Yaylov çiptasi: dalada mol boqiş pulli böladimi?

Prezident qarori: aholi jamoat yaylovlaridan tekinga foydalanadi

2026-yil 14-oktabr kuni prezidentning “Yaylov yerlaridan samarali foydalaniş va çorvaçilik xöjaliklarini davlat tomonidan qöllab-quvvatlaşga doir qöşimça çora-tadbirlar töğrisida”gi qarori qabul qilindi. Hujjat 15-oktabrdan kuçga kirgan.

Qarorda mahalliy aholi tomonidan uy şaroitida boqiladigan çorva mollarini ötlatiş uçun böş turgan yaylov yerlarida jamoat yaylovlari taşkil etilişi va bu jamoat yaylovlaridan fuqarolar bepul foydalanişi belgilangan.

Qaror loyihasida mavjud bölgan yaylov çiptasi masalasi qarorning davlat rahbari tomonidan imzolangan yakuniy tahririga kiritilmagan.

Hujjatga köra, jamoat yaylovlari xalq deputatlari tuman va şahar kengaşlarining qaroriga asosan hududiy yaylov xöjaliklari tomonidan 49 yil muddatga mahalla fuqarolar yiğinlariga bepul ijaraga beriladi. Ijaraga berilgan yaylov yer maydonlariga soliq solişning nol stavkasi qöllanadi.

Qarorda belgilanişiça, jamoat yaylovlaridan faqat şu hududda doimiy yaşovçi mahalliy aholi ehtiyojlari uçun uy şaroitida boqiladigan çorva mollarini ötlatiş maqsadida foydalaniladi hamda uşbu yerlarni töliq yoki qisman muayyan şaxslarga biriktirib beriş, ikkilamçi ijaraga beriş, foydalanuvçilar örtasida yer uçastkalarini çegaralaş va bölib oliş taqiqlanadi. Bunday yaylovlardan foydalanişda har bir xonadonga töğri keladigan çorva moli sonining çeklangan miqdori MFY tomonidan mustaqil belgilanadi.

Jamoat yaylovlaridan foydalaniş va ularni saqlaşda çorvaçilik xöjaliklari yaylovlari uçun belgilangan qoidalar, norma va normativlarga amal qilinadi.

Qarorga asosan, 2026-yil oxirigaça respublika böyiça jami 470 ta mahallada 627 ming gektar jamoat yaylovi taşkil etilişi kerak.

Çipta mexanizmi qonunga kiritilmoqda

Oliy Majlis Qonunçilik palatasi 10-noyabr kungi majlisida “Yaylovlar töğrisida”gi qonun loyihasini birinçi öqişda qabul qildi.

Qonun bilan aholi xonadonlarining yaylovlardan foydalanişini qonuniylaştiriş maqsadida jamoat yaylovlari instituti joriy qilinmoqda.

Şuningdek, işlatilmayotgan yaylovlarni elektron auksion, investitsiya şartnomasi va davlat-xususiy şeriklik asosida iqtisodiy aylanmaga kiritiş mexanizmi yaratilmoqda. Yaylovdan foydalaniş tartib-taomillari mahalliy aholi va biznes uçun ijara şartnomasi va çipta mexanizmlari asosida soddalaştirilgan tarzda amalga oşirilişi közda tutilgan.

Qonunçilik palatasi tarqatgan rasmiy xabarda çipta pulli yoki bepul bölişiga aniqlik kiritilmagan.

Pulli böladimi yoki bepul?

“Yaylovlar töğrisida”gi qonun loyihasi yalpi majlisdan bir kun oldin, 9-noyabr kuni Xalq demokratik partiyasi fraksiyasi yiğilişida körib çiqilgan.

Yiğiliş yuzasidan partiya eʼlon qilgan xabarda fuqarolar yaylov çiptasi asosida yer maydonlaridan bepul foydalanişi mumkin bölişi qayd etilgan.

Ammo, ayni şu yiğiliş böyiça partiya tomonidan eʼlon qilingan videolavhaga qaraganda, yiğilişda deputat: “Yaylov çiptasi pulli böladimi yoki yöqmi?” deya aniq savol qöygan, maʼruzaçi bunga javoban pulli bölişini aytgan.

“E-yaylov elektron platformasi orqali bahosi belgilanib çiqadi, pulli böladi. Çipta bahosi belgilanadi. Tadbirkorning arizasi asosida elektron tarzda beriladi”, degan u.

Yaylovlar toifalanadi

Yuqorida tilga olingan prezident qarorida yaylov yerlaridan samarali foydalaniş va ularni muhofaza qilişga doir boşqa qator vazifalar ham belgilangan:

• yaylovlar degradatsiyasini qisqartiriş,

• yaylov yerlaridan foydalanişda aholi va biznes uçun manfaatli şaffof mexanizmlarni joriy etiş,

• çorva mollarini suğoriş uçun 2026-2028 yillarda 323 ta yangi quduq qaziş şular jumlasidan.

Hujjatda yaylovlarda ötkazilgan geobotanik tadqiqotlar natijalariga köra yaylovlar “yaşil”, “sariq” va “qizil” toifalarga ajratilişi ham belgilangan. Bunda:

• “yaşil” hududlarda ötlatiş normalariga rioya qilingan holda ötlatişga ruxsat beriladi;

• “sariq” hududlarda majburiy tartibda almaşlab ötlatiş joriy etiladi,

• “qizil” hududlarda esa çorva mollarini ötlatişga kamida 3 yil muddatga moratoriy eʼlon qilinadi.

21 mln gektar yaylov

Qonunçilik palatasining maʼlum qilişiça, bugungi kunda Özbekistonda jami 21,2 mln gektar yaylov yerlari bor. Şundan:

• 16,3 mln gektari Çorvaçilik va yaylov xöjaligini rivojlantiriş agentligining hududiy yaylov xöjaliklari;

• 3 mln gektari örmon fondi;

• 1 mln gektardan ortiği tabiatni muhofaza qiliş, soğlomlaştiriş va rekreatsiya maqsadlariga möljallangan;

• 890 ming gektar maydonlar fermer xöjaliklari, qişloq xöjaligi, korxona va boşqa taşkilotlariga töğri keladi.

Deputatlarga köra, “Yaylovlar töğrisida”gi qonun loyihasining asosiy maqsadi – yaylovlarni muhofaza qiliş va degradatsiyani qisqartiriş böyiça raqamli texnologiyalarga asoslangan samarali mexanizmlarini joriy qiliş, yaylovlardan “iqtisodiy aktiv” sifatida foydalaniş, jamoat yaylovlarini taşkil etiş uçun huquqiy asoslar yaratişdan iborat.