Kosmos-2026: yangi raketalar, Oyga parvozlar va ulkan rejalar

1) Rossiyaning “Soyuz-5” raketasining birinchi parvozi

Ikki bosqichli, o‘rta sinfga mansub istiqbolli Rossiya raketa-tashuvchisi “Soyuz-5” Boyqo‘ng‘ir kosmodromida turibdi. U 2025 yil oxirida ilk parvozni amalga oshirishi kerak edi, ammo, aftidan, debyut parvozi 2026 yilga ko‘chirilgan.

“Soyuz-5” Yer past orbitasiga 17 tonnagacha foydali yuk chiqara oladi. Davlat korporatsiyasi rejalariga ko‘ra, raketa tijorat jihatdan muvaffaqiyatli bo‘lib, xorijiy mijozlarni jalb qilishi kutilmoqda.

2) “Artemida II”

“Artemida II” missiyasiga tayyorgarlik Floridadagi Kennedi kosmik markazida jadal davom etmoqda: Space Launch System raketaci va Orion kemasi montaj-sinov korpusi ichida to‘liq yig‘ilgan. Ehtimol, fevral oyida “Artemida II” Floridaning kosmik sohilidan o‘n kunlik parvozga yo‘l oladi.

To‘rt nafar astronavt — Rid Vayzman, Viktor Glover, Kristina Kox (uchalasi NASA'dan) va Jyeremi Xansen (Kanada kosmik agentligidan) Oyga sayohat qiladi. Bu SLS raketasi va Orion kemasining ilk pilotli parvozi bo‘ladi. Agar fevraldagi start qoldirilsa ham, “Artemida II” parvozi bahor yoki yoz oylarida amalga oshishi ehtimoli yuqori.

3) Starship orbital yonilg‘i quyilishini namoyish etish

Keyingi missiya — 2026 yil uchun Starship “yo‘l xaritasi”dagi eng muhim bosqichlardan biri. Katta ko‘lamli orbital yonilg‘i quyilishini namoyish qilish — Starship Yer past orbitasidan tashqariga chiqishi uchun muhim omil. SpaceX bu texnologiyani NASA bilan shartnoma doirasida Starship’ni Oyga jo‘natishdan oldin ham, kelajakdagi Mars parvozlari uchun ham ishlab chiqishi kerak.

4) Starship’ni “ushlab olish”

SpaceX yaqin oylardayoq Starship’ning keyingi versiyasi — V3 (Starship versiya 3)ni ilk sinov parvoziga chiqarishni rejalashtirmoqda. Bu uchirish avvalgi testlarga o‘xshaydi: Janubiy Texasdan start va okeanga aniq qo‘nish bilan suborbital parvoz.

Agar barchasi muvaffaqiyatli o‘tsa, keyingi qadam — Starship’ni Yer past orbitasiga chiqarish, so‘ng qaytib kelib shimoliy Meksika ustida atmosferaga kirish bo‘ladi. Shundan keyin kemani Texasdagi start maydonchasida xizmat ko‘rsatish minorasi yordamida “ushlab olish”ga urinishadi. Muvaffaqiyatli “ushlash” Starship’ni to‘liq qayta ishlatish sari ulkan qadam bo‘ladi.

5) Blue Moon Mark 1

Blue Origin’ning birinchi Oyga qo‘nish apparati haqiqiy ulkan “maxluq”. Agar missiya muvaffaqiyatli bo‘lsa, yuk tashuvchi Blue Moon Mark 1 Oyga qo‘ngan eng katta apparatga aylanadi. Uning balandligi 8 metrdan oshadi, diametri esa 3 metrdan katta.

Floridada muhandislar birinchi namuna yig‘ilishini yakunlamoqda, keyin uni sinov uchun Hyustonga yuborishadi. Shundan so‘ng apparat Kanaveral buruniga qayta keltirilib, New Glenn raketacida uchirishga tayyorlanadi.

