Zalujniy ketdi. Frontda o‘zgarish bo‘ladimi?

Yangi bosh qo‘mondon Oleksandr Sirskiy uchun vaziyat ancha og‘ir – G‘arbning yordami keskin kamayib ketgan. Ukraina esa strategik hujum qurollarisiz yerlarini qaytarib ololmaydi. Hozirgi holatda yo Zelenskiy qo‘mondonlik oldiga qo‘ygan g‘alaba qozonish talabini o‘zgartirishi kerak, yoki Ukrainada siyosiy inqiroz kuchayib boradi, deydi siyosatshunos Kamoliddin Rabbimov.

Ukraina qurolli kuchlari bosh qo‘mondoni Valeriy Zalujniy istefoga chiqarildi. Volodimir Zelenskiy general-polkovnik Oleksandr Sirskiyga ishonch bildirdi. Kun.uz muxbiri bu o‘zgarish bo‘yicha savollarga siyosiy tahlilchi Kamoliddin Rabbimovdan javob oldi.

— Prezident Zelenskiy va Zalujniy o‘rtasidagi kelishmovchilikning sababi nima edi?

— Ukrainalik ekspertlar fikriga qaraydigan bo‘lsak, asosan 2 ta fikr aytilyapti: shaxsiy munosabatlar yoki urush bilan bog‘liq harbiy strategik, siyosiy vaziyat. Mening nazarimda, asosiy sabab 2023 yil boshida juda ko‘p aytilgan, lekin muvaffaqiyatsizlikka uchragan qarshi hujum. O‘tgan yili yil boshlarida kollektiv G‘arb Ukrainaga har oyiga 5 mlrd dollardan yordam berdi, ammo yil oxiriga kelib bu 250 mln dollarga tushib qoldi. Yaqin Sharqdagi konflikt boshlangach, kollektiv G‘arb va dunyo hamjamiyatining e’tibori Ukrainadan tortildi.

Ukraina yil oxirigacha G‘arb yordami bilan bosib olingan yerlarni qaytarib olamiz, degan edi. Ammo bu amalga oshmadi. Buning bir qancha sabablari bor. Rossiya tomoni bosib olingan yerlarni saqlab qolish uchun bir necha oy davomida jiddiy tayyorgarlik ko‘rdi va bu o‘z natijasini berdi. Mana shu muvaffaqiyatsizlikdan so‘ng Ukraina siyosiy elitasida inqiroz boshlangan edi. Zalujniyning lavozimidan ketishi haqidagi gaplar 2023 yilning so‘nggi choragida tarqalgan edi. Zelenskiy va Zalujniyning munosabatlari tarang ekani haqida ma’lumotlar tarqaldi. Orada Zalujniyning G‘arb matbuotida bir nechta maqolalari chop etildi va prezident va qurolli kuchlar boshlig‘i o‘rtasidagi urushni olib borish borasidagi tafovutlar yuzaga chiqdi. Zelenskiy siyosatchi sifatida, Zalujniy esa harbiy sifatida fikrladi, ya’ni Zalujniy kerak joyda chekinib, imkoniyat bo‘lganda boshqa joydan zarba berish, yo‘qotishlarni kamroq qilishga uringan, Zelenskiy esa bir qarich yerni ham bermasdan urush olib borish tarafdori bo‘lgani ehtimoli katta.

Oxirgi vaqtlar ikki shaxs o‘rtasidagi ziddiyat tobora kristallashib borayotgan edi. 2-3 hafta oldin Zelenskiy Zalujniyga ishdan bo‘shashini aytgan, ammo u rozi bo‘lmagan, shuning uchun hozir Zalujniy prezident farmoni bilan emas, mudofaa vaziri buyrug‘i bilan ishdan olinyapti.

Ikkinchi nazariya ham bor, lekin bu haqiqatdan yiroq deb o‘ylayman. Zelenskiy Ukraina siyosiy maydonida o‘zidan obro‘si oshib ketganlarni qabul qilolmaydi, degan qarash. Agar shunday bo‘lganda, Zalujniyga salbiy munosabat oldinroq shakllanardi, qolaversa, harbiy maqomdan, mas’uliyatdan xalos bo‘lgan Zalujniy siyosatchi sifatida maydonga kirib, Zelenskiyga zarba berishi ehtimoli oshdi. Shundan kelib chiqib aytish mumkinki, asosiy sabab shaxsiy munosabatlar emas, balki urushdagi vaziyat. Ishdan olayotgan holatda ham endi urushdagi taktika o‘zgarishi kerak degan masala qo‘yildi.

