3 yanvar kuni Venesuela prezidenti Maduroning o‘g‘irlanishi – Sovuq urush tugaganidan keyingi 35 yillik dunyoda yangi pretsedent, yangi tajribani boshlab berdi. Xalqaro huquq bamisoli yo‘q va bo‘lmagandek. Shu paytga qadar AQSh va kollektiv g‘arb xalqaro huquq borasida doim bong urib kelardi. O‘zlari uni mohiyatan buzsa ham, shaklan xalqaro huquqqa mosroq ko‘rinishga intilar edi. Endi bu ham yo‘q...
AQSh boshqa davlatning rahbarini yoki siyosiy figurasini birinchi marta o‘g‘irlayotgani yo‘q. Bundan roppa-rosa 36 yil oldin – 1990 yilning 3 yanvar kuni Panama siyosiy arbobi Noriyegani ham o‘g‘irlab, AQShga olib kelib, uni Amerika qonunlari orqali sud qilib, qamagan edi. Biroq Noriyeganing jinoyatlari borasida xalqaro maydonda ko‘pchilikda shubha yo‘q edi. U Panama muxolifati yetakchilarini o‘ldirgan, katta miqdordagi narkotik biznesiga aloqasi borligi mustaqil OAVda aytilgan edi. Bir so‘z bilan aytganda, Noriyeganing reputatsiyasi Maduroga qaraganda ancha salbiy edi.
Nikolas Maduroning o‘g‘irlanishi na xalqaro huquqqa, na AQSh qonunchiligiga to‘g‘ri keladi. AQSh Noriyegani o‘g‘irlashdan oldin unga nisbatan huquqiy signallar, qonuniy ayblovlar e’lon qilgan edi. AQSh Kongressi uni ushlash borasida qaror qabul qilgan edi. Biroq Maduroni o‘g‘irlash va Venesuelada harbiy operatsiya o‘tkazish bo‘yicha AQSh Kongressidan ruxsat so‘ralmadi. BMTdan ham hech qanday sanksiya olinmadi, AQSh bu masalani hatto kun tartibiga ham qo‘yib o‘tirmadi.
Qiyoslash uchun, AQSh Afg‘onistonga 2001 yil oktyabrida kirayotganda BMT Xavfsizlik Kengashining barcha 15 a’zosi mandat bergan edi. Yoki 2003 yilning martida Iroqqa bostirib kirayotganda ham AQSh Kongressidan ruxsat olingan, BMTning esa ancha vaqt oldin olingan rezolyutsiyalari ro‘kach qilingan edi. Bu safar esa, na AQSh qonunlari va na xalqaro huquqqa e’tibor berilmadi. Shunchaki boshqa davlatning rahbari – Venesuela prezidenti kuch bilan o‘g‘irlab ketildi va AQShga olib kelib, sud qilish boshlandi. Xalqaro huquqni bunday shaklda toptash holati 20-21-asrlarda kuzatilmagan edi.
Maduro – avtokrat. Uning rejimi avtoritar. Lekin, Maduro rejimi o‘z muxolifati va aholisiga nisbatan katta repressiyalar uyushtirgani borasida ma’lumotlar yo‘q. Maduroning asosiy aybi – saylovlarni soxtalashtirgani. Biroq, dunyo davlatlarining yarmidan ko‘pi saylovlarni ma’lum darajada soxtalashtiradi.
Maduroni o‘g‘irlashdan maqsad nima? Maduroga qo‘yilayotgan ayblov – narkobiznes, narkoterrorizm borasidagi ma’lumotlarga AQShning o‘zida ham shubhalar ko‘p. Qolaversa, narkobiznes uchun boshqa davlat rahbarini o‘g‘irlash – juda qaltis ish. Biroq Trampning o‘zi vaziyatga yetarlicha oydinlik kiritib turibdi. Siyosatchilar o‘zlarining haqiqiy motivlarini doim “yaxshi niyatlar” ortiga yashirishga harakat qilishadi. Lekin Tramp unday emas. U o‘ylaganini gapirib, “gullab” qo‘yadi. Tramp Venesuela deganda neftni tushunadi.
