uy-joylariga bo‘lgan talabning ortishiga sabab bo‘ldi. Shuningdek, 2022 yilda norezidentlar uchun ko‘chmas mulk sotib olish tartibining yumshatilgani uy-joyga bo‘lgan talabni oshiruvchi omil bo‘ldi.

Bundan tashqari, 2022 yil davomida 2021 yilga nisbatan jismoniy shaxslar transchegaraviy pul o‘tkazmalarining ijobiy saldosi 2,3 barobarga oshdi . Yuqoridagi omillar, ya’ni yuzaga kelgan geosiyosiy vaziyat, migratsiya jarayonlari va shaxsiy transferlarning sezilarli ortishi ko‘chmas mulk bozori talabiga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi. Buning natijasida, uy-joylarning bozor narxi fundamental narxiga nisbatan yuqori sur’atlarda o‘sdi.

Xususan, Toshkent shahri uchun uy-joy narxlarining bozor va fundamental qiymatlari o‘rtasidagi farq 2022 yil IV choragida kuzatuv davri davomidagi o‘zining eng yuqori qiymatiga, ya’ni 210 mln so‘mga yetdi”, deyilgandi regulyator hisobotida.

Markaziy bank raisi Mamarizo Nurmurodov 27 iyul kuni bo‘lib o‘tgan matbuot anjumanida pufak yorilgan paytda banklarga bo‘ladigan salbiy ta’sirni kamaytirish borasida ko‘rilayotgan choralar haqida ham aytib o‘tgandi.

“E’tibor bergan bo‘lsangiz, ipoteka kreditlari ajratishda uyning qiymati qancha bo‘lishidan qat’i nazar kreditning maksimal chegarasini belgilab qo‘yganmiz. Bundan maqsad, pufaklar yorilgan paytda banklarga bo‘ladigan salbiy ta’sir juda katta bo‘lishining oldini olishdir. Ya’ni uy 1 mlrd so‘m bo‘ladigan bo‘lsa ham, bank ajratadigan kredit Toshkent shahrida 440 mln so‘mdan oshmaydi. Bu o‘z-o‘zidan pufak xavfini kamaytiradi.

Ikkinchi tomondan, hozirgi kundagi vaziyat qanday degan savolingizga javob sifatida ayta olamanki, biz bu boradagi o‘rganishlarni yakunlayapmiz, sentabr oyida narxlarning shakllanishi haqida tahliliy ma’lumotlarni e’lon qilamiz”, degandi Nurmurodov.

Ma’lumot uchun, uy-joy narxlarining fundamental omillarga bog‘liq bo‘lmagan holda doimiy ortib borishi “narx pufagi” shakllanishiga sabab bo‘ladi. Bu holat fundamental bo‘lmagan omillar hisobiga ko‘chmas mulk bozorida talabning keskin ortishi va taklif tomonidan talabni qisqa muddatda qondirilmasligi bilan izohlanadi.

Avvalroq, Kun.uz O‘zbekiston va dunyoning boshqa davlatlaridagi uch xonali xonadonlarning narxlarini o‘zaro taqqoslab chiqqandi. Unda oylik o‘rtacha daromad boshqa hech narsaga sarflanmay, faqat uy uchun yig‘ilgan taqdirda o‘zbekistonliklar 216 oy yoki 18 yilda 3 xonali xonadonga erishishi mumkinligi keltirilgandi.