O‘zbekiston korrupsiyaga qarshi nima qilmoqchi? Yangi choralar tasdiqlandi

O‘zbekiston prezidenti 2025 yil 30 dekabr kuni korrupsiyaga kurashish prezident farmon imzoladi.

Farmon bilan, Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligiga quyidagi qo‘shimcha vazifalar yuklatildi:

• korrupsiyani oldini olish bo‘yicha davlat organlari va tashkilotlarida yagona huquqni qo‘llash amaliyotini shakllantirish hamda uslubiy yordam ko‘rsatib borish;
• davlat organlari va tashkilotlarida korrupsiyaga qarshi Milliy sertifikatlashtirish menejment tizimini joriy etish;
• amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarni korrupsiyaga qarshi ekspertizadan o‘tkazish va ulardagi korrupsiyaviy xavf-xatarlarni bartaraf qilish borasidagi faoliyatni muvofiqlashtirish;
• davlat organlari va tashkilotlarining korrupsiyaviy xavf-xatar darajasi yuqori bo‘lgan vazifa va funksiyalarini raqamlashtirish bo‘yicha takliflar va minimal talablarni ishlab chiqish;
• “E-qaror” tizimida qabul qilinadigan hujjatlarni e’lon qilishda ochiqlikka oid qonunchilikka rioya etilishini nazorat qilish va ochiqlikni ta’minlash bo‘yicha ta’sirchan choralarni qo‘llash;
• xalqaro moliya institutlari va xorijiy hukumat moliya tashkilotlari mablag‘lari hisobidan moliyalashtiriladigan loyihalar bo‘yicha qarorlar qabul qilishda korrupsiyaviy omillar, shu jumladan, manfaatlar to‘qnashuvini aniqlash hamda oldini olish.

E-qaror'da ochiqlik nazorati

“Belgilansinki, respublika va mahalliy ijroiya hokimiyati organlari tomonidan qabul qilingan hujjatlarni “E-qaror” elektron tizimida asossiz ravishda e’lon qilmaslik, davlat hokimiyati va boshqaruv organlari faoliyatining ochiqligi to‘g‘risidagi qonunchilikni buzish deb hisoblanadi hamda tegishli javobgarlikka tortishga asos bo‘ladi”, – deyiladi farmonda.

Himoya orderi

Korrupsiyaviy huquqbuzarliklar haqida xabar bergan shaxslarni mehnat qonunchiligining buzilishi, shu jumladan, mehnat faoliyatida ta’qib, tazyiq holatlaridan himoya qilish maqsadida, Agentlik tomonidan himoya orderini berish amaliyoti joriy qilinadi.

Ichki nazorat bo‘linmalari

Davlat organlari va tashkilotlaridagi korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘linmalarining faoliyati Agentlik bilan uzviy hamkorlikda tashkil etiladi.

Korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘linmalarining rahbar va xodimlari faoliyatiga samaradorlik ko‘rsatkichlari (KPI) qo‘llanilmaydi. Ularga KPI'ga bog‘langan ustamalar maksimal miqdorda to‘lanadi.

Bundan tashqari, korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘linmalarining xodimlarini intizomiy javobgarlikka tortish uchun ham Agentlikning roziligi kerak bo‘ladi.

Agentlik korrupsiyaviy xavf-xatar va huquqbuzarlik darajasi yuqori bo‘lgan davlat organlari va tashkilotlarining korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘linmalari tuzilmasiga qo‘shimcha shtat birliklarini ko‘pi bilan 2 yil muddatga joriy etish vakolatini oldi. Bunda:

• qo‘shimcha shtat birliklari Agentlik direktorining taqdimnomasiga asosan, ushbu tashkilotlarning mavjud shtat birliklari doirasida joriy etiladi;
• qo‘shimcha shtat birliklariga xodimlarni lavozimga tayinlash va lavozimdan ozod qilish Agentlik tomonidan amalga oshiriladi.

