In’yeksiyadan infeksiyagacha: kosmetologiyada gigiyena muammosi nimaga olib kelyapti?

Kosmetologiya tarixi shuni ko‘rsatadiki, ko‘p hollarda odamlar salomatlik xavflaridan ustun holda tashqi ko‘rinishni birinchi o‘ringa qo‘ygan, xavflar haqidagi ogohlantirishlar esa e’tiborsiz qolgan. Kosmetologik muolajalarning keng tarqalishi, ayniqsa invaziv usullar, salbiy oqibatlar va infeksiya xavfini oshiradi. Ijtimoiy tarmoqlar orqali shakllantirilayotgan go‘zallik standartlari salomatlik xavflarini ko‘pincha inkor etadi. Tabiiy go‘zallikni qabul qilmaslik, qarish jarayonini rad etish va salomatlikka beparvolik xavfsizlik masalalarini ikkinchi o‘ringa surib qo‘yadi.

Bugun kosmetologik xizmatlar soni tobora ortishi fonida mutaxassislar sog‘liq uchun xavfsizlik masalasiga ham jiddiy e’tibor qaratish zarurligini ta’kidlamoqda. Joriy yilda O‘zbekistonda kosmetologiya xizmatlari bilan bog‘liq shikoyatlar keskin oshgan. Raqobat qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2021 yilda bunday murojaatlar soni 62 bo‘lgan bo‘lsa, 2024 yilda bu ko‘rsatkich 381 gacha oshgan, 2025 yilning birinchi yarmida esa 200 ta murojaat qayd etilgan.

Nega bu muammo paydo bo‘lmoqda?

Birinchi sabab — kosmetologiya sohasining litsenziya va nazorat mexanizmi bilan bog‘liq muammolar. Tahlillarga ko‘ra, ko‘plab salonlar va “kosmetologlar” faqat ijtimoiy tarmoq ko‘rsatmalaridan kelib chiqib, teriga inʼeksiyalar olib borishmoqda, ko‘pchiligida buning uchun kerakli tibbiy bilim va litsenziya yo‘q. Ularning aksariyati qisqa kurslarni tugatib olingan sertifikatlar bilan faoliyat olib borishadi. Bu esa kosmetologik xizmat ko‘rsatish uchun yetarli darajada xavfsizlik standartlarini anglatmaydi.

Mutaxassislar esa kosmetologiya — bu faqat estetika emas, balki tibbiy jihatdan ham murakkab xizmat ekanini ta’kidlaydi. Jarayonda teriga ta’sir etuvchi inʼeksiyalar, apparatlar va ximik moddalar qo‘llanadi, shuning uchun ularning xavfsizligi va to‘g‘ri bajarilishi faqat malaka va litsenziyalangan mutaxassis tomonidan ta’minlanishi kerak.

Qanday infeksiyalar xavf tug‘diradi?

Polshada o‘tkazilgan kosmetologik xizmatlarda epidemiologik xavfsizlikni baholash bo‘yicha tadqiqotda kosmetologik muolajalar turining ko‘payishi salbiy oqibatlar va infeksiya xavfining ortishiga olib kelayotgani isbotlandi. Tadqiqotda 813 nafar kosmetologlar maxfiy tarzda ishtirok etishdi va Davlat sanitariya inspeksiyasi xodimlari tomonidan tekshiruv jarayonida o‘tkazildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, kosmetologiya xizmati ko‘rsatuvchilar kasbiy xavf va infeksiya yuqishini baholash masalasida to‘liq tayyor emas. Respondentlarning 84 foizi ishlatadigan buyumlarini faqat yuvish bilan cheklanganini bildirgan. Ayrim muassasalarda umuman dezinfeksiya amalga oshirilmagan, taxminan 13 foizida esa sterilizatsiya o‘tkazilmagan. Ignalar, ampula-shpritslar yoki ustaralar orqali shikastlanish holatlari kuzatilgan.

