Barbod bölgan kelişuv, Bağdoddagi portlaş va Ukrainaga yordamni bloklagan AQŞ Senati - kun dayjesti
|01:39 / 09.02.202417 13810 min
Sönggi bir kun içida jahonda sodir bölgan ahamiyatli voqea-hodisalar, yangiliklar va bayonotlar şarhi bilan odatdagidek kundalik dayjestda taniştirişda davom etamiz.
ĞAZODAGI VAZIYaT
Ğazodagi Isroil agressiyasi qurbonlari soni 27 ming 708 nafarga yetgan. Ğazo soğliqni saqlaş vazirligi ma’lumotlariga köra, yaradorlar soni 67 ming kişidan oşgan.
BMT Bolalar fondi — UNICEF ma’lumotlariga köra, Isroil Ğazo sektoriga aviazarbalarni bera boşlaganidan buyon 17 ming bola yetim qolgan. 7 oktyabrdan buyon Ğazoda öldirilgan 27 ming falastinliklardan 40 foizi yoş bolalardir.
«Halokatli gumanitar vaziyat davom etayotgan ommaviy qirğinlar, tanlab ötirmasdan bombardimon qiliş, joydagi qotilliklar tufayli tobora oğirlaşmoqda», — degan HAMAS yetakçisi Usoma Hamdan.
Usoma Hamdan Isroil oçgan uruş xalqaro hamjamiyatning ojizligi va ikki tomonlama standart böyiça iş körinişini körsatib qöygan. Unga köra, Ğazo sektorida agressiyasini töxtatiş va Falastin xalqining huquqlarini tan oliş — mintaqadagi barqarorlikning yagona şarti.
Isroil HAMAS tomonidan garovga olinganlarning 31 nafari halok bölganini tasdiqladi. Garovda yana 80 nafar isroillik qolgani taxmin qilinmoqda, degan TsAHAL spikeri Daniel Hagari.
The New York Times naşri Isroil razvedkasiga tayanib, garovga olingan 32 nafar isroillikning ölimi haqida yozgan edi. Ularning 30 nafari 7 oktyabrda boşlangan HAMAS va Isroil örtasidagi uruş paytida, 2 nafari esa 2014 yilda, avvalgi mojaro paytida halok bölgan va şundan beri ularning jasadi Ğazo sektorida saqlanmoqda.
BARBOD BÖLGAN KeLIŞUV
HAMAS Isroil bilan 135 kunlik yaraşuv rejasini taklif qilgan edi. Ammo bu sulh kelişuvi amalga oşmaydiganga öxşayapti.
Ğazoda öt oçişni töxtatiş böyiça 45 kunlik uç bosqiçli reja tayyorlangan. Nazarda tutilişiça, bu vaqt içida garovda uşlab turilganlarning barçasi ozod qilinadi, Isroil öz qöşinlarini sektordan olib çiqadi, halok bölganlarning jasadlari almaşiladi.
Şundan söng Ğazo sektorini qayta tiklaş boşlanadi va nihoyat, uruşni tugatiş böyiça kelişuvga erişiladi.
Isroil HAMAS tomonidan taklif etilgan öt oçişni töxtatiş rejasiga «heç qaçon rozi bölmaydi», — deb xabar bermoqda NBC Isroil boş vaziri Binyamin Netanyahu hukumatiga yaqin manbalariga asoslanib.
Bu orada Isroil armiyasi Misr va Ğazo sektori çegarasidagi Rafah şahridagi janglarga tayyorgarlik köriş topşiriğini olgan. Bu haqda Isroil boş vaziri Binyamin Netanyahu ta’kidlagan.
Mavzuga oid
«Isroil HAMAS iştirokidagi bitim böyiça öz zimmasiga heç qanday majburiyat olgani yöq, qandaydir kelişuvlarga hali erta», — degan Netanyahu.
Netanyahuning aytişiça, HAMAS tomonidan igari surilgan, öt oçişni töxtatiş va asirlarni almaşiş talablarini qabul qiliş Isroilda yangi xunrezlik keltirib çiqaradi. Şu sababli u Ğazo janubidagi Rafah şahriga hujum qilişga buyruq bergan.
