Joriy yil 16 noyabr kuni Jyeneva shahrida O‘zbekistonni Jahon savdo tashkilotiga kabul kilish bo‘yicha ishchi guruhining 7-yig‘ilishi bo‘lib o‘tadi. Uchrashuv chog‘ida jarayonni tezlashtirish masalasi bo‘yicha muzokaralar olib borilishi rejalashtirilgan.
Xo‘sh, JSTga qo‘shilish nima uchun muhim va qanday imkoniyatlarni taqdim etadi?
Birinchidan, bu – ishonch. Tashkilotga a’zo davlatga investorlar kirib kelishi oshadi, chunki sarmoyadorlarda O‘zbekiston istalgan paytda “o‘yin qoidalari”ni o‘zgartirib, o‘ziga moslashtira olmaydi, degan qarash paydo bo‘ladi. Ya’ni a’zo bo‘lishdan oldin 164 ta davlat va JST oldida aniq majburiyatlarni qabul qilish kerak. Investorlarning O‘zbekiston bozoriga kirishi yangi ish o‘rinlari yaratilishiga, o‘rta muddatli istiqbolda esa tashkilotga a’zolik inflatsiya pasayishiga ham zamin yaratadi.
Ikkinchidan, O‘zbekiston tomonining ham investor sifatida boshqa bozorlarga kirishi ancha osonlashadi, chunki o‘rtada o‘zaro shartnomalar paydo bo‘ladi. Mahsulot eksport qilish uchun yangi bozorlar ochiladi. Ma’lumki, O‘zbekiston dengizdan ancha uzoqda joylashgan va eksport amalga oshirish uchun bir nechta davlatlar chegaralarini bosib o‘tishiga to‘g‘ri keladi. JSTga qo‘shilish chetga tovar eksport qilish uchun chegaralarni kesib o‘tishni osonlashtiradi.
Uchinchidan, ichki bozordagi raqobatbardoshlik kuchayadi. JSTning asosiy tamoyili – erkin, ochiq va shaffof raqobat hisoblanadi. Agar O‘zbekiston tashkilotga a’zo sifatida qabul qilinsa, bosqichma-bosqich bo‘lsa-da proteksionizmdan voz kechishi kerak. Bu birinchi navbatda, bojxona tariflari kamayishi hisobiga iste’molchilarga arzon va sifatli tovarlar hamda xizmatlardan foydalanish imkoniyatini taqdim qiladi. Xomashyo narxi pasayishi hisobiga mahalliy mahsulotlar narxi ham arzonlashadi va xalqaro bozordagi raqobatbardoshligi ortadi. Chetdan olib kirilayotgan xomashyo narxi qancha arzon bo‘lsa, mamlakat ichida ishlab chiqarilgan tayyor mahsulot narxi ham shuncha past bo‘ladi. Raqobatbardoshlik oshadi. Bu dastlabki davrda milliy ishlab chiqarishga salbiy ta’sir o‘tkazsa-da, uzoq muddatli istiqbolda raqobat muhitini vujudga keltirishda ijobiy omil hisoblanadi.
Xususan, mamlakat ichidagi ayrim monopol kompaniyalarning ichki bozordagi ustun mavqeyiga chek qo‘yiladi. Markaziy bank tahlillariga ko‘ra, Jahon savdo tashkilotiga a’zo bo‘lishi natijasida import uchun bojxona tariflarining qisqarishi, shuningdek O‘zbekistonda qo‘shimcha avtoulov ishlab chiqarish korxonalarining tashkil etilishi avtomobil bozoridagi taklif hajmini oshiradi. Bu esa, ichki bozordagi narxlarning pasayishiga sabab bo‘ladi. Xususan, muayyan xarakteristikaga ega avtomobillarni olib kirishda hozir 30 yoki 40 foizlik boj bo‘ladigan bo‘lsa, JSTga a’zo davlatlar O‘zbekiston oldiga ushbu ko‘rsatkichni 5 yoki 10 foizgacha pasaytirish majburiyatini qo‘yishi mumkin.
