G‘arbiy sohildagi rasmiy ma’muriyat (FATH), G‘azo sektoridagi HAMAS harakati va Falastindagi boshqa siyosiy guruhlar yetakchilari 29 fevral kuni Moskvaga yig‘ildi. Bu – Falastinda ichki birlikka erishish uchun yangi imkoniyat bo‘lishi mumkin. Yaqin Sharq masalalari bo‘yicha ekspert Farhod Karimov Kun.uz'ning “Geosiyosat” dasturida bu uchrashuvning muhim jihatlarini sharhlab berdi.
— Falastin muammosida tarixan Rossiyaning roli qanday bo‘lib kelgan?
— Rossiya emas, Moskva deganimiz ma’qulroq. 1947 yili Falastin va Isroil davlatlarini tuzish haqida BMT rezolyutsiyalari chiqqanda sovet ittifoqi bor edi. Sobiq ittifoq Isroil davlati tashkil topishi bo‘yicha rezolyutsiyani qo‘llagan sanoqli davlatlardan biri bo‘lgan. 1945-1946 yillarda bu masala ko‘tarilganda Stalin rad etgan, keyin esa rozi bo‘lishi ko‘pchilikni hayron qoldirgan.
Stalinning yahudiylarga nisbatan fikri yaxshi bo‘lmagan, lekin shunday bo‘lsa ham, siyosiy vosita sifatida foydalanish uchun rozi bo‘lgan: sababi, bu yerlar asosan Buyuk Britaniya koloniyalari bo‘lib, uning nazoratida edi, sovet ittifoqi esa Isroil davlati tuzilishini qo‘llash orqali u yerga kirib borishni maqsad qilgan. 1917 yildan keyin Quddus atrofida joylasha boshlagan yahudiylar keyinchalik Britaniyaga qarshi chiqadi, bizning davlatimizni tuzib beringlar, degan da’vo bilan. Britaniya esa arablar tomonida edi pozitsion jihatdan. Quddusda yahudiylarning radikal ekstremistik guruhlari paydo bo‘ladi, bu vaziyatdan foydalanib Stalin bu yerga kirib kelmoqchi bo‘ldi. U holokost sabab ma’lum muddat sobiq ittifoqqa ko‘chib kelgan yahudiylar orqali Isroilda o‘ziga xayrixoh hukumat shakllantirmoqchi edi.
1947 yilda BMT Xavfsizlik kengashida bu rezolyutsiya birinchi o‘qilishda qabul qilinmagan, keyingi o‘qishda esa kengashning vaqtinchalik a’zo davlatlari orasidan rezolyutsiyaga qarshi bo‘lganlar Stalinning bosimi bilan yig‘ilishda qatnashib, Isroil davlatini shakllantirish uchun ovoz bergan. Stalinning umidlari katta edi, u Isroilda kommunistik hukumat tuzmoqchi edi. Britaniya Isroil davlatini shakllantirish rezolyutsiyasida betaraf bo‘lgan.
Bugungi rasmiy Moskva Yaqin Sharqdagi asosiy o‘yinchilardan emas. 80-yillar oxiri va 90-yillarda Moskva tarafida bo‘lgan Iroq, Suriya kabi davlatlar bor edi, lekin 1947 yilda bu davlatlar bo‘lmagan, arablarning asosiy geosiyosiy yo‘nalishi G‘arb edi. Shunday vaziyatda yahudiylarni qo‘llash Moskvaga imkoniyat bo‘lib ko‘ringan.
Bugun arab davlatlari Vashington va Londondan uzoqlashgan, mustaqil siyosat yuritmoqchi, G‘arb bosimidan chiqish uchun Xitoy va Rossiyaga qarashyapti, shu sabab Pekin va Moskvaga arablar bilan muloqot qilish qulay.
