NYT Kursk oblastida okkupatsiyadan keyingi hayot haqida reportaj tayyorladi

Mahalliy aholi vakillarining köpçiligi Haytmannga Ukraina bilan yaqin aloqalari haqida aytib berişgan. Jurnalist bilan suhbatlaşganlardan biri Lyubov Blaşçuk — Ğarbiy Ukrainada tuğilgan. Oksana Lobodovaning ham Xarkivda yaşovçi qarindoşlari bor. Şu bilan birga, bu odamlar uruş sabablari haqida gap ketganda, Rossiya propagandasi tezislarini takrorlaydi: göyoki bu işlarning barçasi NATOni kengaytirişga harakat qilingani, «ukrainlarning miyalari yuvilgani» va hokazolar tufayli sodir bölmoqda.

Ular şuningdek, rossiyalik harbiylar ham, ukrain harbiylari ham özini yaxşi tutişgani haqida gapirişgan: tibbiy yordam körsatilgan, oziq-ovqat bilan ta’minlaşgan. «Ular bir-biri bilan uruşişdi, bizga esa heç kim teginmadi», — degan Haytmanning suhbatdoşlaridan biri.

Jurnalist çeçenlarning «Axmat» maxsus topşiriqli bölinmasi jangçilari bilan ham gaplaşgan, bu jangçilar hududni ozod etişdagi hal qiluvçi bölgan «Truba» («Potok») amaliyotida iştirok etgandi. 2025 yil martida rossiyalik harbiylar Sudjani şturm qilişda gaz quvuri orqali harakatlanib, ukrain pozitsiyalarini aylanib ötgan va ularning ortidan çiqqandi. Harbiylardan biri amaliyot oxirida köriş qobiliyati yomonlaşgani va tana harorati kötarilib ketgani haqida aytadi. «Axmat» komandiri Apti Alaudinov esa Haytmannga jangçilaridan biri zaharlanib vafot etgani, ikki harbiy salomatligidagi muammolar tufayli xizmatdan böşatilgani, boşqalari uzoq vaqt davolanişini ma’lum qilgan.

Haytmann front zonasiga qanday borib qolgani The New York Times materialida izohlanmagan. Şu bilan birga, muallifning özi unga «vaqti-vaqti bilan» «Axmat» jangçilari hamrohlik qilgani va uşbu bölinma komandiri Apti Alaudinov bilan telegram orqali aloqada bölib turganini aytadi. Keyinroq Alaudinov «Rossiya 1» telekanali efirida Haytmanning reportajini maqtadi, uning sözlariga köra, bu material ğarb auditoriyasiga Kursk oblastida bölayotgan voqealarning «asl manzarasi»ni yetkazgan.

Harbiy harakatlar maydonining Rossiya nazorati ostidagi qismidan olingan ma’lumotlarning aksariyati, jumladan, ma’lum bir odamlarning hayoti haqidagi hikoyalar hukumat propagandaçilari va Z-blogerlar tomonidan beriladi. Rossiyadagi jurnalistlar, jumladan ğarb naşrlari uçun işlaydigan mustaqil jurnalistlar kamdan kam hollarda front çiziğiga yoki heç bölmaganda unga yaqin joyga boriş uçun akkreditatsiya oliş imkoniyatiga ega böladi. 2022 yilda «Kommersant» muxbirlari Donetsk va Mariupolga borişgan, şundan söng gazeta öz reportajlarida köp narsaga sukut saqlagani va senzuraga yon bergani uçun tanqidga uçragandi.

Kursk oblasti böyiça esa, region gubernatori Aleksandr Xinşteyn 2025 yil martida, ukrainlar okkupatsiyasining yakuniy davrida va hudud ozod etilganidan keyingi kunlarda bu yerga xorijiy naşrlarning 93 vakili kelgani, ular orasida ğarbliklar ham bölganini aytgandi. Ulardan heç biri batafsil reportaj taqdim etmadi.

RF prezidenti matbuot kotibi Dmitriy Peskov töğridan töğri ayni vaqtda Rossiyada «harbiy senzura vaqti» ekanini tan olgandi. 2022 yildan buyon mamlakatda «rossiyalik harbiy xizmatçilar töğrisidagi feyklar» va «armiyani obrösizlantiriş» haqidagi qonun amal qiladi, unga köra, uruş haqida rasmiy versiyadagidan (ya’ni Mudofaa vazirligi hamda boşqa davlat organlari tarqatgan press-relizdan) farq qiluvçi notöğri ma’lumot tarqatganlik uçun 10 yilgaça ozodlikdan mahrum etiliş mumkin.

Rossiyaning keng kölamli bosqini boşlanganidan keyin Ukrainada ham harbiy senzura joriy etilgan: Rossiyaning tajovuzkorligi va Ukraina hududlarini bosib olişini oqlaş, qonuniy deb tan oliş va inkor etiş jinoiy javobgarlikka tortiladi. Ammo xalqaro jurnalistlar u yerda işlaşni davom ettirmoqda - keng kölamli uruşning dastlabki oylarida u yerda Rossiyaning mustaqil naşrlari muxbirlari ham bölgan. Associated Press xodimlari, ukrainalik Yevgeniy Maloletka va Mstislav Çernov Mariupoldan qilgan reportajlari uçun 2023−2024 yillarda Pulitser mukofoti hamda «Hujjatli film» nominatsiyasida «Oskar» mukofotini qölga kiritdi.

Nanna Haytmanning bu maqolasi The New York Times naşrida e’lon qilingani va ayniqsa uning «Axmat» bilan yaqindan hamkorlikda işlagani fakti — Ukrainadagi rasmiy şaxslar ğazabiga sabab böldi. Ukraina taşqi işlar vazirligi rasmiysi Georgiy Tixiy şunday degan: «The New York Times’da voqealarni rossiyalik harbiy jinoyatçilar bilan birgalikda yoritişni ma’qul körgan odam eng ahmoqona qarorni qabul qilgan. Bu balans yoki „tarixning ikkinçi tomoni“ emas. Bu şunçaki Rossiya propagandasiga auditoriyani çalğitişga imkon berişdir».

Dezinformatsiyaga qarşi kuraşiş markazi (Ukrainadagi davlat organi) şuni qayd etadi: reportajda hatto Rossiya Ukrainaga hujum qilgani ham eslanmagan, tinç ukrainlar Rossiya tajovuzidan aziyat çekayotgani haqida ham biror söz yöq. «Bir tomon tajovuzkor bölgan uruşda kontekstni keltirmagan holda betaraflik qiliş dezinformatsiyaga aylanadi», — deyilgan idora bayonotida.

Hozirça Haytmann ham, The New York Times ham Rossiya propagandasini qöllab-quvvatlaş haqidagi ayblovlarga rasman munosabat bildirmadi.