«Manfaatlar töqnaşuvi töğrisida»gi qonunning jamiyat va davlat uçun ahamiyati
|15:05 / 13.12.20249 53311 min
2024 yil 6 dekabrda kuçga kirgan «Manfaatlar töqnaşuvi töğrisida»gi qonun jamiyat va davlat uçun muhim ahamiyatga ega bölib, uning qabul qilinişi oçiqlik va şaffoflikni ta’minlaş, şuningdek, korrupsiya kabi salbiy holatlarni bartaraf etişda sezilarni örin egallaydi.
Manfaatlar töqnaşuvi deganda şaxsning lavozim majburiyatlarini lozim darajada bajarişiga ta’sir körsatişi mumkin bölgan vaziyat tuşuniladi.
Mazkur qonun manfaatlar töqnaşuvini tartibga soliş, unga oid munosabatlarni aniqlaş, manfaatlar töqnaşuvi haqida axborotni oşkor qiliş va uni bartaraf etiş böyiça çora-tadbirlarni belgilaydi. Şuningdek, qonun davlat taşkilotlaridagi xodimlarning huquq va majburiyatlarini aniq tartibga soladi.
Bu avvalo har qanday sohadagi rivojlaniş illati bölmiş korrupsiya holatlarining oldini oladi, ya’ni şaxsning öz mansab yoki xizmat mavqeyini şaxsiy manfaatlari maqsadida qonunga xilof ravişda foydalanişi yölidagi xatti-harakatlarining bir qismini bartaraf etadi, davlat budjetining (xalq mablaği) noqonuniy özlaştirilişining oldini oladi, davlat taşkilotlarida mehnat munosabatlari va davlat xaridlarining oçiqligini va şaffofligini ta’minlaydi.
Avvalo qonun davlat organlariga va mahalliy davlat hokimiyati organlariga, davlat muassasalariga, davlat unitar korxonalariga, davlat maqsadli jamğarmalariga, şuningdek, ustav fondida davlat uluşi 50 foiz miqdorda va undan ortiq bölgan aksiyadorlik jamiyatlariga nisbatan tatbiq etiladi.
Şuningdek, mazkur Qonun öz ustav fondida (ustav kapitalida) davlat organlarining yoki boşqa taşkilotlarning uluşi jami 50 foiz miqdorda va undan ortiq bölgan yuridik şaxslarga nisbatan faqat ularning davlat xaridlari sohasidagi munosabatlariga ham tatbiq etiladi.
Davlat organi yoki boşqa taşkilot xodimlariga örnatiladigan çeklovlar
Qonun bilan manfaatlar töqnaşuvining oldini oliş maqsadida davlat organlari va boşqa taşkilotlar xodimlariga nisbatan çeklovlar belgilandi.
Jumladan, qonunda xodimlar şaxsiy naf olişga, manfaatlar töqnaşuvi haqidagi axborotni oşkor etiş çoğida ma’lumotlarni yaşirişga, böysunuvçi yoki nazoratidagi taşkilotlarda örindoşlik böyiça işlaşga, tijorat taşkilotlarining ta’sisçisi bölişga, özi mehnat faoliyatini amalga oşirayotgan davlat organi yoki boşqa taşkilotning nazoratida bölgan tadbirkorlik faoliyati sub’yektining aksiyalariga yoki ustav fondidagi uluşlariga egalik qilişga, uning boşqaruv organi a’zosi bölişga, özi mehnat
Mavzuga oid
(xizmat)
faoliyatini amalga oşirayotgan davlat organlarida yoki boşqa taşkilotlarda öziga yoki öziga aloqador şaxslarga taalluqli bölgan işlarni körib çiqişda vakil sifatida iştirok etişga, özi mehnat
(xizmat)
faoliyatini amalga oşirayotgan taşkilotning mol-mulkini sotib olişda yoki ijaraga olişda özi iştirok etişga haqli emasligi nazarda tutilgan.
Manfaatlar töqnaşuvini aniqlaş mexanizmlari
Qonunda manfaatlar töqnaşuvini aniqlaş böyiça quyidagi qoidalar nazarda tutilgan bölib, unga köra manfaatlar töqnaşuvi holatlari:
davlat xaridlari jarayonida olingan takliflardan, xarid komissiyasi majlislarining bayonnomalaridan, tuzilgan şartnomalardan;
manfaatlar töqnaşuvi töğrisidagi murojaatlaridan yoki xabarlaridan;
tijorat taşkilotlarining affillangan şaxslari va yakuniy naf oluvçilari (benefitsiarlari) röyxatlaridan;
Özbekiston Respublikasi Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalining tadbirkorlik sub’yektlarini röyxatdan ötkaziş modulidan;
«FHDYo Yagona elektron arxivi» axborot tizimidan;
«Yagona milliy mehnat tizimi» idoralararo apparat-dasturiy majmuidan;
Qimmatli qoğozlar markaziy depozitariysidan;
maxsus vakolatli davlat organi tomonidan ötkazilgan örganiş natijalari böyiça kiritilgan taqdimnomasidan aniqlanadi.