— Yangi tayinlanish Ukrainaning joriy harbiy strategiyasi va operatsiyalariga qanday ta’sir qilishi mumkin?

— Sirskiyning ahvoli judayam og‘ir hozir. Ukraina qachonki strategik hujum qurollarini olsagina g‘alaba qilishi mumkin. AQSh, kollektiv G‘arbning asosiy maqsadi urushning kengayib ketishiga yo‘l qo‘ymaslik. G‘arb urush boshlangandan beri Ukrainaga faqatgina o‘zini himoya qilish uchun cheklangan miqdorda qurol-yarog‘, texnika beryapti. Ukraina istagan kuchli qurollar berilmayapti.

Urush boshlanganida Rossiyaning parchalanishi, parokanda bo‘lishi haqida gaplar boshlandi, modellashtirildi. Lekin 2023 yil o‘rtalarida bu nazariyalar to‘la to‘xtatildi. Kollektiv G‘arb Ukrainani deb Rossiyani parchalashni, global maydonda kuchsizlanishi loyihasini to‘xtatdi. Chunki agar shunday bo‘lsa, Xitoyning ta’siri o‘ta kuchayib ketishi mumkin, degan qarash ham bor. G‘arbni qanchalik kuchsizlangan degan qarash bo‘lmasin,unda Ukraina urushi orqali Rossiyani holsizlantirish imkoniyatlari bor, lekin tiyib turilibdi.

Sirskiyga og‘ir bo‘ladi, chunki Ukrainaga yordamlar hali tasdiqlanmadi, tasdiqlanishdan keyin ham jarayon davom etguncha Rossiya choralarini ko‘rib bo‘ladi. Umuman olganda, bosib olingan 15-20 foizlik Ukraina yerlarini qaytarib olish imkoni juda ham kam. Ukraina elitasi bosib olingan yerlarni qaytarishdan voz kechishi kerak, ammo Zelenskiy bunga bormaydi hali. Zelenskiy yerlarni qaytarib olish, hatto Qrimni qaytarish vazifasini qo‘yyapti. Bu vazifalar bajarilmas ekan, Ukrainada siyosiy inqiroz kuchayib boradi.

Sirskiy endi taktika qilib, qolgan hududlarga Rossiya qo‘shini kirib kelishining oldini olish va joriy pozitsiyalarni ushlab turishi mumkin. Hozirgi egallangan pozitsiyalar Rossiyani qoniqtiradi aslida, lekin Ukrainani qoniqtirmaydi.

— Bu o‘zgarishni Ukrainani xalqaro qo‘llovchi NATO, AQSh, YeI qanday qabul qiladi?

— Ukrainaning ichki ishi bu. Sirskiy ham oliy qo‘mondon bo‘lmish Zelenskiyga bo‘ysunadi. Zelenskiy g‘arbparast shaxs sifatida G‘arb uchun qulay, ammo boshqa tomondan u professional siyosatchi emas. To‘g‘ri, jamiyatga qanday ko‘rinishni, odamlarni ergashtirishni yaxshi biladi, lekin katta siyosiy tajribasi bo‘lmagani uchun ko‘plab xatolar qildi u. Umuman, Sirskiyning bu lavozimga kelishiga G‘arbda prinsipial e’tiroz bo‘lmaydi, ularning asosiy muloqot qilinadigan shaxs Zelenskiy ular uchun.

— Sirskiyning qo‘mondon bo‘lishi konfliktni hal qilish yo‘lidagi muzokaralarga qanday ta’sir ko‘rsatishi mumkin?

— Qurolli kuchlar rahbariga siyosiy muloqotlar vazifasi yuklatilmaydi. Sirskiyning Moskvada o‘qigani Rossiyaning siyosiy tafakkurini tushunishga yordam berishi mumkin. Lekin hozirgi qurolli kuchlarga kim kelsa ham, u yoki bu shaklda Moskvada o‘qigan bo‘ladi, chunki yaqin o‘tmishda Sovet ittifoqi tarkibida bitta davlat edi. Sirskiyga yuklatiladigan asosiy vazifa esa urush maydonida tashabbusni qo‘lga olish, yangi hududlarga kirishni to‘liq cheklash va imkoniyat bo‘lganda bosib olingan yerlarni qaytarib olish bo‘ladi.

NormuhammadAli Abdurahmonov suhbatlashdi.