Ob-havo isishi bilan gormonal o‘zgarish bo‘lishi tabiiy hol. Bu, ayniqsa, iqlimi sovuq o‘lkalarda yashovchilarga ko‘proq bilinadi. Lekin O‘zbekistonda ham fevral oyining ikkinchi yarmi deyarli quyoshsiz o‘tgani va martning dastlabki haftasida harorat biroz ko‘tarilganini (joriy haftada esa yana yog‘ingarchiliklar kuzatilmoqda) hisobga olsak, kayfiyat o‘zgarishi o‘zbekistonliklar uchun ham sezilgan bo‘lishi mumkin.
Gap shundaki, ko‘z to‘r pardamiz yorug‘likka birinchi reaksiya qiladi va uning miqdorini aniqlay oladi. To‘r parda ko‘zning ichki qatlami bo‘lib, optik nerv orqali miya bilan bog‘lanadi.
Miyaga borgan xabardan so‘ng gormonlarda o‘zgarish bo‘ladi, uyqu ritmi va kayfiyat o‘zgarishiga ta’sir qiluvchi melatonin gormoni miqdori me’yorlashadi va kayfiyatimizda yaxshi tomonga o‘zgarish sezamiz, qishki kunlarga qaraganda kamroq uxlashga moyil bo‘lamiz.
Hammasiga havo aybdormi?
Insoniyat doimiy ravishda atrof-muhit tomonidan turli ta’sirlarni boshdan o‘tkazadi. Jumladan, havo ham biz uchun ahamiyatli.
Insonning o‘zini yaxshi kayfiyatda his qilishiga yordam beradigan gormonlar quyosh nuri ta’sirida ko‘proq ishlab chiqariladi. Shuning uchun ham quyoshli kunlar kayfiyatni ko‘taradi.
Lekin bulutli kunlarning ko‘p bo‘lishi melatonin ajralishiga ta’sir qiladi va xafa kayfiyat yuzaga kelishiga sabab bo‘lishi mumkin. Albatta, yomg‘ir, qorli havoning tinchlantiruvchi xususiyati bor, lekin ketma-ket bulutli havo xafalik kayfiyatini chaqirishi mumkin.
Lekin bu hammasi emas
Lekin ob-havosi sovuq, quyoshi kam davlatlarda odamlarda xafalik yuqori, quyoshli o‘lkalarda esa odamlar stressdan xoli degan xulosaga kelish uchun ob-havoning o‘zi yetarli emas.
Sababi dunyoning top baxtli davlatlari ro‘yxatida eng boshida Norvegiya, Shvetsiya, Kanada, Daniya va Finlandiya kabi davlatlar turadi. Ularning ko‘pchiligi iqlimi sovuq o‘lkalar ekani hisobga olinsa, farovonlik va iliq havo o‘rtasida bog‘liqlik borligiga to‘la ishonish qiyin.
Bir qaraganda sovuq va bulutli ob-havo bilan depressiya o‘rtasidagi bog‘liqlik juda aniqday ko‘rinadi. Mavjud qarashlardan biriga ko‘ra, havo bulut bo‘lganda yomon kayfiyatga tushib qolish genetik faktorga ham bog‘liq bo‘lishi mumkin. Masalan, kanadalik va islandiyaliklarda mavsumiy depressiyaga chalinish ehtimoli pastroq. Yana ba’zilar vitamin Dga to‘yingan mahsulotlarni iste’mol qilish ham mavsumiy yomon kayfiyatdan asraydi, degan fikrda.
