Nega kuzda shamollash ko‘payadi?
Kuz faslida tonggi havo sovuq, kun davomida nisbatan iliq, kechqurun yana salqin bo‘lishi keng tarqalgan hodisa. Ana shu keskin farqlar odamlarning sog‘lig‘iga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Avvalo, kun davomida ob-havo o‘zgarishi organizmni stressga soladi. Tanamiz har bir harorat o‘zgarishiga moslashish uchun energiya sarflaydi. Ertalab sovuq bo‘lganda teri va tomirlar torayadi (vazokonstiriksiya), tana issiqlikni saqlashga harakat qiladi; kunduzi issiq bo‘lganda esa aksincha qon tomirlari kengayadi. Bu tez-tez takrorlansa, organizm “doimiy moslashish” holatida qoladi va stress gormoni (masalan, kortizol) darajasi oshadi.
Qisqa muddatli stress immun tizimning ayrim qismlarini zaiflashtiradi: organizm shoshilinch “tezkor javob”ga e’tibor qaratib, uzoq muddatli himoya funksiyalarini to‘liq boshqara olmasligi mumkin. Oqibatda organizmning mikroblarga qarshi kurashish samarasi pasayadi.
Kuz kelganidan keyin atmosferada yozda to‘plangan issiqlik sekin-asta tarqalib ketadi va harorat pasayishi bilan havodagi absolyut namlik (ya’ni suv bug‘i miqdori) kamayadi. Sovuq havo issiq havoga qaraganda namlikni uzoq “ushlab” tura olmaydi, shu bois kuz va qishda havoning quruqligi ko‘proq seziladi. Havoda namlik kamayganda viruslar uzoqroq yashaydi va tezroq tarqaladi. Shu bilan birga, past namlik burundagi himoya qatlami faoliyatini susaytirib, viruslarga yo‘l ochib beradi.
Kuzda infeksiya ko‘payishining yana bir sababi — ijtimoiy hayot faollashuvi. O‘quv yili boshlanib, bolalar sinfxonalarda ko‘p vaqt o‘tkazadi, kattalar yopiq joylardagi yig‘ilish va turli ijtimoiy tadbirlarda qatnashadi. Mazkur holat viruslarning odamdan odamga o‘tishini osonlashtiradi.
Bundan tashqari, kuz-qish davrida quyosh nuri tushishi davomiyligi qisqaradi. Natijada odam organizmida D vitamini miqdori pasayadi, bu esa immunitetni yanada zaiflashtiradi va kasallikni yuqtirib olish xavfi ortadi.
