So‘nggi yillarda bir tendensiya yaqqol ko‘zga tashlanadi: Xitoy elektromobillar, quyosh panellari, shamol turbinalari va akkumulyatorlar ishlab chiqarish bo‘yicha mutlaq yetakchiga aylandi. Uzoq yillardan beri “dunyo fabrikasi” hisoblangan mamlakat endilikda nafaqat arzon iste’mol tovarlari, balki yuqori texnologik “yashil” mahsulotlar borasida ham dominantlik qilyapti. Xo‘sh, bu holat qanday yuzaga keldi? Nima uchun asrlar davomida texnologik innovatsiyalar o‘chog‘i bo‘lib kelgan G‘arb bu poygada ortda qolib ketdi?
Muvaffaqiyat siri nimada?
Xitoyning bugungi ustunligi to‘satdan yuz bergan mo‘jiza emas, balki so‘nggi yigirma yil davomida izchil amalga oshirilgan davlat siyosatining natijasidir. G‘arb davlatlari dasturiy ta’minot va xizmat ko‘rsatish sohalariga ko‘proq e’tibor qaratayotgan bir paytda, Pekin o‘zining "Made in China 2025" kabi strategik dasturlari orqali ishlab chiqarish va og‘ir sanoatni yangi bosqichga olib chiqishga juda katta miqdorda sarmoya kiritdi. Xususan, hukumat toza energiya sektorini rivojlantirish uchun yuzlab milliard dollar miqdorida to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita subsidiyalar ajratdi. Soliq imtiyozlari, arzon kreditlar, yer maydonlarining bepul yoki arzon berilishi BYD, CATL kabi mahalliy kompaniyalarga jadal o‘sish imkonini berdi. Ichki bozor esa mazkur kompaniyalar uchun sinov maydoni bo‘lib xizmat qildi. Hukumat yillar davomida fuqarolarni elektromobil xarid qilishga undash uchun chegirmalar berdi, shaharlardagi jamoat transportini to‘liq elektr energiyasiga o‘tkazdi. Natijada, kompaniyalar o‘z mahsulotlarini takomillashtirib, qisqa muddatda dunyo bozoriga tayyor, arzon va sifatli raqobatbardosh mahsulot olib chiqishga erishdi.
Kritik minerallar monopoliyasi
Kritik minerallar yashil energetika tizimlari, yarimo‘tkazgichlar, batareyalar va mudofaa qurilmalari ishlab chiqarish uchun muhim xomashyodir. Litiy, kobalt, nikel, grafit, mis kabi minerallarsiz na elektromobil akkumulyatorini, na quyosh panelini ishlab chiqarib bo‘ladi. Xitoy mazkur tarmoqdagi ta’minot zanjirini egallash orqali mutlaq ustunlikka erishdi. Xalqaro energetika agentligining ma’lumotlariga ko‘ra, Pekin nodir yer metallarining 96 foiz, tabiiy grafitning 98 foiz, kobaltning 97 foiz, litiyning 73 foiz, misning 83 foiz qismiga egalik qiladi