Manfaatlar töqnaşuvi hollarini tartibga soliş çoralari
Qonunda manfaatlar töqnaşuvi hollarini tartibga soliş uçun quyidagi çoralar qöllanişi belgilangan:
manfaatlar töqnaşuvi yuzaga kelgan taşkilot xodimini manfaatlar töqnaşuvi yuzaga kelmaydigan boşqa rahbarning böysunuviga ötkaziş;
xodimni manfaatlar töqnaşuvi yuzaga kelişi mumkin bölgan kollegial organ tarkibidan çetlaştiriş;
xodimning lavozim majburiyatlari yoki xizmat vakolatlari doirasini qayta körib çiqiş;
xodimning manfaatlar töqnaşuviga olib kelişi mumkin bölgan axborotidan va hujjatlaridan foydalanişiga çeklovlar belgilaş;
xodimning yakka tartibda qarorlar qabul qilişga doir vakolatlari ustidan kollegial nazoratni ta’minlaş;
xodimga özidagi şaxsiy manfaatdorlikni qonunçilikka muvofiq bartaraf etişi töğrisida takliflar taqdim etiş;
xodim tomonidan davlat organining yoki boşqa taşkilotning manfaatlariga zid bölgan şaxsiy manfaatdorligidan voz keçişi;
xodimning roziligi asosida uni avvalgi lavozimiga teng boşqa lavozimga ötkaziş yoki mehnat şartnomasini (kontraktni) umumiy asoslarda bekor qiliş.
Masalan, bir taşkilotda tuzilgan komissiyada körib çiqilayotgan masala komissiyaning bir a’zosiga bevosita aloqador ekanligi aniqlandi va bu vaziyatda mazkur komissiya a’zosini komissiya a’zoligidan çiqariş manfaatlar töqnaşuvining oldini oliş böyiça qöllangan oqilona çora hisoblanadi.
Qonunga rioya etilişini örganiş böyiça işçi guruh tomonidan amalga oşirilgan işlar
Mazkur işçi guruh tomonidan qonunni amalga oşiriş böyiça namunaviy dastur işlab çiqilib, mahalliy davlat hokimiyati organlariga yuborildi.
Işçi guruh tomonidan Qoraqalpoğiston Respublikasi Vazirlar Kengaşi, viloyatlar va Toşkent şahar hokimliklarida qonunning mazmun-mohiyatini tuşuntiriş va uning talablariga rioya etilişi böyiça seminarlar ötkazildi.
Davlat organlari va taşkilotlari xodimlarining huquqiy bilim va könikmalarini oşiriş böyiça öqitiş reja-jadvali va “Manfaatlar töqnaşuvi holatlarini aniqlaş, ularni bartaraf etiş hamda oldini oliş” mavzusi böyiça qisqa muddatli tematik kursning öquv dasturi tasdiqlandi.
Qonunning mazmun-mohiyatini keng tarğib qilişga qaratilgan huquqiy tarğibot materiallari töplami (annotatsiya, slayd, infografika) tayyorlanib Yagona huquqiy axborot almaşiş tizimi orqali 86 ta vazirlik va idoralarga, 9 455 ta mahallalarga hamda hududiy adliya organlariga yetkazildi.
Qonunda belgilangan talablarga mahalliy davlat hokimiyati organlarida rioya etilişi böyiça örganişlar ötkazildi va aniqlangan manfaatlar töqnaşuvi holatlarini bartaraf etiş çoralari körildi.
Huquqiy bilim va könikmalarni oşiriş
Davlat organlari va taşkilotlari xodimlarining huquqiy bilim va könikmalarini oşiriş böyiça öqitiş reja-jadvali va “Manfaatlar töqnaşuvi holatlarini aniqlaş, ularni bartaraf etiş hamda oldini oliş” mavzusi böyiça qisqa muddatli tematik kursning öquv dasturi tasdiqlandi.
Tasdiqlangan öqitiş reja-jadvaliga muvofiq hozirgi kunga qadar 42 ta davlat organi va taşkilotlarining 7 300 ga yaqin xodimlari masofaviy şaklda öqitilib, bilim va malakasi oşirildi.
Şu bilan birga, Qonun mazmun-mohiyati yuzasidan test savollari işlab çiqilib, vazirlikning maxsus test.adliya.uz saytiga joylaştirildi va davlat organlari va taşkilotlarining boşqaruv xodimlarining test sinovlarida iştiroki ta’minlandi.
