Azizlar, bugun biroz jurnalistika haqida gaplashamiz. Ikki dahshatli urush davrida bu kasb insoniyat uchun qanchalik muhim ekani ko‘rinmoqda. Urush bu ajoyib soha uchun chinakam sinovga aylandi.
Dunyo xaos holatida bo‘lganda xolis fikr, haqiqatning qadri baland bo‘ladi, chunki urush davrida propaganda yanada agressiv ko‘rinish olib, millionlab odamlarni o‘z domiga tortadi. Urush davrida odamlar go‘yoki daryoning narigi qirg‘og‘ida yashaydigan siyosatchilarga emas, har tong ular bilan elektrobusda ishga qatnaydigan jurnalistlarga ishongisi keladi. Urush davrida professional jurnalistika va propaganda o‘rtasidagi farq yaqqol ko‘rinadi. Quyida shu mavzuga to‘xtalamiz.
Mustaqil jurnalistika
Shu kunlarda AQSh prezidenti Tramp Kiyev imzolashini talab qilayotgan «tinchlik kelishuvi» butun dunyoda muhokama qilinmoqda. Axir bu kelishuv imzolansa, ikki jahon urushlaridan keyin dunyoda kuzatilayotgan eng yirik qirg‘inbarot to‘xtaydi, dunyo yengil nafas oladi, narx-navo iziga tushadi, dunyo xavfsizroq bo‘ladi.
Qizig‘i odamlar muhokama qilayotgan bu kelishuv matnini hech qaysi davlat rasman e’lon qilgani yo‘q. Matn Amerikaning Axios nashri, oldinroq bir ukrainalik jurnalist tomonidan e’lon qilindi. Va butun dunyoda buni chindan rasmiy hujjat sifatida muhokama qilishmoqda, aslida hujjat boshqacha bo‘lsa-chi degan fikr ko‘pchilikning xayolidan ham o‘tgani yo‘q. Bu esa odamlarning mustaqil OAVga ishonchini ko‘rsatadi.
Hozir hech kim Oq uyning saytini ochib, “Qani bular nima deb yozyapti”, deb qarab ham o‘tirmaydi. “Qani Reuters nima debdi, Axios nima yozdiykin, CNN demokratlarni qo‘llaydi-kuya, lekin insaydlari zo‘r, New York Times razvedkadagi manbalariga tayanib biror nima yozmabdimi”, deb qiziqadi. Men shunchaki Amerikadagi nashrlar misolida gapirdim, hozir butun dunyoda mustaqil jurnalistikaning, mustaqil blogerlarning — albatta, o‘z so‘ziga mas’uliyat bilan yondashadiganlarni aytyapman — jamiyatdagi o‘rni muhim. Chunki odamlar ularni eshityapti, ishonyapti. Urush davrida, axborotga ehtiyoj oshgan davrda bu fakt ayniqsa sezilyapti.
Propaganda uzoq dosh berolmaydi
Endi urush davridagi propaganda qay ahvolga tushgani haqida Rossiya va Ukrainadagi nashrlar misolida gaplashsak. Urush boshida har ikki tomonda propagandachilar juda faol bo‘lishdi, ularni millionlab odamlar og‘zini ochib tomosha qildi. Bugun axborot asrida propagandachilar qo‘mondonlar uchun harbiylardan ham muhimroq odamga aylanishadi. Hozirni qo‘ying, Adolf Hitlerning eng sodiq, eng muhim odami propagandachi Yozef Gebbels bo‘lgan. Bugungi butun dunyo onlayn kuzatayotgan urushda propagandaning ahamiyatini tasavvur qilavering.