6) Rocket Lab’ning Neutron raketaci debyuti

Rocket Lab AQShda yillik parvozlar soni bo‘yicha raketa kompaniyalari orasida ishonchli tarzda ikkinchi o‘rinda turibdi. Kompaniyaning keyingi tashuvchisi — Neutron — Rocket Lab uchun yangi imkoniyatlarni ochadi.

U qayta ishlatiladigan birinchi bosqichga va foydali yuk qoplamasi integratsiya qilingan konstruksiyaga ega bo‘lib, foydali yuk chiqarilgandan keyin qoplama ham yagona blok sifatida Yerga qaytadi.

7) Xitoyning “Oy kemasi” debyuti

Xitoyning maqsadi — 2030 yilgacha o‘z kosmonavtlarini Oyga olib borishga besh yildan ham kamroq vaqt qoldi. Bu yo‘ldagi asosiy bosqichlardan biri 2026 yilga rejalashtirilgan yangi pilotli kemaning sinov parvozi bo‘ladi.

Qisman qayta ishlatiladigan Mengzhou kemasi Xitoyning “Tyangun” orbita stansiyasiga 7 nafargacha odam tashishi, yoki kichikroq ekipaj bilan Oyga uchishi mumkin. U kelajakda Yer past orbitasi uchun mo‘ljallangan Shenzhou’ni almashtirishi kutilmoqda.

Mengzhou vazifasi jihatidan NASA’ning Orion kemasiga o‘xshaydi va Xitoy oy arxitekturasining muhim qismi hisoblanadi, bu arxitekturada pilotli qo‘nish moduli Lanyue ham bor. Parvoz yangi Long March 10A raketacida amalga oshirilishi rejalashtirilgan. Uning birinchi parvozi ehtimol, pilotsiz Mengzhou bilan birga bo‘lishi kutilmoqda.

8) Haven-1 uchirilishi

Kaliforniyadagi Vast kompaniyasi 2030 yilda Xalqaro kosmik stansiya (XKS) foydalanishdan chiqarilishidan oldin tijorat orbita stansiyasini yaratish poygasida jiddiy ustunlikka ega.

Vast’ning birinchi yashash moduli — Haven-1 Falcon 9 raketacida uchirilishi uchun qurilmoqda. Keyin unga kosmonavtlar Dragon kemalari orqali borishi kerak bo‘ladi.

9) Nensi Greys Roman kosmik teleskopi

NASA’ning navbatdagi flagman astronomik observatoriyasi Goddard markazida to‘liq yig‘ilgan. Nensi Greys Roman teleskopining ko‘rish maydoni “Xabbl”nikiga nisbatan 100 marta keng bo‘ladi va koinotni keng ko‘lamda ko‘rib chiqish (masshtabli kuzatuvlar)ni amalga oshirish imkonini beradi.

10) “Chan’e-7” missiyasi (Xitoy)

Xitoy Oy dasturidagi navbatdagi robotlashtirilgan missiya 2026 yil avgustidan keyingi muddatda uchirilishi rejalashtirilgan. “Chan’e-7” avvalgi Oy gruntini Yerga olib kelish yutug‘ini takrorlamaydi, ammo missiya bir vaqtning o‘zida bir nechta yangiliklarni va’da qilmoqda.

Qo‘nish moduli Oyning janubiy qutbi yaqiniga qo‘nishga urinadi va kichik uchuvchi zondni ishga tushiradi. U zondga hech qachon quyosh nuri tushmaydigan krater tublarida suv muzini izlash vazifasi yuklanadi.

Qo‘nish uchun mo‘ljallangan hudud Sheklton kraterining chetida, doimiy soyali va juda sovuq zonalar yaqinida joylashgan. Bu zonalarda muz zaxiralari bo‘lishi mumkin, deb hisoblanadi. Agar missiya muvaffaqiyatli bo‘lsa, “Chan’e-7” Oy yuzasidagi suv muzini ilk bor aniqlab, o‘rgangan missiyaga aylanishi va shu bilan shunga o‘xshash Amerika loyihalaridan kamida bir yil oldinga o‘zib ketishi mumkin.