40 xonali katta bino – Navoiy tug‘ilgan kunda uning muzeyiga borish nega noqulay?

Muzeyning birinchi qavatida qo‘lida kitob tutib turgan oq rangdagi Navoiy haykali turibdi. Haykal yonidan o‘tib, shoir uchun ajratilgan zallarni aylanib chiqishingiz mumkin.

Zallarda dastlab temuriy shahzodalar rasmlari va ular qurgan saltanatga oid ma’lumotlar, eksponatlar joylashtirilgan. Keyin Navoiy ustozlari, zamondoshlari, hukmdor Husayn Boyqaro hukmronlik yillariga oid ma’lumotlar berib borilgan.

Birinchi qavatning o‘zida Navoiy uchun 7-8 xona ajratilgan. Xonalar juda keng. U yerda shoir asarlarining ilk qo‘lyozmalaridan tortib, 21-asrda nashr etilgan bir necha tomli kitoblarigacha joylashtirilgan. Xonalarda ijodkor asarlari qahramonlarini eslatuvchi rasmlar chizilgan. Bu tashrif buyuruvchini zeriktirib qo‘ymaydi.

Ikkinchi qavatdan ham Navoiy ijodiga oid eksponatlar joy olgan. Muzeyda yig‘ilgan 2 mingdan ortiq qo‘lyozma 20-asrning 70-yillarida xalq orasiga uyushtirilgan ekspeditsiyalar natijasida jamlangan. Ma’lumotlarga ko‘ra, muzeyga Parij milliy kutubxonasi, Istanbul To‘pqopi saroyi kutubxonasi, Oksforddagi Bodli kutubxonasi va Hindistondagi fondlarda saqlanayotgan qo‘lyozmalarning mikrofilmlari, kitobat san’ati va Sharq miniatyuralari noyob namunalarining rangli slaydlari olib kelingan.

Muzey qo‘lyozmalar fondida umumiy soni 1000 dan ortiq qo‘lyozmalar, 2000 ga yaqin bosma kitoblar saqlanadi. Bu, asosan, o‘zbek mumtoz adabiyoti namunalaridan iborat (Mahmud Zamahshariyning «Muqaddamat ul-adab» asarining dunyoda yagona to‘rt tilli qo‘lyozmasi, Boburning «Mubayyin» asari, Abdurahmon Jomiyning «Kulliyoti» va b.). 2001 yil muzey qo‘lyozmalar fondi yana bir noyob manba bilan boyidi. O‘zbekiston birinchi prezidenti Islom Karimov Alisher Navoiyning «Xazoyin ul-maoniy» asarining 17-asrda ko‘chirilgan nodir nusxasini muzeyga hadya qilgan.

Qavatning bir burchagida ramziy ma’nodagi Navoiy ijodxonasi yasalgan. Zal bo‘ylab yuraversangiz, uning Afg‘onistonda qolgan maqbarasi maketiga ko‘zingiz tushadi.

Uchinchi qavatga ko‘tarilishingiz bilan, sizni Bobur haykali kutib oladi. Bu yerda Bobur ijodi bilan yaqindan tanishasiz. Kuzatuvchi bu qavatda, Bobur zamoni va undan keyin 19-asrgacha ijod qilgan adiblar, shoir va yozuvchilar bilan tanishadi. Ular orasida Avaz O‘tar, Mashrablardan tortib, Uvaysiy Nodiralar hayoti va ijodi bilan tanishish mumkin. Shuningdek, xonalarda o‘z davriga oid kiyimlar va turli buyumlarni uchratasiz.

To‘rtinchi qavat esa jadidlar davr namoyandalari bilan boshlanib, baxshilar-u, zamonaviy o‘zbek adabiyoti namoyandalari eksponatlaridan tashkil topgan. O‘zbek adiblarining arxivini tavsiflash bo‘limida milliy uyg‘onish davrining yetuk siymolari – Behbudiy, Fitrat, So‘fizoda, Haziniy, Hamza, Cho‘lpon va boshqalar hayoti va ijodi haqida ma’lumot beruvchi materiallar (kartina, turli inshootlar maketi, kitob, qo‘lyozma nusxalari, dastxatlar va boshqalar) bor. Keyingi zallarda esa Abdulla Qodiriy, Ayniy, G‘afur G‘ulom, Oybek, Shayxzoda va kabi ulkan adabiyot namoyandalari haqida ko‘rgazma materiallari joylashgan.

Rasmlardan ham sezgan bo‘lsangiz kerak, muzey ancha ta’mirtalab ahvolga kelib qolgan. Xonalarda devor bo‘yoqlari ko‘chib tushgan, xonalarning o‘zi esa yaxshiga sovuq. Muzeyga imkon qadar quyosh yaxshi nur sochib turgan paytda borish kerak, chunki xonalardagi chiroqlar eksponatlarni yaxshi yoritmaydi. Bu tashrif buyuruvchiga noqulaylik tug‘dirishi mumkin.

Zuhra Abduhalimova, Kun.uz muxbiri