Moskvadagi teraktdan keyin bu voqea Rossiya va uning atrofidagi davlatlar uchun uzoq istiqbolda qanday oqibatlar yaratishi asosiy masala bo‘lib qolmoqda. Buni tahlil qilish uchun dunyo va O‘zbekiston tarixidagi eng yirik ikki terakt va ularning tarixiy oqibatlariga nazar solish o‘rinli bo‘ladi.
Yaqinda Moskvadagi Krokus Siti Hollda yuz bergan mudhish jinoyatdan keyin teraktlar mavzusi yana dolzarb bo‘lib qoldi. O‘tgan o‘n yilliklarda teraktlar haqida aytilmagan fikrning o‘zi qolmadi hisob. Lekin teraktlarning uzoq muddatli oqibatlari qanday bo‘ldi yoki bo‘lyapti, bu teraktlardan davlatlar va jamiyatlarga qanday oqibatlar qolyapti, degan savol juda o‘rinli. Bu savolga javob berish uchun keyingi o‘n yilliklarda yuz bergan uch davlatdagi yirik teraktlarni olib, tahlil qilish foydali bo‘ladi.
Yangi, 21-asr AQShda 2001 yilning 11 sentabrida yuz bergan teraktlar bilan boshlandi. Aynan mana shu terakt AQSh va dunyo siyosatini keskin o‘zgartirib yubordi. Haliga qadar bu terakt borasida ko‘plab javobsiz qolayotgan savollar bor. Hozir “buni kim, nima maqsadda qildi?” degan savolga javob izlamaymiz. Bu teraktlar uzoq muddatda AQShga va boshqalarga qanday oqibatlar olib keldi, degan savolga javob izlaymiz.
11 sentabrdan keyin AQSh Afg‘onistonga va Iroqqa bostirib kirdi. Afg‘onistonda 20 yil urush olib bordi. Iroqdan esa, Obama davrida shoshilinch chiqib ketdi. Natijada, shu ikki urush uchun, har xil hisob-kitoblarga ko‘ra, AQSh jami taxminan 2-3 trillion dollar sarfladi. Bir necha minglab askarlari halok bo‘ldi. Lekin na Afg‘onistonda va na Iroqda o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlariga erisha olmadi. Afg‘oniston hokimiyatiga toliblar qaytdi. Iroqda Saddam Husayn yiqilishi bilan AQShning asosiy mintaqaviy opponenti bo‘lmish Eron kuchayib ketdi.
Qolaversa, aynan 11 sentabrdan keyin AQSh ichki va tashqi siyosatida islomofobiya kuchayib ketdi. AQShning Yaqin Sharqdagi an’anaviy arab ittifoqchilari rasmiy Vashingtondan qo‘rqib qolishdi. Saudiya Arabistoni, Arab Amirliklari, Kuvayt, Qatar va boshqa davlatlar Vashingtondan masofa saqlab, yangi geosiyosiy qutb izlay boshlashdi. Bugun, oradan sal kam 23 yil o‘tib, dunyoda yangi geosiyosiy reallik shakllanmoqda. AQSh boshchiligidagi geosiyosiy qutbga qarshi bo‘lgan qutbni “Global janub” deb nomlash urf bo‘lgan va mana shu “Global janub”da arab davlatlari, jumladan, Saudiya Arabistoni, Arab Amirliklari va boshqa arab davlatlari ham ishtirok etmoqda.
Qisqa muddatda 11 sentabr AQSh manfaatlariga xizmat qilgandek ko‘rinadi, lekin uzoq muddatli vaziyatga qaralsa, 11 sentabr AQSh uchun qimmatga tushdi.
