O‘zbekiston, Qozog‘iston va Tojikistonga nisbatan Jyekson-Venik tuzatmasi bekor qilinishi mumkin

Ostqo‘mita raisi Kris Myorfi Donald Luning Vakillar palatasining tashqi ishlar bo‘yicha qo‘mitasi oldida 2022 yil sentabrida qilgan chiqishiga havola qilgan. Unda Bayden administratsiyasi O‘zbekiston, Qozog‘iston va Tojikistonga nisbatan Jyekson-Venik tuzatmasi bekor qilinishini qo‘llashi aytilgan. Luning so‘zlariga ko‘ra, Jyekson-Venik masalasi Blinkenning Markaziy Osiyodagi hamkasblari bilan har bir uchrashuvda ko‘tarilgan. «Bu chindan ham mamlakatlarimiz o‘rtasidagi ishonchga putur yetkazadi», — degan u.

Shu yozda Kris Myorfi The Diplomat nashrida chop etilgan maqolasida garchi har uch davlat «AQSh bilan jips munosabatlar o‘rnatishdan avval inson huquqlari va siyosiy erkinliklarni ilgari surish borasida katta ish qilishi kerak» bo‘lsa-da, O‘zbekiston, Qozog‘iston va Tojikistonni tuzatmadan xalos etish zaruriyatini asoslab bergan. Bu mamlakatlarga PNTR statusi berilishi «Amerika Qo‘shma Shtatlariga bu masalada ham ko‘proq ta’sir richagiga ega bo‘lishi»ni ta’minlashi ta’kidlangan.

Myorfi Kongressni «AQShning bu mintaqadagi strategik va iqtisodiy manfaatlarini ilgari surish uchun O‘zbekiston, Qozog‘iston va Tojikistonni Jyekson-Venik tuzatmasi bilan joriy etilgan eski cheklovlardan xalos etib, ularga PNTR statusi berish to‘g‘risidagi qonunni qabul qilib, fursatdan foydalanish»ga chaqirgan.

Qayd etish lozimki, Jyekson-Venik tuzatmasining AQSh va Markaziy Osiyo davlatlari o‘rtasidagi munosabatlarga ta’siri deyarli nolga teng, chunki bu davlatlarga allaqachon shartli-normal savdo munosabatlari taqdim etilgan. Ayrimlarning ta’kidlashicha, mavjud hol potensial investorlarda ma’lum bir shubhalar paydo qilmoqda. Savdo munosabatlari har yili qayta ko‘rib chiqilishi esa eng yaxshi holatda qat’iyatsizlik, yomon holatda esa hurmatsizlik deb baholanmoqda. Markaziy Osiyo va boshqa davlatlardagi turli yahudiylar tashkilotlari Jyekson-Venik qonunini bekor qilishga chaqirgan bo‘lsa-da, bu borada hech ish qilinmagan. Inersiya tufayli tuzatma o‘z kuchida qolavergan.

Yevrosiyo yahudiychiligi Milliy koalitsiyasi (NCSEJ) bosh direktori Mark B. Levin o‘z tashkiloti Myorfi va Yang tomonidan ilgari surilayotgan yangi qonun loyihasini to‘liq qo‘llab-quvvatlashini bildirgan. «Barcha uch davlat o‘z fuqarolarini cheklovlarsiz emigratsiyaga qo‘yib yuborish bo‘yicha Jyekson-Venik tuzatmasi shartlarini bajarishgan. Bu qonun loyihasining ilgari surilishi AQSh hamda ushbu davlatlar o‘rtasida kelgusida muhim aloqalar o‘rnatilishiga xizmat qiladi», degan Mark B. Levin.

Qonun loyihasini taqdim etar ekan, Kris Myorfi o‘zining iyul oyidagi maqolasida ta’kidlangan tezislarni takrorladi: «Rossiya va Xitoyning Markaziy Osiyoga ta’siri susayib borayotgan ekan, sovuq urush davri sarqitlaridan voz kechib, AQSh muhim imkoniyatdan foydalanib, Markaziy Osiyo davlatlari bilan munosabatlarni qayta ko‘rib chiqishi kerak. Bu ikki partiyali qonun bizning iqtisodiy manfaatlarimizga mos keladi va Amerika Qo‘shma Shtatlari Markaziy Osiyo bilan munosabatlarini XXI asrga o‘tkazish istagi borligi haqida aniq signal jo‘natadi».

Bu ta’kidlarni qo‘llar ekan, Todd Yang shunday degan: «Bizning ikki partiya tomonidan ilgari surilayotgan qonun loyihamiz ayniqsa biz kritik muhim resurslarga yo‘l ochish va mintaqaviy ulkan rivojlanish va ravnaq topishga intilayotgan bir paytda Markaziy Osiyoning asosiy davlatlari bilan ikkitomonlama va mintaqaviy munosabatlarimizni chuqurlashtiradi. Bu qonun loyihasi savdo munosabatlari mustahkamlanishiga, xalqaro bozorlarga yo‘l ochish kengayishiga, Xitoy va Rossiya tomonidan bo‘layotgan zararli ta’sirga qarshi turishga olib keladi».

Chindan ham, Jyekson-Venik eski davrlar sarqiti hisoblanadi. Uning O‘zbekiston, Qozog‘iston va Tojikiston uchun bekor qilinishi Amerika Qo‘shma Shtatlari uchun hech qanday zarar olib kelmaydi, biroq yaxshi niyat qadami hamda kelgusida savdo va siyosiy munosabatlar ravnaq topishi ko‘rinishidagi dividendlar olib kelishi mumkin, deb yozadi nashr.