Davlatlararo munosabatlarni kuzatganda, “ittifoqchilik munosabatlari” haqida eshitib qolishingiz mumkin. Xo‘sh, “ittifoqchilik munosabatlari” nima degani? “Ittifoqchilik”ning huquqiy, yuridik ta’rifi bormi? Davlatlar nima uchun o‘zlariga ittifoqchi davlatlar va munosabatlarni rivojlantirishadi?
Avvalo aytish kerakki, “ittifoqchilik” borasida yuridik ta’rif mavjud emas. Ittifoqchilik munosabatlari – to‘liq siyosiy tushuncha, siyosiy mazmun va mohiyatga ega. Ittifoqchilik munosabatlarini o‘rnatayotgan davlatlar, “ittifoqchilik” degan atamaga, o‘zlarining siyosiy an’analari, ehtiyojlari va qarashlaridan kelib chiqib, ma’no-mazmun berishadi. Shuning uchun davlatlar o‘rtasida o‘rnatilgan “ittifoqchilik” aynan bir xil ma’noni, mazmunni, ohangni va hamkorlikni anglatmasligi mumkin.
Ittifoqchilik munosabatlari – davlatlar o‘rtasidagi munosabatlarning eng yuqorisi, cho‘qqisi hisoblanadi. Davlatlar, o‘zaro ittifoqchilik munosabatlarini o‘rnatar ekan, bu degani, har qanday ob-havoda – siyosiy va geosiyosiy turbulentlik holatlarida ham, ushbu davlatlar bir-biriga ishonadi va ishonishi kerak degani bo‘ladi. Ular o‘rtasida urush bo‘lishi mumkin emas, ziddiyatlar va mojarolar o‘sib bormasligi, agar qandaydir masalalarda muammoli vaziyat paydo bo‘lsa – tomonlar o‘zaro hurmat va do‘stlik ruhiyatida ushbu muammolarni bemalol hal qilishlari nazarda tutiladi. Qolaversa, “ittifoqchilik” – uni imzolagan davlatlar uchun og‘ir vaziyatlarda bir-biriga tayanishi mumkin, degan siyosiy ma’noni beradi.
O‘zbekiston 1991 yil davlat mustaqilligiga erishgan bo‘lsa, o‘tgan 34 yil davomida 4 ta davlat bilan ittifoqchilik munosabatlariga kirishdi.
O‘zbekistonning birinchi ma’muriyati davrida, davlatimiz faqat bitta davlat bilan – Rossiya Federatsiyasi bilan ittifoqchilik kelishuvi imzoladi. Bu kelishuv – 2005 yilning noyabr oyida imzolandi. Rossiya Federatsiyasi bilan imzolangan bu ittifoqchilik munosabati, murakkab siyosiy va geosiyosiy kontekstga ega. 2005 yil may oyida Andijon shahrida bo‘lib o‘tgan voqealardan so‘ng, G‘arb davlatlari, Yevropa Ittifoqi bu voqealarni xalqaro tergov qilishga chaqirgan edi. Mana shu fonda O‘zbekiston Xitoy Xalq Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi bilan jiddiy yaqinlashadi, va 14 noyabrga kelib, Moskvada ittifoqchilik munosabatlari to‘g‘risidagi kelishuv imzolanadi. Rossiya bilan ittifoqchilik – prezident Karimov boshqaruvi davrida o‘rnatilgan yagona ittifoqchilik munosabatlari bo‘ldi.
2016 yilda hokimiyat o‘zgargach, O‘zbekiston “ittifoqchilik” tushunchasini mutlaq boshqacha talqin qilib boshladi. Bu tushunchaga taktik emas, haqiqatda strategik ma’no-mazmun berdi, mintaqaviy va turkiy o‘zlik mezoni orqali qaray boshladi.
