AQSh Yevropada senzurani chetlab o‘tish uchun onlayn-portal ishlab chiqmoqda

AQSh Davlat departamenti Yevropada va boshqa mamlakatlardagi aholiga o‘z hukumatlari tomonidan bloklangan kontentga kirish imkonini beruvchi onlayn-portal ustida ishlamoqda. Bu haqda payshanba, 19 fevral kuni Reuters agentligi uch manbaga tayanib xabar berdi. Agentlik suhbatdoshlarining aytishicha, gap “nafrat tili” va “terrorizm targ‘iboti” sifatida tasniflanadigan materiallarga kirish haqida ham ketmoqda. Vashington bu qadamni senzuraga qarshi kurashish usuli sifatida ko‘rib chiqmoqda.

Sayt freedom.gov manzilida joylashtiriladi. Reuters manbalaridan biri aniqlashtirishicha, trafikni Amerikadan ketayapti deb “niqoblash” imkonini beradigan VPN funksiyasini joriy etish muhokama qilinmoqda, shu bilan birga, foydalanuvchilar faoliyati kuzatilmasligi aytilmoqda. Ayni paytda saytda quyidagi anons turibdi: «Erkinlik yaqinlashmoqda. Axborot — kuch. So‘z erkinligiga bo‘lgan inson huquqingizni qayta qo‘lga kiriting».

Loyihani AQSh davlat kotibining o‘rinbosari Sara Rojyers nazorat qilmoqda. Platformaning taqdimoti o‘tgan hafta Myunxen xavfsizlik konferensiyasida bo‘lishi kutilgan, ammo u qoldirilgan. Kechikish sabablari aniq emas, biroq Davlat departamentining ayrim xodimlari, jumladan yuristlar, tashabbus yuzasidan xavotir bildirmoqda.

Ularning fikricha, portal ishga tushirilishi AQSh prezidenti Donald Tramp ma’muriyatining an’anaviy yevropalik ittifoqchilari bilan munosabatlarini yanada keskinlashtirishi mumkin. Bu munosabatlar allaqachon savdo mojarolari, Ukrainadagi urush va AQShning Grenlandiya ustidan nazorat o‘rnatishga urinishlari sababli oson davrni boshdan kechirayotgani yo‘q. Yuristlar fikricha, Vashington amalda boshqa mamlakatlar fuqarolarini mahalliy qonunlarni buzishga rag‘batlantirayotganday holatga tushib qolish xavfiga ega.

Davlat departamentining rasmiy vakili Reuters'ga izohda Yevropaga xos senzurani aylanib o‘tish dasturi mavjudligini inkor etdi, biroq qo‘shimcha qildi: «Raqamli erkinlik ustuvor yo‘nalish hisoblanadi, va bu VPN kabi maxfiylik texnologiyalarini hamda senzurani aylanib o‘tish vositalarini tarqatishni o‘z ichiga oladi». U portal anonsi kechikkani va yuristlar e’tiroz bildirgani haqidagi ma’lumotni ham rad etdi.

Tramp ma’muriyati tashqi siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida, ayniqsa konservativ qarashlarni ifoda etuvchi ovozlarning “so‘z erkinligi”ni himoya qilishni belgilagan. Yevropada esa bu masalaga yondashuv boshqacha: YeIda so‘z erkinligiga doir cheklovlar ekstremistik targ‘ibot — natsizmni qo‘llab-quvvatlagan g‘oyalar qayta tarqalishining oldini olish, shuningdek yahudiylar, muhojirlar va kamsonli guruhlarni qoralashni to‘xtatish istagi bilan kuchaytirilgan.

Sara Rojyers YeIning kontentga kirishni cheklash siyosatiga qat’iy qarshi hisoblanadi. Oktyabrda lavozimga kirishganidan beri u bir nechta Yevropa davlatlariga tashrif buyurib, o‘ng guruhlar vakillari bilan uchrashgan, AQSh ma’muriyati fikricha, ular mahalliy hokimiyatlar tomonidan ta’qibga uchramoqda.

Dekabrda e’lon qilingan Milliy xavfsizlik strategiyasida Tramp ma’muriyati Yevropani muhojirlik siyosati sababli “tsivilizatsion o‘chirib tashlanish” xavfi kutayotgani haqida ogohlantirgan va Yevropa mamlakatlarining ichida bu yo‘nalishga qarshilikni qo‘llab-quvvatlashga va’da bergan.

Yevropa regulyatorlari muntazam ravishda kontentni o‘chirishni talab qiladi. 2024 yilda Germaniya terrorizmni qo‘llab-quvvatlovchi materiallarni o‘chirish bo‘yicha 482 ta ko‘rsatma bergan. Ilon Maskka tegishli X platformasi esa dekabr oyida YeIda qoidalarga rioya qilmagani uchun 120 mln yevro miqdorida jarimaga tortilgan.