Korrupsiyaga qarshi ekspertiza

Agentlik amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarni korrupsiyaga qarshi ekspertizadan o‘tkazish va ulardagi korrupsiyaviy xavf-xatarlarni bartaraf qilish yuzasidan davlat organlari va tashkilotlari faoliyatini muvofiqlashtirish bo‘yicha mas’ul organ etib belgilandi. Bunda:

• davlat organlari va tashkilotlari tomonidan amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarni korrupsiyaga qarshi ekspertizadan o‘tkazish natijalari bo‘yicha hujjatlar Agentlikka taqdim etiladi;
• 2027 yildan boshlab Agentlik tahlillar asosida amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarni korrupsiyaga qarshi ekspertizadan o‘tkazishning davlat organlari uchun majburiy bo‘lgan yillik reja-grafigini har yili 1 aprelga qadar tasdiqlaydi va e’lon qiladi;
• yillik reja-grafik ijrosi natijalari haqidagi axborot Agentlik tomonidan Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha milliy kengashga va Prezident administratsiyasiga kiritib boriladi.

Aksilkorrupsion klaster

Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi, huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat organlari, ilmiy muassasalar, korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘linmalari va fuqarolik jamiyati institutlarining doimiy hamkorligiga asoslangan Korrupsiyaning oldini olishning yaxlit tizimi (Korrupsiyaning oldini olish klasteri) joriy etiladi.

Klaster doirasida:

• huquqni muhofaza qiluvchi organlar Agentlikni korrupsiyaga oid huquqbuzarliklar yuzasidan tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv va dastlabki tergov jarayonida aniqlangan korrupsiyaviy omillar va yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xavf-xatarlar bo‘yicha tahliliy va statistik ma’lumotlar bilan ta’minlaydi;
• Agentlikka Hisob palatasi, Davlat moliyaviy nazorati inspeksiyasi tomonidan moliyaviy nazorat va auditni amalga oshirishda davlat xaridlari, manfaatlar to‘qnashuvi, moliyaviy xavf-xatarlar yuzasidan o‘tkazilgan tahlillar va o‘rganish natijalari bilan axborot tizimi orqali tanishishga ruxsat beriladi;
• belgilangan ilmiy muassasalar korrupsiyaga qarshi kurashish sohasida ilmiy tahlillarni qiladi, Agentlikning buyurtmasiga asosan ilmiy asoslangan yechimlarni ishlab chiqadi, malaka oshirish dasturlarini tashkillashtiradi;
• korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘linmalari tizimdagi korrupsiyaviy huquqbuzarliklar sodir etilishining holati va yo‘nalishlari haqida ma’lumot hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha takliflarni har chorakda Agentlikka taqdim etib boradi;
• fuqarolik jamiyati institutlari korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha jamoatchilik nazorati, shu jumladan, jamoatchilik eshituvi hamda monitoringi, jamoatchilik fikrini o‘rganishni amalga oshiradi.

“Raqamli komplayens”

2026 yil 1 iyuldan boshlab “Raqamli komplayens” axborot dasturiy kompleksi sinov rejimida ishga tushirilishi lozim. Dasturiy kompleks 2026 yil yakuniga qadar to‘liq rejimda ishlay boshlashi kerak.

Davlat organlari va tashkilotlarining axborot tizimlari “Raqamli komplayens”ga integratsiya qilinadi va bu orqali Agentlik faoliyati axborot jihatdan ta’minlanadi.

Dasturiy kompleksning “E-Komplaens” moduli doirasida korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘linmalari faoliyati to‘liq raqamlashtiriladi.

Dasturiy kompleksda sun’iy intellekt ham bo‘ladi, uning yordamida:

• dasturiy kompleks va boshqa axborot resurslaridagi ma’lumotlar tahlili asosida korrupsiyaviy xavflar aniqlanadi, ularning oldini olishga qaratilgan yechimlar ishlab chiqiladi;
• davlat xaridlarida ommaviy ofertaga munosabat bildirishda affillanganlik va manfaatlar to‘qnashuvi mavjudligi aniqlanadi va ishtirokchilarning ishtiroki avtomatik cheklanadi.