Invaziv kosmetologik xizmatlarga talabning ortishi xavfsizlik bo‘yicha qat’iy qoidalarni talab qiladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, tibbiyot va kosmetologiyada infeksiyalarning oldini olishning asosi — xavflarni anglash va ularni bartaraf etish usullarini amaliyotda qo‘llashdir. Bularga asboblarni tozalash, dezinfeksiya va sterilizatsiya qilish kiradi. Ayniqsa gepatit C kasalligi ko‘p hollarda tatu salonlar, sartaroshxonalar, quloq teshish, manikyur va pedikyur kabi invaziv xizmatlar orqali yuqishi qayd etilgan. Yevropa kasalliklarning oldini olish markazi (ECDC) ma’lumotlariga ko‘ra, 2017 yilda Polsha, Italiya va Ruminiyada aniqlangan o‘tkir gepatit B holatlarining 74 foizi tibbiy asboblar bilan bog‘liq bo‘lgan.

Kosmetologik xizmat ortidan yuqqan og‘ir infeksiya

Ismi sir qolishini istagan infeksiya kasalliklari bo‘yicha mutaxassis kosmelogik xizmatdan orttirilgan bemorining holatini gapirib berdi:

«Amaliyotim davomida eng qattiq esda qolgan holatlardan biri kosmetologik xizmat ortidan yuqqan og‘ir infeksiya bilan bog‘liq. Qabulimga o‘rta yoshdagi ayol murojaat qildi. Boshida u oddiy holsizlik va harorat ko‘tarilishidan shikoyat qilgan. Keyinchalik tekshiruvlar shuni ko‘rsatdiki, u xavfli virusli infeksiyani yuqtirgan.

Bemorning aytishicha, u bir necha oy davomida in’yeksion (filler), manikyur, pedikyur va chuqur teri parvarishi xizmatlaridan foydalangan. Asboblar qanday qilib ishlov berilgani, sterilizatsiya qilingan-qilinmagani u uchun ahamiyatsiz tuyulgan. Afsuski, aynan shu bee’tiborlik og‘ir oqibatlarga olib keldi.

Manikyur va pedikyur asboblari, inʼeksiyalar va chuqur parvarish jarayonlarida infeksiya xavfi juda yuqori. Agar har bir asbob to‘liq sterilizatsiya qilinmagan bo‘lsa, viruslar va bakteriyalar kontakt yo‘li bilan oson tarqaladi. Bunday holatlarda infeksiya faqat teri bilan cheklanib qolmay, butun organizmga ta’sir qilishi mumkin. Mana shu bemor endi uzoq muddat davolanishi kerak, hayot tarzi keskin o‘zgardi. Eng achinarlisi — bu holatning oldini olish mumkin edi. Oddiy sanitar qoidalariga rioya qilinganda, bu infeksiya umuman yuqmasdi.

Shu sababli ham kosmetologik xizmatlar sohasida sterilizatsiya, dezinfeksiya va bir martalik asboblardan foydalanish — shunchaki talab emas, balki inson salomatligini saqlab qolish uchun hayotiy zaruratdir» deydi infeksionist.

Qonunchilik va nazorat: davlat qanday chora ko‘ryapti?

O‘zbekistonda kosmetologiya xizmatlari bilan bog‘liq xavflarni kamaytirish maqsadida litsenziya talablari va sanitar-epidemiologik qoidalarni kuchaytirish masalasi kun tartibida turibdi. Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi kosmetologik xizmatlar bo‘yicha kelib tushayotgan shikoyatlar asosida tekshiruvlarni kuchaytirmoqda.

Mutaxassislar esa faqat tekshiruvlar emas, balki kosmetologlar uchun majburiy tibbiy bilim, doimiy qayta tayyorlash va javobgarlikni kuchaytirish zarurligini ta’kidlaydi. Kosmetologiya va maishiy xizmatlar inson o‘zini parvarish qilishi uchun xizmat qiladi, ammo ular salomatlikka zarar yetkazmasligi shart.