Apokalipsis manzarasi
Peru Andlaridan boshlanadigan Solimoyns daryosi (Braziliyada Amazonkaning o‘rta oqimi shunday ataladi) ilgari eng yirik transport arteriyasi hisoblangan bo‘lsa, hozir kema qatnovi uchun deyarli yaroqsiz holga kelgan. Undagi suv sathi kuzatuvlar tarixidagi eng past darajaga tushib ketdi, uning yirik irmog‘i Tefe esa deyarli butunlay qurib qoldi. Tefe nomli ko‘l ham shunday qismatga duchor bo‘lgan — o‘tgan yili suv haroratining rekord darajada ko‘tarilishi tufayli undagi yuzdan ortiq noyob chuchuk suv delfinlari nobud bo‘ldi. Endilikda bu katta tabiiy suv havzasi mavjud emas. Qirilib ketish arafasida turgan sut emizuvchilar ham yashashga qulay muhitdan ayrildi.
Ko‘p irmoqli, qalin tropik o‘rmonlar bilan o‘ralgan ulug‘vor daryolar hozirda faqat siyrak, begona o‘tlar bilan qoplangan qumli ariqchalarga aylanib qolgan. Bu dahshatli manzaraga Janubiy Amerikadagi misli ko‘rilmagan o‘rmon yong‘inlarining achchiq tutuni ham qo‘shiladi. Yil boshidan buyon qit’ada 346 mingdan ortiq tabiiy yong‘in o‘choqlari qayd etildi, bu esa mutlaq statistik rekord.
Iqlim tartibsizligi faqat Amazoniyani emas, balki butun Braziliyani qamrab olgan. Mamlakat hududining taxminan uchdan ikki qismi qurg‘oqchilik iskanjasida. Bu esa Hindiston hududiga teng ulkan maydon. Ba’zi hududlar aholisi 100, hattoki 150 kundan beri bir tomchi yomg‘ir ko‘rmagan.
Tashnalik, kasalliklar va iqtisodiyotga zarba
Amazonka havzasidagi ko‘plab aholi punktlari suv sathining falokatli pasayishi oqibatida dunyodan butunlay uzilib qoldi, chunki bu joylarda qayiqlar yagona transport vositasi hisoblanadi. Daryo bo‘ylarida yashovchi jamoalarni loyqa ko‘lmaklar, orolchalar va qum tepaliklari o‘rab turadi. Mahalliy aholi jaziramada qayiqlarini qum ustidan sudrab, hali qurib ulgurmagan irmoqlarga yetib olishga, so‘ngra yaqin atrofdagi shaharlarga borishga majbur bo‘lmoqda. U yerda odamlar banan yoki manioka sotib, oziq-ovqat, dori-darmon va boshqa zarur narsalarni xarid qiladi.
“Ilgari keksalar bir oylik qurg‘oqchilikdan keyin doim bir oylik suv toshqini bo‘lishini aytishardi. Ammo endi bunday emas – iqlim butunlay buzilgan”, — deydi Alto-Solimoins mikrohududi vakili Barrozu Ortega.