So‘ralgan ma’lumot taqdim etilishi shart

Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligiga unga yuklatilgan vazifalarni to‘liq, sifatli va samarali amalga oshirish bilan bog‘liq ma’lumotlarni to‘liq yoki qisman taqdim etmaslik yoxud noto‘g‘ri ma’lumotlarni taqdim etish, zarur axborot tizimlarini integratsiya qilishga asossiz qarshilik ko‘rsatish Agentlikning qonuniy faoliyatiga to‘sqinlik qilish deb baholanadi.

Agentlikka davlat organlari va tashkilotlari markaziy apparatining korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘linmalariga tizim tashkilotlariga qonunbuzilish holatlarini oldini olish bo‘yicha ko‘rib chiqilishi majburiy bo‘lgan ko‘rsatma va ularni bartaraf etish yuzasidan taqdimnomalar kiritish huquqi beriladi.

Menejment sertifikati

2026 yil 1 iyuldan boshlab davlat organlari va tashkilotlarida 2030 yilgacha bosqichma-bosqich Korrupsiyaga qarshi milliy sertifikatlashtirish menejment tizimi joriy etiladi. Bunda:

• ushbu tizim birinchi navbatda Korrupsiyaga qarshi kurashish ishlarining samaradorligini reyting baholash tizimi natijalariga ko‘ra “qoniqarsiz” deb baholangan davlat organlari va tashkilotlarida joriy etiladi;
• davlat organlari va tashkilotlarida tizimni joriy etish Agentlik tomonidan tasdiqlanadigan reja-grafikka muvofiq bosqichma-bosqich amalga oshiriladi;
• tizimning belgilangan muddatlarda joriy etilmagani davlat organi yoki tashkiloti rahbari va o‘rinbosarlariga tizim joriy etilgunga qadar bo‘lgan muddatda barcha rag‘batlantirish to‘lovlari to‘xtatib turilishiga sabab bo‘ladi.

Loyiha ofislari

Agentlik davlat organlari va tashkilotlarida faoliyati xususiyatlariga mos bo‘lgan “komplayens-nazorat” tizimini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha takliflar va tashabbuslarni ishlab chiqish, sohalar va tarmoqlarda korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini rivojlantirish masalalari bo‘yicha loyiha ofislarini tashkil etishga haqli. Bunda:

• loyiha ofislari Agentlik direktorining buyrug‘iga muvofiq Agentlik xodimlari, davlat organlari va tashkilotlari korrupsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘linmalari xodimlari hamda ekspert va mutaxassislardan iborat tarkibda tuziladi;
• Agentlik direktorining davlat organlari va tashkilotlari xodimlarini loyiha ofislariga jalb qilish haqidagi buyrug‘i bajarilishi majburiy hisoblanadi;
• davlat organlari va tashkilotlari xodimlari loyiha ofisi faoliyatiga jalb etilgan davrda ularning oylik ish haqi va boshqa barcha qo‘shimcha to‘lovlari saqlab qolinadi;
• loyiha ofisi faoliyatiga jalb etilgan davlat organlari va tashkilotlarining xodimlari, ekspert va mutaxassislarga o‘rganish olib borilayotgan davlat organi yoki tashkilotining budjetdan tashqari jamg‘armasi va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan qo‘shimcha haq to‘lanishi mumkin.

Ko‘krak nishoni

Korrupsiyaning oldini olish va unga qarshi kurashishga munosib hissa qo‘shgan davlat organlari va tashkilotlari xodimlari, fuqarolik jamiyati institutlari vakillari hamda faol fuqarolarni rag‘batlantirish maqsadida “Korrupsiyaga qarshi kurashishga qo‘shgan hissasi uchun” ko‘krak nishoni ta’sis etiladi.

Agentlik har yili 9 dekabr – Xalqaro korrupsiyaga qarshi kurashish kuni arafasida nishon bilan taqdirlashni yo‘lga qo‘yadi.