So‘nggi vaqtlarda mamlakatda eng ko‘p kuzatilayotgan jinoyatlardan biri bu – firibgarlik, ya’ni aldash yo‘li bilan o‘zganing mulkini qo‘lga kiritish (Jinoyat kodeksining 168-moddasi) bo‘lmoqda.
Ma’lumot uchun, Jinoyat kodeksining 168-moddasiga ko‘ra, yetkazilgan moddiy zararning o‘rni qoplangan (shu jumladan qilmish zarar keltirib chiqarmagan) taqdirda, ozodlikni cheklash va ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo qo‘llanilmaydi.
Tergov organi esa biror shaxsga haqiqatda zarar yetmagan firibgarlik ishlarida gumonlanuvchini qamoqqa tiqishni istasa, bu moddaning yoniga qo‘shimcha moddalar tirkash yo‘lidan boradi. Ana shunday moddalardan amaliyotda keng qo‘llanilayotgani – 211-modda (pora berish) bo‘ladi.
211-moddada pora berishga quyidagicha ta’rif berilgan: davlat organi, davlat ishtirokidagi tashkilot yoki fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organi mansabdor shaxsiga mazkur mansabdor shaxsning o‘z xizmat mavqeyidan foydalangan holda sodir etishi lozim yoki mumkin bo‘lgan muayyan harakatni pora bergan shaxsning manfaatlarini ko‘zlab bajarishi yoki bajarmasligi evaziga qonunga xilof ekanini bila turib bevosita yoki vositachi orqali moddiy qimmatliklar berish yoki uni mulkiy manfaatdor etish.
Quyida masalani 2 ta keys misolida tushuntirib o‘tamiz.
1-keys. Yashnobod tuman prokuraturasi
Haj va Umra ziyoratlarini tashkil qilish bilan shug‘ullanuvchi MChJga rahbarlik qilgan Doniyor Haj ziyoratini faqat davlat tashkil qilishi mumkinligiga oid cheklovga qaramay, imkonini topib fuqarolarni 5 arkondan biri bo‘lgan Haj ziyoratiga yubora boshlaydi.
Ammo, bir fuqaroning huquqni muhofaza qiluvchi organlarga “yo‘llagan shikoyati” asosida o‘tkazilgan tezkor tadbirda Doniyor qo‘lga olinadi. Ayb o‘sha – odamlarni Hajga yuborish. Unga nisbatan Jinoyat kodeksining 168-moddasi (firibgarlik) 3-qismi “b” bandi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atiladi. Harakatda shu modda bo‘yicha jinoyat tarkibi bo‘lishi mumkin-u, ammo hech kimga zarar yetkazilmagan edi (ya’ni ish holatida zarar yo‘q).
Ammo Doniyorni ruhiy jihatdan sindirish va bu orqali unga og‘irroq ayblovlarni qo‘yishga erishish uchun uni qamoqqa olish zarur edi.
Bunday holatda tergov 211-moddani qo‘llaydi, bu modda bo‘yicha aybi bormi – yo‘qmi, bu ahamiyatsiz. Ish qo‘zg‘atilgan vaqtda dastlab ochiqda bo‘lgan Doniyorga shu modda tirkalib, ehtiyot chorasi sifatida qamoqqa olindi, Jinoyat ishlari bo‘yicha Yashnobod tuman sudi sudyasi Eshmatov Sherzod Nomozovichning sanksiyasi bilan.
