Moskva birjasi sanksiyaga tushdi. Bu rubl kursiga qanday ta’sir qiladi?

Endi Rossiya Markaziy banki valuta kursini qanday belgilaydi?

Bugungi kungacha Rossiya Markaziy banki rasmiy dollar va yevro kurslarini belgilashda birja savdolari haqidagi ma’lumotlardan foydalangan. Moskva birjasiga qarshi sanksiyalar qo‘llangandan so‘ng, regulyator rasmiy dollar va yevroning rublga nisbatan qiymatini bank hisobotlari va birjadan tashqari raqamli platformalardan olingan ma’lumotlar orqali aniqlanishini e’lon qildi.

RF Markaziy banki rublning “yagona bozor kursi” mavjud bo‘lishda davom etishini va’da qilmoqda. Regulyator, shuningdek, aholini ular uchun hech narsa o‘zgarmasligiga ishontiryapti: bunday keyin ham valuta sotib olish va sotish mumkin bo‘ladi. Banklar va moliyaviy kompaniyalar ham bu ularning ishiga ta’sir qilmasligini ta’kidlashgan. Markaziy bankning so‘nggi tahlili natijalariga ko‘ra, valuta savdolarining umumiy hajmida birjadan tashqari bozor ulushi birja bozori ulushidan allaqachon oshib, 58,1 foizni tashkil etgan.

Bu yerda eng asosiy xavf Rossiya moliya tizimining qulay va xavfsiz valuta ayirboshlash vositasidan mahrum bo‘lishidir.

Iqtisodchi Aleksandr Isakovning fikricha, mamlakatda valuta taqchilligi kuzatilmaydi.

“Ehtimol, asosiy ta’sir chet el valutasining tanqisligi bo‘lmaydi, ammo eksportyorlar va importerlar uchun tranzaksiya xarajatlari oshadi”, – deydi Isakov.

Uning fikricha, uzoq muddatli istiqbolda sanksiyalar kapitalning chiqib ketishiga va rublning zaiflashishiga olib keladi.

Renaissance Capital bosh iqtisodchisi Oleg Kuzminning fikricha, dollar va yevro kurslarini hisoblash uchun asos sifatida birjada mavjud bo‘lgan yuanning rublga nisbatan qiymati olinadi.

“Markaziy bank esa dollar-rubl kursini ushbu valutalar emitent davlatlaridan birining Markaziy banki tomonidan belgilangan yuan-dollar kursidan foydalangan holda belgilaydi. Bu amaliyot rublning xalqaro valutalar katta qismiga nisbatan kursini belgilashda ham qo‘llanadi”, deb tushuntirdi Kuzmin.

Markaziy bankning qo‘shimcha qilishicha, agar bank hisobotlari va raqamli platforma ma’lumotlari ham mavjud bo‘lmasa, dollar, yevro va yuanning rublga nisbatan rasmiy kursi avvalgi kundagi qiymatga tenglashtiriladi.

Romanchuk Moskva birjasida dollar va yevrodagi savdolarning to‘xtatilishini “90-yillarga qaytish” deya ta’rifladi.

“Bir paytlar markazlashgan kliring va elektron valuta savdosi ham bo‘lmagan, odamlar yashardi!” – deya yozadi u. Romanchukning fikricha, muqobil elektron platforma paydo bo‘lishi mumkin, ammo u Moskva birjasi o‘rnini birdaniga bosishi imkonsiz.

Rubl zaiflashadimi?

Bloomberg iqtisodchisi Aleksandr Isakovning fikricha, sanksiyalar natijasida rubl ko‘pi bilan 10 foizgacha zaiflashishi mumkin.

“Bu holatda Rossiya banki va Moliya vazirligi stavkalarni ko‘tarish va valuta taklifini oshirish orqali zarbani yumshatishga harakat qiladi”, deya ta’kidlaydi Isakov.

Valuta Rossiyaga birja orqali emas, balki eksport-import kanali orqali kirib keladi. Shu jihatdan, ko‘pchilik mutaxassislar sanksiyalar rublning keskin zaiflashishiga ta’sir qilmaydi, deb hisoblashyapti.

CEPA ilmiy xodimi Aleksandr Kolyandr The Bell nashriga ma’lum qilishicha, sanksiyalar rubl konvertatsiyasining cheklanishi, Rossiyadan valuta olib chiqish qimmatlashishi, rossiyalik eksportyorlar uchun valutani manfaatli kursda sotish qiyinlashishiga olib keladi.

Sanksiyalar va rubl kursi o‘zgarishining O‘zbekistonga ta’siri

Pul o‘tkazmalariga ta’siri. O‘zbekistonga pul o‘tkazmalarining katta qismi Rossiyadagi mehnat muhojirlari hissasiga to‘g‘ri keladi. Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, 2024 yilning I choragi davomida pul o‘tkazmalarining umumiy hajmi 2,5 mlrd dollarni tashkil qilgan. Shundan qariyb 68 foizi – Rossiyadan yuborilgan o‘tkazmalar. Rubl qadrining tushib borishi esa asosiy daromadi xorijdan yuboriladigan mablag‘larga bog‘liq bo‘lgan oilalarni nisbatan kambag‘allashtiradi va ularning iste’moli quvvatini pasaytiradi.

Eksport tushumlariga ta’siri. 2024 yilning yanvar-aprel oylarida Rossiya va O‘zbekiston o‘rtasidagi o‘zaro tovar aylanmasi 3,8 mlrd dollarni tashkil etgan. Shundan, eksport hajmi – 1,02 mlrd dollar. Rossiya bozori O‘zbekiston eksporti uchun asosiy bozor hisoblanadi. O‘zbekistonlik eksportchilar Rossiyaga mahsulot yetkazib berayotganda mahsulot tannarxi Rossiya bozoridagi narxlarga qarab belgilanadi. Valuta kursining o‘zgarishi esa dollar hisobidagi tushumning pasayishiga olib keladi.

Ehtimoliy sanksiyalar xavfi. Sanksiyalar ro‘yxatiga qo‘shilganidan so‘ng, Moskva birjasi “o‘ta xavfli” kontragentga aylandi. Bu esa mazkur birja bilan bilan ishlashi mumkin bo‘lgan O‘zbekistondagi tashkilotlarni ham ikkilamchi sanksiyalar xavfi ostida qoldiradi.