Tinchlik muzokaralarida Mujtaba Xominaiy ham ishtirok etgani ma’lum bo‘ldi

Donald Tramp Eronga «butun bir tamaddunni yo‘q qilish» bilan tahdid solayotgan bir pallada parda ortida AQSh prezidentiga yaqin manbalar ham natijasidan bexabar bo‘lgan faol diplomatik jarayon ketayotgan edi. Va bu muzokaralarda birinchi marta Eronning yangi diniy rahnamosi Mujtaba Xominaiy ham ishtirok etdi, deya yozadi Axios nashri. Nashr suhbatdoshlariga ko‘ra, Xominaiy xavfsizlik nuqtayi nazaridan muloqotni yozma tarzda kurerlar vositasida olib borgan, ammo aynan uning roziligi sulhga erishishda hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘lgan. Bu vaqtda Pentagondagi mulozimlar va AQShning Yaqin Sharqdagi kuchlari Eron infratuzilmasiga yopirilma zarba berishga tayyorlanayotgandi, hujumni bekor qilish haqidagi buyruq Trampning ultimatumi muddati yakuniga bir necha soat qolganida keladi. Axios sulh bo‘yicha muzokaralar qanday kechgani haqida hikoya qildi.

6 aprel kuni, Tramp Oq uyda Pasxa bayramiga yig‘ilganlar bilan muloqot qilayotgan bir paytda, AQShning Yaqin Sharq bo‘yicha maxsus vakili Stiv Uitkoff «juda g‘azabnok» holatda telefon orqali muzokara o‘tkazayotgandi. Axios manbalariga ko‘ra, u vositachilar bilan  muloqotda Erondan olingan 10 banddan iborat taklifni «halokat» va «ofat» deb atagan.

Shundan keyin tuzatishlar seriyasi boshlangan: pokistonlik vositachilar Uitkoffning yangi variantlarini Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchiga yetkazgan, Misr va Turkiya tashqi ishlar vazirlari esa kelishmovchilikni bartaraf etishga harakat qilishgan.

Dushanba kuni oxirigacha ikki haftalik o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha yangilangan taklif AQSh tomonidan ma’qullandi. Qaror Mujtaba Xominaiyda qolgandi. Nashr manbalariga ko‘ra, u «muzokaralarda faol ishtirok etgan» – ammo uning ishtiroki qat’iy maxfiylik choralariga asoslangandi va u Isroil tomonidan suiqasd xavfi tufayli yozma qaydlarni yetkazib beruvchi kurerlar orqali muloqot qilgan.

Seshanba tongida muzokaralarda oldinga siljish ko‘zga tashlanadi – ammo bu Trampga navbatdagi tahdidli bayonotlar berishi, chorshanbaga o‘tar kechasi «butun tamaddun yo‘q bo‘lishi» mumkinligini aytishiga to‘sqinlik qilmaydi. Bu vaqtda AQSh vitse-prezidenti, saylovlar arafasida bosh vazir Viktor Orbanni qo‘llab-quvvatlash uchun Vengriyaga kelgan Jyey Di Vens ham muzokaralarga qo‘shiladi, u asosan Pokiston vakillari bilan telefon orqali bog‘lanadi.

Vashington vaqti bilan 7 aprel kuni tushga yaqin (Toshkent vaqti bilan taxminan soat 21:00 ) tomonlarda «umumiy anglashuv» shakllangandi, uch soat o‘tib esa Pokiston bosh vaziri Shahboz Sharif ijtimoiy tarmoqdagi sahifasida AQSh prezidentini o‘z dedlaynini ikki haftaga kechiktirishga, Eron rahbariyatini esa Ho‘rmuz bo‘g‘ozini ochishga chaqiradi.

Trampga uning urush tarafdori bo‘lgan ittifoqchilaridan qo‘ng‘iroqlar va xabarlar kela boshlaydi – ular prezidentni ushbu taklifni rad etishga undardi. Axios nashri qayd etishicha, bu soatlarda shunday xaos yuzaga kelganki, Tramp bilan atigi bir-ikki soat oldin gaplashganlarning ko‘pchiligi u taklifni rad etadi deb hisoblagan – ammo u yakunda taklifni qabul qilgan.

Tramp sulh haqida e’lon qilishdan biroz oldin Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyahu bilan gaplashib, uning o‘t ochishni to‘xtatish tartibiga rioya qilish majburiyatini oladi. Keyin esa AQSh prezidenti kelishuvni yakunlash uchun Pokiston feldmarshali Asim Munir bilan bog‘lanadi. Trampning Truth Social ijtimoiy tarmog‘idagi sahifasida sulh haqidagi post e’lon qilinishidan 15 daqiqa o‘tib Amerika qo‘shini ortga qaytish haqida buyruq oladi.

Axios nashrining ikki suhbatdoshi Xominaiy kelishuvni ma’qullashini «katta natija» deb atagan. Ularning so‘zlariga ko‘ra, bu ikki kun mobaynida barcha muhim qarorlar Eron oliy rahnamosi tasdig‘idan o‘tgan. «Uning yashil chirog‘isiz kelishuv amalga oshmagan bo‘lardi», – deydi nashrning mintaqadagi manbasi. Shu bilan birga, Axios manbalari Xominaiy ahvoli va uning qayerdaligi haqida to‘xtalmagan, holbuki shu kunlarda The Times Amerika va Isroil razvedka xizmatlariga tayanib, oliy rahnamo Qumda davolanayotgani, og‘ir ahvolda ekani tufayli «qandaydir qarorlarni qabul qilishda ishtirok eta olmasligi» haqida yozgandi.

Endi AQSh va Eron rasmiy muzokaralarga tayyorlanmoqda, dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, keng qamrovli muzokaralar 10 aprel kuni boshlanadi. Axios ma’lumotiga ko‘ra, Amerika delegatsiyasiga AQSh vitse-prezidenti Jyey Di Vens rahbarlik qiladi. U 8 aprel kuni Budapeshtdagi chiqishida sulhni «mo‘rt» deb atagan. Uning so‘zlariga ko‘ra, Eron ichkarisida sulh taklifiga munosabat turlicha bo‘lgan – tashqi ishlar vaziri bunga ijobiy munosabatda bo‘lgan, qolganlar esa AQShning harbiy natijalari va rejalari o‘lchami yuzasidan «aldashgan». «Yaxshi kelishuvga erishish uchun muzokaralar stoliga o‘tirishni va biz bilan hamkorlik qilishni istovchilar bor va biz erishgan mo‘rt sulh haqida yolg‘on gapiruvchilar ham bor», – degan Vens.

AQSh va Eron pozitsiya o‘rtasida hamon kelishmovchiliklar mavjud va bu qurolli mojaro qaytadan boshlanishi ehtimolini realligicha qoldirmoqda, deya qayd etadi Axios.