Tramp Eronga eng yirik gaz konini yo‘q qilish bilan tahdid soldi

AQSh prezidenti Donald Tramp 19 mart, payshanba kuni Eronni dunyodagi eng yirik gaz koni — “Janubiy Pars”ni to‘liq yo‘q qilish bilan tahdid qildi. Oq uy rahbari Truth Social ijtimoiy tarmog‘ida yozishicha, agar Islom Respublikasi Qatar energetika infratuzilmasiga zarbalarni davom ettirsa, u shunday qilishga majbur bo‘ladi.

Bir kun avval Eronga qarshi urushda AQSh bilan birga ishtirok etayotgan Isroil “Janubiy Pars”ga zarba bergan edi. Trampning bayonotiga ko‘ra, bunda konning faqat kichik bir qismigina zarar ko‘rgan. AQSh va Qatar “ushbu aniq hujum haqida bilmagan”, ammo Eron bunga javoban Qatarning Ras-Laffan sanoat zonasidagi neft-gaz majmuasiga “asossiz va adolatsiz ravishda” hujum qilgan, dedi AQSh prezidenti.

“Agar Eron mutlaqo aybsiz tomonga — bu holda Qatarga hujum qilishga qaror qilmasa, Isroil bundan buyon o‘ta muhim va qimmatli “Janubiy Pars” koniga hech qanday hujum qilmaydi”, — deya va’da qildi Tramp.

“Bunday holda Amerika Qo‘shma Shtatlari, Isroil yordami bilan yoki yordamisiz, bu butun konni Eron hech qachon ko‘rmagan darajadagi kuch va qudrat bilan yo‘q qiladi”, — dedi u.

Oq uy rahbarining so‘zlariga ko‘ra, u “Eron kelajagi uchun uzoq muddatli oqibatlar” tufayli bunday darajadagi zo‘ravonlik va vayrongarchilikka “ruxsat berishni istamaydi”. “Janubiy Pars” Islom Respublikasining gazga bo‘lgan ichki ehtiyojining taxminan 70 foizini qoplaydi.

18 mart kuni Eron axborot agentliklari Eron Qatar bilan bo‘lishadigan “Janubiy Pars” koniga Isroil hujum qilganini xabar qildi. Trampning bayonotiga qaramay, Isroil amaldorlari AQSh bu operatsiya haqida oldindan bilganini aytmoqda, deb yozadi Reuters agentligi va Axios nashri.

Isroil zarbalaridan bir necha soat o‘tgach, Islom Respublikasi Qatardagi Ras-Laffan sanoat zonasida joylashgan eng yirik neft-gaz majmuasiga ballistik raketalar bilan hujum qildi. Majmua hududida yong‘in chiqqan. QatarEnergy kompaniyasi Ras-Laffandagi korxonaga “sezilarli zarar” yetganini ma’lum qildi, biroq xodimlar jabr ko‘rmaganini ta’kidladi. Qatar hokimiyati Eron “barcha qizil chiziqlarni kesib o‘tdi” deb bayonot berdi. Eronning harbiy attashesi va xavfsizlik masalalari bo‘yicha attashesi Dohada persona non grata deb e’lon qilindi.

Shu bilan birga, Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Arag‘chi Tehron Isroil hujumiga javob sifatida o‘z kuchlarining “faqat bir qismi”ni ishga solganini, go‘yoki bu “keskinlikni pasaytirish haqidagi iltimosni hurmat qilish” tufayli bo‘lganini aytdi. Arag‘chi yana shunday tahdid qildi: agar Islom Respublikasi infratuzilmasi hujumga uchrasa, Tehron endi “hech qanday vazminlik” ko‘rsatmaydi.

Bu orada Birlashgan Arab Amirliklari (BAA) hokimiyati Eron raketa zarbasidan keyin Abu-Dabidagi neft-gaz obektini yopdi. Mahalliy hokimiyat ma’lum qilishicha, urib tushirilgan raketa bo‘laklarining qulashi “hodisalar”ga sabab bo‘lgan, ammo batafsil ma’lumot berilmagan.

Yaqin Sharqdan kelayotgan shu xabarlar ortidan 19 mart ertalab savdolarda Yevropada etalon hisoblangan Brent neftining bir barreli narxi vaqtincha 112 dollarga yetdi, deb xabar berdi dpa agentligi. AQSh va Isroilning Eron bilan urushi boshlanishidan oldin Brent bir barreli taxminan 70 dollar turgan edi — demak, o‘sish allaqachon qariyb 60 foizni tashkil qildi.

Dpa qayd etishicha, gaz narxlari ham o‘sishda davom etmoqda.

AQSh va Isroil 28 fevraldan buyon Eronga havo zarbalarini berib kelmoqda. Tehron esa Isroil va Fors ko‘rfazi mamlakatlariga raketa hamda dronlar bilan hujum qilmoqda. Islom Respublikasi bayonotlariga ko‘ra, hujumlar nishonlari orasida mintaqadagi Amerika harbiy bazalari ham bor.

Biroq Eron zarbalari ostida Fors ko‘rfazidagi qator davlatlardagi neft omborlari va neft tankerlari ham qolgan. Shuningdek, Eron hujumlaridan Ozarboyjon va Yevropa Ittifoqi tarkibiga kiruvchi Kipr ham jabr ko‘rgan.

AQSh va Isroil harbiy operatsiyasi sharoitida Tehron neft va gaz yetkazib berish uchun muhim bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali harakatni amalda to‘sib qo‘ydi va uni “to‘liq nazorat qilayotgani”ni bildirdi. Bu energiya tashuvchilar narxining o‘sishiga olib keldi, shu sababli AQSh, jumladan, Rossiyaga nisbatan sanksiyalarni vaqtincha yumshatdi.