Hokimiyat taqsimoti: federativ va unitar davlatlar infografikasi

Unitar davlatlarni federativ davlatlardan ajratib turadigan asosiy belgi — yagona va bo‘linmas hudud. Bunday davlatlarning hududiy birliklari (viloyat, provinsiya va h.k.) suverenitetga ega bo‘lmaydi va markaziy hokimiyatga bo‘ysunadi.

Federativ davlatlar esa nisbatan mustaqil bo‘lgan hududiy birliklardan tashkil topadi. Ular to‘liq mustaqillikka ega bo‘lmasa-da, o‘z hokimiyat apparati mavjud bo‘ladi. Federal va hududiy (mintaqaviy) hokimiyat o‘rtasida vakolatlar aniq taqsimlangan. Soliq tizimi ham federal va mintaqaviy darajalarga bo‘linadi.

Xaritadan ko‘rinib turibdiki, dunyo bo‘ylab unitar davlatlar ustunlik qiladi. Federativ davlatlar ichida esa quyidagilarni alohida ajratish mumkin: Rossiya, AQSh, Germaniya, Kanada, Braziliya, Hindiston, Avstraliya va Shveytsariya.

Federativ davlatlar milliy, hududiy va milliy-hududiy turlarga bo‘linadi. Oxirgi turga Rossiya va Shveytsariya kiradi.

Shveytsariyaning rasmiy nomi Shveytsariya Konfederatsiyasi bo‘lsa-da, XIX asr o‘rtalarida u federativ davlatga aylangan. 1848 yilda mamlakat suveren davlatlar ittifoqi bo‘lishdan to‘xtab, yagona federativ davlatga aylandi. Shu bilan birga, mamlakatda kantonlarning kuchli mustaqilligi saqlanib qolgan.

Ko‘p davlatlar unitar deb hisoblansa-da, ular ichida ayrim avtonom hududlar mavjud bo‘lishi mumkin. Masalan, Ispaniya tarkibida 17 ta avtonom jamoa va 2 ta avtonom shahar bor. Ular o‘z hokimiyati va budjetiga ega. Bu Ispaniyani federativ davlatga yaqinlashtiradi, ammo konstitutsiyaga ko‘ra u unitar davlat hisoblanadi — ya’ni regionlar vakolatini aynan markaz belgilaydi. Bundan tashqari, turli avtonom hududlar turlicha huquqlarga ega.