«HAMAS şartlarini qabul qiliş Isroilni fojia tomon yetaklaydi. Biz HAMASni töliq yöq qilib, asirdagi fuqarolarimizni qaytarib, uzil-kesil ğalaba qozonmoqçimiz. Töliq ğalaba va HAMASning yöq qilinişidan ortga yöl yöq», — degan Isroil boş vaziri Binyamin Netanyahu.
Isroil hukumatiga muxolifatda bölgan kuçlar yetakçisi Yair Lapidning aytişiça, uruş ğildiragini aylantirayotgan Netanyahu hukumati Isroil iqtisodiyotini barbod qilgan. Buning oqibatida juda köplab tovarlarning narxlari keskin kötarilgan.
AQŞNING YaQIN ŞARQDAGI ZARBALARSI
Amerikaga tegişli pilotsiz parvoz qurilmasi Iroq poytaxti Bağdodda avtomobilni nişonga olgan. Hujum natijasida «Katoib Hizbulloh» qömondonlaridan biri Abu Bakr as-Sa’diy öldirilgan.
As-Sa’diy bilan maşinada birga ketayotgan Eron tomonidan qöllab-quvvatlanayotgan guruh jangarilari ham halok bölişgan, deb xabar beradi Al Arabiya telekanali.
«Katoib Hizbulloh» kuçlari rahbarlarini yöq qiliş böyiça operatsiya Amerikaning MQ9 pilotsiz parvoz qurilmasi yordamida amalga oşirilgan. Dron Ayn al-Asad harbiy bazasidan uçirilgani xabar qilinmoqda.
Hujumga javoban Iroqliklar Bağdodning yaşil hududida joylaşgan AQŞ elçixonasiga hujum qiliş uçun töplanişgan. Iroq xavfsizlik kuçlari Amerika elçixonasiga eltuvçi yöllarni yopgan. AQŞning Bağdoddagi elçixonasi yuqori tayyorgarlik rejimiga ötkazilgan.
AQŞ va Britaniya kuçlari keça tunda Yamanga ham zarba berişgan. Mamlakat şimolidagi Sa’da viloyatining Al-Katinat tumanidagi husiyçilarning obektlariga aviazarbalar yoğdirilgan. Şuningdek, Hudayda portida ham portlaş röy bergan.
MeDVeDeVNING TAHDIDLARI
Rossiyaning sobiq prezidenti, ayni damda Rossiya Federatsiyasi Xavfsizlik kengaşi raisi örinbosari bölib işlayotgan Dmitriy Medvedev NATO bilan oddiy uruşda imkoniyat yöqligi şu sababli «yadroviy qiyomat» röy berişi mumkinligini ta’kidlagan.
Rossiya NATO bilan oddiy jang vositalari bilan keng kölamli uruşga turib bera olmaydi, şuning uçun yadroviy quroldan foydalanişga majbur böladi, degan Medvedev.
U garçi rasmiy Moskva köp marta «NATO va Yevropa Ittifoqi davlatlariga qarşi uruş qiliş rejasi yöqligi»ni ta’kidlagan bölsa-da, ğarb davlatlari siyosatçilari va armiyalarining qömondonlari sönggi vaqtlarda Rossiyaga qarşi uruşga çaqirişayotganiga e’tibor qaratgan. Medvedev buni «xavfli ğöldiraş» deb atagan va modomiki şunday uruş röy bersa, u Rossiya Ukraina uçun tanlagan ssenariy böyiça bormasligini aytgan.
Medvedevning ta’kidlaşiça, NATO — umumiy aholisi 1 mlrd kişi, harbiy budjeti 1,5 trln dollar bölgan ulkan harbiy blok.
«Harbiy salohiyatlarimiz taqqoslab bölmas darajada bölgani uçun, bizda şunçaki tanlov qolmaydi. Javob assimetrik böladi. Mamlakatimiz hududiy yaxlitligini himoya qiliş uçun maxsus kallakli ballistik va qanotli raketalardan foydalanamiz. Bu öşa köp gapirilgan Qiyomatning özginasi böladi. Hammasi tugaydi», — degan Medvedev.
UKRAINA YaNGILIKLARI
Ukrainada harbiy safarbarlikni qat’iylaştiriş töğrisidagi qonun loyihasi Oliy Radada birinçi öqişdayoq qabul qilingan.
Muxolifatdagilar qonunni qöllaşmagan — Petro Porşenkoning «Yevropa birdamligi» va Yuliya Timoşenkoning «Ota Vatan» partiyasining biror a’zosi ovoz bermagan.
