Yoxannesburg shahrida 21–22 noyabr kunlari “katta yigirmalik” – G20 sammiti bo‘lib o‘tadi. Bu tuzilmaga yetakchi sanoat davlatlari ham, rivojlanayotgan mamlakatlar ham, shuningdek ikki mintaqaviy tashkilot – YeI va Afrika Ittifoqi kiradi. Tahlilchilar ta’kidlashicha, mamlakatlar taraqqiyoti darajalari va siyosiy tuzumlarining ana shunday uyg‘unlashuvi G20’ni a’zolari ko‘zida juda qadrli qiladi, chunki ular hissasiga jahon YaIMning 80 foizidan ko‘prog‘i to‘g‘ri keladi. Ammo bu gal JARdagi sammitda uchta eng muhim davlat – AQSh, Rossiya va Xitoy rahbarlari qatnashmaydi. Bu G20 tarixida birinchi marta kuzatilyapti.
Xitoy Xalq Respublikasi raisi Si Jinping o‘zining kelmaslik sababini tushuntirmadi. Rossiya prezidenti Vladimir Putin ham Yoxannesburgga bormaydi — Xalqaro jinoiy sud (XJS) unga nisbatan hibsga olish orderi berganidan beri Putin Rim statutini (XJSni tuzgan xalqaro shartnoma) ratifikatsiya qilgan davlatlarda chet elga borganda qo‘lga olinish xavfini inobatga olishga majbur.
AQSh prezidenti Donald Tramp esa, uning davrida AQSh va JAR munosabatlari sezilarli darajada yomonlashganiga qaramay, Moskva va Pekindan farqli o‘laroq, Janubiy Afrikadagi sammitga hatto biror delegatsiya ham jo‘natmayapti. Tramp bu qarorini izohlab, JARda oq fermerlar go‘yoki ta’qib qilinayotgani, mamlakat hukumati esa buning oldini olish uchun hech qanday chora ko‘rmayotganini aytgan. Oq uyda Janubiy Afrika prezidenti Siril Ramafosa bilan muzokaralar vaqtida Tramp hatto mamlakatdagi “oq tanli aholi genotsidi” haqida gapirgan, JAR hukumati bu ayblovlarni qat’iyan rad etgan.
G20 sammitida AQSh, Xitoy va Rossiya rahbarlarining yo‘qligi nima anglatadi? «Ular turli sabablarga ko‘ra bu voqelikka endilikda unchalik ahamiyat bermayotganini ko‘rsatadi, – dedi DW’ga yozma intervyusida Galle universiteti xalqaro munosabatlar professori Yoxannes Varvik. – Bu “katta yigirmalik” doirasida uzoq vaqt himoya qilib kelingan multilateralizm (ko‘p tomonlama hamkorlik) tamoyili uchun yomon signal».
Biroq GFR kansleri Fridrix Mers uchun barcha bu holatlar uyda qolish uchun sabab emas, aksincha, sammitga borish uchun qo‘shimcha omil bo‘lib xizmat qilmoqda. «U ko‘p tomonlama hamkorlikni muhim deb hisoblaydi va ana shu yo‘lni tanlagan. Men diqqatni doimo yo‘qlarga emas, borlarga qaratishni tavsiya qilgan bo‘lardim. G20 Germaniya hukumati uchun muhim format bo‘lgan va shundayligicha qolmoqda», – dedi rasmiy vakili Sebastian Xille.
Germaniya rasmiylari G20 uchun murakkab bo‘lgan xalqaro vaziyat haqida gapirar ekan, Berlin himoya qilayotgan hozirgi jahon tartibi savol ostiga qo‘yilayotganini qayd etmoqda. Bu tartib ayniqsa Rossiyaning Ukrainaga hujumidan so‘ng jiddiy sinovga duch keldi. Shu bilan birga, “katta yigirmalik”ning o‘z ichida ham Rossiya tajovuzini qoralamagan va Moskvaga qarshi sanksiyalarda ishtirok etishdan bosh tortgan, hatto, masalan, Hindiston kabi, Rossiya neftini jahon bozoriga yetkazishda vositachi sifatida foyda ko‘rayotgan davlatlar bor.