Jamoatçilik va ekspertlar iştirokining ahamiyati
Milliy va xorijiy ekspertlarni jalb etgan holda, nodavlat notijorat taşkilotlar, fuqarolarning özini özi boşqariş organlari hamda ommaviy axborot vositalari vakillari uçun manfaatlar töqnaşuvini aniqlaş va bartaraf etiş yuzasidan maxsus öquv treninglar reja-jadvali tasdiqlandi va nodavlat notijorat taşkilotlar vakillari uçun onlayn öquv seminar, hamda OAV vakillari uçun maxsus öquv treninglar taşkil etildi.
Şu bilan birga, fuqarolarning özini özi boşqariş organlari uçun «Manfaatlar töqnaşuvi tuşunçasi va uni hal qiliş çoralari» mavzusini öz içiga olgan maxsus öquv kurslar taşkil etildi. Bugungi kunga qadar uşbu kurslarda 5420 nafar mahalla raisi öqitildi.
Bundan taşqari, Germaniyaning K. Adenauyer jamğarmasining Özbekiston Respublikasidagi vakolatxonasi va Fondning Osiyoda qonun ustuvorligi dasturi bilan hamkorlikda «Davlat muassasalarida korrupsiyaning oldini oliş sohasidagi tizimli islohotlar asosida yuridik kadrlarning malakasini oşiriş» mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya taşkil etildi.
Qonunning amaliyotda keng qöllanilişini ta’minlaşda jamoatçilikning iştiroki juda muhim hisoblanadi. Mazkur Qonunning özida ham davlat organlari va taşkilotlarga manfaatlar töqnaşuvining oldini olişda örnak bölayotgan xodimlarni rağbatlantiriş çoralarini köriş böyiça qoida nazarda tutilgan.
Şunga asosan Adliya vazirligi tizimida manfaatlar töqnaşuvining oldini olişda örnak bölayotgan adliya organlari va muassasalari xodimlarini rağbatlantiriş böyiça adliya vazirining tegişli buyruği qabul qilindi.
Bu kabi işlar boşqa davlat organlari va taşkilotlari tomonidan ham amalga oşirilişi lozim.
Bundan taşqari, Korrupsiyaga qarşi kuraşiş agentligi bilan hamkorlikda manfaatlar töqnaşuvi holatlarini aniqlaşda faol yordam bergan şaxslarni rağbatlantiriş tartibi va miqdorlarini belgilaş masalalari körib çiqilmoqda.
Şu bilan birga mavjud manfaatlar töqnaşuvi töğrisidagi xabarnoma, ehtimoliy manfaatlar töqnaşuvi töğrisidagi deklaratsiyalar va manfaatlar töqnaşuvini hisobga oliş reyestrining namunaviy şakllari (röyxat raqami 3569, 2024 yil 21 oktyabr) tasdiqlandi.
Qonun buzganlarga javobgarlik çoralari
Qonun qabul qilinganidan manfaatlar töqnaşuvi töğrisidagi qonunçilik talablarini bajarmaslik uçun javobgarlikni nazarda tutuvçi norma Ma’muriy javobgarlik töğrisidagi kodeksga kiritildi.
Unga köra, davlat organining yoki boşqa taşkilotning mansabdor şaxsi yoki xodimi tomonidan manfaatlar töqnaşuvi töğrisidagi qonunçilikda nazarda tutilgan manfaatlar töqnaşuvi mavjudligi haqida xabar bermaslik BHMning 3 baravaridan 5 baravarigaça miqdorda jarima solişga sabab böladi.
Xuddi şunday huquqbuzarlik ma’muriy jazo çorasi qöllanganidan keyin bir yil davomida takroran sodir etilgan bölsa BHMning 5 baravaridan 10 baravarigaça miqdorda jarima solişga sabab böladi.
Şuningdek, kodeksda Davlat organining yoki boşqa taşkilotning mansabdor şaxsiga ma’lum bölib qolgan, manfaatlar töqnaşuvi töğrisidagi qonunçilikda nazarda tutilgan mavjud yoki ehtimoliy manfaatlar töqnaşuvini tartibga soliş yuzasidan çoralar körmaslik uçun ham javobgarlik belgilab ketildi.
Yuqoridagilar bilan bir qatorda Qonunni amaliyotga keng joriy qiliş böyiça Korrupsiyaga qarşi kuraşiş agentligi bilan hamkorlikda köplab işlar amalga oşirilib kelinmoqda.
Şu bilan birga, Manfaatlar töqnaşuviga qarşi butun jamiyat birgalikda kuraşişi yaxşi samara beradi. Şu sababli fuqarolarimizdan uşbu masalaga nisbatan befarq bölmasliklarini sörab qolamiz.
