Ilk antibiotikni 1928 yil Aleksandr Flem kashf qilgan va uni qo‘llash o‘tgan asrning 30-yillaridan boshlangan. Shundan beri qariyb 1 asr o‘tdi va oldin kashf qilingan antibiotiklarning ta’siri bo‘lmay qoldi. Endi insoniyat yangi dorilarni ishlab chiqish muammosi qarshisida turibdi. Bakteriyalarning antibiotikka chidamliligi (BACh) – antimicrobial resistance (ARM) global sog‘liq, oziq-ovqat xavfsizligi va rivojlanishga eng katta tahdidlardan biri sifatida ko‘rilyapti.
Antibiotikka chidamlilik nima degani?
Antibiotikka chidamlilik – bakteriya, zamburug‘, parazit kabilarga antibiotik dorilarining ta’sir qilmay qo‘yishi. Natijada infeksiyalar tez tarqaladi va ularni davolash ancha qiyinlashib qoladi.
2019 yilda kasalliklar ko‘p tarqaladigan mamlakatlarda o‘lim ko‘rsatkichlari antibiotikka qarshi chidamlilik bilan bog‘liq bo‘lgan. BACh hamma mamlakatlardagi sog‘liqni saqlash sohasiga ta’sir qiladi. Faqat uning ta’sir darajasi qayerdadir ko‘p bo‘lsa, boshqa bir yerda kamroq. Eng og‘ir vaziyat Afrikada kuzatiladi. Ayniqsa “superbag” deb ataladigan bakteriyaning ba’zi turlari rivojlanib, davolanishning bir nechta bosqichiga ham chidamli bo‘lib qolgan.
BACh bo‘yicha yuqori darajadagi aniq ma’lumotlar yo‘q. Lekin shunga qaramay, tadqiqotchilar infeksiyali kasalliklar past daromadli davlatlarda ko‘p uchrashini aytadi.
BACh qanday muammoga sabab bo‘ladi?
BACh 2019 yilda dunyo bo‘ylab to‘g‘ridan to‘g‘ri 1,27 million odamning o‘limiga sababchi bo‘lgan va yana 4,95 million o‘limga turli darajada bog‘liq ekani aniqlangan. Jahon banki hisob-kitoblariga ko‘ra, BACh 2050 yilga borib sog‘liqni saqlash sohasini 1 trillion dollar qo‘shimcha xarajatlarga olib borishi mumkin. 2030 yilga borib yiliga 1-3,4 trillion dollargacha yalpi ichki mahsulotda yo‘qotishlarga sabab bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari, qo‘shimcha 24 million odamni og‘ir qashshoqlikka yetaklashi mumkin. Prognozlarga ko‘ra, BAChning OIV va OITS yoki malariadan ko‘ra ko‘proq o‘limga sabab bo‘lishi va bu 2050 yilgacha har yili 10 million odamni hayotdan olib ketishi
