Multfilm: Vatanga investitsiya bilan qaytgan tadbirkorning sarguzashtlari

Hokimning aytgani qilinmasa, “chora” ko‘riladi.

Masalan:

• suv berishmaydi, natijada hosil nobud bo‘ladi;
• eksport miqdorining 2 foizi naqd pul shaklida berilmasa, yana tahdid (batafsil – keyingi ko‘rsatuvimizda);
• yerlarni tortib olish bilan tahdid qilishadi;
• past hosildor yer bo‘lsa ham, paxta ekishga majburlashadi.

Bunday misollarni O‘zbekiston bo‘ylab ko‘p keltirish mumkin. Savol berish payti keldi: nega mamlakatga eksport kerag-u, hokimga kerakmas?!

“Yo‘q, menga kerak!” – deydi u. Unda nega xalaqit qilasan?

O‘zbekistonda juda ko‘pchilik hokimlar tadbirkorlikka to‘siq qo‘yadi. Nega? Shu savolga javob berishga urinib ko‘raylik.

Mantiqni ishga solamiz.

Insonni harakatlantiruvchi narsa – manfaat. Hamma manfaat uchun harakat qiladi. Hokimlar eksportni rivojlantirishdan manfaatdor bo‘lishsa, tabiiyki eksportchilarga yordam berishga urinishadi. Demak, hozir ko‘pgina mahalliy mutasaddilarimiz eksportni rivojlantirishdan ko‘ra, tadbirkorlarni bo‘g‘ib, korrupsiya orqali o‘z cho‘ntaklarini to‘ldirishdan... ko‘proq manfaatdor. Demak, tizim shunday qurilganki, manfaat shu tomonda. Nega unaqa?

Sabablar, ya’ni variantlar haqida bir o‘ylab ko‘ramiz.

Birinchi variant:

Hokimlarga eksportni rivojlantirish buyurilgan, ammo yuqorida qandaydir mansab egasi bor, va o‘sha kimdir “eee, eksportni nima qilasan, ko‘k qog‘ozlardan olib kelib tur menga, ishing “besh” bo‘ladi” deb turibdi. Ya’ni hokim uchun eksportni rivojlantirishdan ko‘ra, tadbirkorlarni “sog‘ib”, “sutni” o‘sha kimgadir olib borib berib turish manfaatliroq, chunki shu asnoda unga ham daromad keladib turadi, ham xotirjam o‘zining qing‘ir “hokimligini” qilib o‘tiradi.

Ikkinchi variant:

Hokimlarga eksportni rivojlantirish buyurilgan, ammo hokimlarning umumiy saviya va kompetentlik darajasi nihoyatda past va ular eksportni rivojlantirib, yuzini yorug‘ qilishdan ko‘ra, tadbirkorlarni qiynab, pulini olib boyishni, fermerlar hosil yig‘im-terimi tashvishida yurgan bir paytda, ular “ko‘k qog‘oz” yig‘im-terimi tashvishida yurishadi, chunki saviya boshqasini taqozo etmaydi.

Uchinchi variant:

Tizimda o‘ziga xos korrupsion “madaniyat”, aniqrog‘i antimadaniyat shakllangan va pastdagilar tepadaglarga qarab o‘rnak oladi: “i-ye, hamma shu ish bilan shug‘ullanayapti-ku” degan kayfiyat bilan hatto biroz vijdoni bor odam ham hokim bo‘lgandan keyin umumiy... “antimadaniyat”ga tobe bo‘ladi.

Albatta, bu variantlar bir-biri bilan qorishib ketgani aniq.

Tadbirkorimiz endi chet elda ko‘rganlarini eslab o‘tiripti: “u yerda boshqacha edi, hokimlar ham boshqacha edi” deb xayol surib o‘tiripti, oqargan sochlarini silab. Nega u yerdagi hokimlar boshqacha? Shu savolga javob berish kerak! Axir, rivojlanmoqchimiz-ku!

Shokir Sharipov