Sobiq sovet ittifoqi qulab, dunyoda bir qutblilik yuzaga kelgan paytdan boshlab, diversiya deb atab kelingan hurujlar o‘rnini teraktlar egalladi. So‘nggi o‘n yilliklarda vaqti-vaqti bilan ro‘y berib turgan qonli xunrezliklar u yoki bu siyosiy qarorlarni legitimlashtirish vositalaridan biriga aylanib qoldi.
“Terrorizm”, “terrorchilik akti”, “terakt” kabi atamalar asosan keyingi uch o‘n yillikda, ya’ni sobiq SSSR qulaganidan keyin ishlatila boshladi. Unga qadar ham terrorchilik amaliyotlari bo‘lgan, lekin dunyoda sovuq urush kechayotgan o‘sha davrda, tomonlar asosan “diversiya” degan atamani ishlatishar edi. “Terrorizm” atamasi deyarli ishlatilmas edi.
Diversiya – lotin tilidan olingan bo‘lib, “og‘ishtirish”, “chalg‘itish” degan ma’nolarni beradi. Ta’rifga ko‘ra, opponent tarafning imkoniyatlarini yoki rejalarini izdan chiqarish, chalg‘itish, manipulyatsiya qilish uchun amalga oshiriladigan maxsus amaliyotga aytiladi. Sovuq urush davrida, dunyoda ikki qutb va uning tarafdorlari bo‘lgani uchun har qanday terakt narigi tomonning diversiyasi sifatida ko‘rilgan.
Biroq, bipolyar tizim tugagach, dunyo tartiboti o‘zgardi, g‘arb timsolida markazlashdi va yaqin o‘tmishda “diversiya” deb ataladigan ishlarga, ma’naviy va emotsional so‘z – “terror” degan atama qo‘llanila boshladi.
Ular orasidagi asosiy farqlardan biri – “diversiya”da ziddiyatdagi tomonlar ko‘pligi va ularning kuchlar nisbati yaqinroq ekani tan olinadi, “terror” atamasi bilan esa konstruktiv ko‘pchilik va destruktiv kamchilikka ishora qilinadi.
Teraktlar – siyosiy o‘zgarishlar vositasi
Keyingi o‘n yilliklarda, terrorchilik amaliyoti – dunyo siyosati va davlatlarning ichki va tashqi siyosatini eng kuchli o‘zgartiradigan vositalardan biriga aylandi. 1999 yil 16 fevral portlashlari, AQShdagi 2001 yil 11 sentabr voqealari, 2004 yil martidagi Ispaniya terakti, Rossiyaning o‘zidagi ko‘plab teraktlar shular jumlasidan.
Teraktlar – katta siyosiy vosita sifatida ko‘riladi. O‘zgarishlarni shartlaydi va legitimlashtiradi. Chunki teraktlar kutilmaganda yuz beradi, eng zaif qatlamni nishonga oladi, begunoh insonlar qurbon bo‘ladi. Natijada keng jamoatchilikni katta shokka soladi.
Mana shu emotsional fonda siyosiy qarorlarga asos yaratiladi. Yangi siyosiy konsensus paydo bo‘ladi: “kelinglar, o‘lim jazosini tiklaymiz”, “kelinglar, migrantlarni kiritmaymiz”, “kelinglar, mana shu din yoki millat vakillarini ta’qib qilamiz”...