Ukrainaning sobiq prezidenti Petro Poroşenko Zelenskiyning hukumatni yangilaş taşabbusini töliq qöllab-quvvatlaşini aytib, tozalaşni «özidan boşlaşi» va prezident öz komandasida tozalaş ötkazişi kerakligini pisanda qilgan.
Poroşenkoga köra, vazirlar mahkamasida ham qayta tayinlovlar zaruriyati bor, uni texnokratik hukumatga aylantirib, milliy birlik hukumati şakllantirilişi lozim.
UKRAINAGA YoRDAM TÖXTATILDI
Ukrainaga yordam puli ajratiş töğrisidagi qonun loyihasi yana AQŞ Senatidan ötmadi. Ukrainaga va janubiy çegaralarga yordam puli ajratiş töğrisidagi qonun loyihasi senatorlarning zarur 60 ta ovozini töplay olmagan. Senatdagi respublikaçilar qonun loyihasini körib çiqişni bloklagan.
Bir neça oydan buyon işlab çiqilayotgan, AQŞ migratsiyasi siyosati va Ukraina, Isroil va Tayvanga harbiy yordam ajratiş bir-biriga boğlangan qonun loyihasi avvaldan ma’qullanmasligi ma’lum edi. Donald Tramp atrofida birlaşgan respublikaçilar Kongressning har ikki palatasida çegara nazoratini qat’iylaştiriş böyiça ma’qullangan kelişuvlarga qarşi çiqişmoqda.
Ukrainaga 60 mlrd dollarlik, şuningdek, Isroil va Tayvanga harbiy yordam körsatiş hamda migratsiya siyosati qat’iylaştirilişining birlaştirilişini kuzda konservativ respublikaçilar talab qilib turib olişgan edi. Ular har ikkisi milliy xavfsizni ta’minlaş bilan boğliq, deb tuşuntirişgan edi. Tört oylik munozaralardan söng har ikki partiyadan senatorlari tomonidan ma’qullangan qonun loyihasi taqdim etilgan edi.
Vakillar palatasi spikeri Mayk Jonson qonun loyihasini muvaffaqiyatsiz deb atagan va uning palata tomonidan körib çiqilişi şunçaki vaqtni yöqotiş böladi, degan.
SAUDIYaNING KeLAJAKKA INVeSTITsIYaSI
Saudiya Arabistoni yarimötkazgiçlar işlab çiqariş böyiça jahonda yetakçi davlatga aylanişi mumkin.
Buning uçun ALAT kompaniyasiga asos solingan. Unga 100 mlrd dollar mablağ ajratiladi va bu pulga zavodlar quriladi hamda texnologiyalar va asbob-uskunalar xarid qilinadi. Bu «Çiplar haqidagi qonun»ga köra AQŞ sohaga investitsiya qilgan mablağdan ikki barobar köpdir. Xitoy va Yevropa birgalikda ajratgan mablağlardan esa ança köp.
ALAT kompaniyasi direktorlar kengaşini valiahd şahzoda Muhammad ibn Salmon boşqaradi. Kompaniya 20 fevraldan öz işini boşlaydi. ALAT kompaniyasining boş maqsadi — Saudiya Arabistonida jahon tasnifidagi elektron sanoat markazi yaratişdan iborat.
ILHOM ALIYeVNING MUQARRAR ĞALABASI
Ozarboyjonda muddatidan oldin ötkazilgan prezidentlik saylovlarida joriy prezident Ilhom Aliyev katta ustunlik bilan ğalaba qozongan.
Garçi hali Markaziy saylov komissiyasi rasmiy natijalarni e’lon qilmagan bölsa-da, ekzit-pollarga köra Aliyev 92 foizdan ziyod ovoz töplagan.
Ozarboyjonliklar keça tunda Ilhom Aliyevning qayta prezident etib saylanganini keng bayram qilib nişonlaşdi. Boku köçalarida mamlakat bayroğini hilpirayotgan maşinalar, maydonlarda raqs tuşayotgan aholini körişingiz mumkin.
Ilhom Aliyevni saylov muvaffaqiyatli ötkazilgani bilan Şavkat Mirziyoyev Aleksandr Lukaşenko bilan birgalikda, şuningdek, Rajab Toyyib Erdöğan va Si Jinping tabriklaşgan.
